Ο τρόπος με τον οποίο το ευρύ κοινό ιδιοποιείται τις τεχνολογίες της πληροφορίας είναι κρίσιμος για τη δομή και την οργάνωση του δυνητικού δημόσιου χώρου. Δυστυχώς, για μεγάλο κομμάτι των χρηστών του διαδικτύου η επιλογή εργαλείων και πρακτικών για την πρόσβαση σε πολιτιστικά και πληροφοριακά αγαθά γίνεται με καθαρά ουτιλιταριστικά κριτήρια. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται η τάση για συγκέντρωση των πληροφοριακών και τεχνικών πόρων στα χέρια μονοπωλίων, κάτι που υποσκάπτει την αρχή της διαδικτυακής ουδετερότητας.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 90 και τη διάδοση του διαδικτύου στο ευρύ κοινό, η ανάγκη για επιγραμμική  διάχυση πολιτιστικών αγαθών εκφράστηκε κυρίως μέσα από εργαλεία τα οποία, σε διαφορετικό βαθμό, στηρίχτηκαν σε αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική.

Για παράδειγμα τα δίκτυα peer-to-peer ήταν μέχρι πρόσφατα τα σημαντικότερα κανάλια ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών. Αυτό έγινε για διάφορους λόγους. Ένας από αυτούς είναι ότι το peer-to-peer είναι το οικονομικότερο σύστημα διανομής πληροφορίας, αφού το κόστος των απαιτούμενων πόρων διαμοιράζεται σε όλους τους χρήστες ενός δικτύου ανταλλαγής. Η δημιουργία πολυάριθμων κοινοτήτων, όπως στην περίπτωση των torrent trackers, αύξησε την ποικιλία διαθέσιμων αγαθών μέσω του network effect βελτιώνοντας ταυτόχρονα την ποιότητα υπηρεσίας (π.χ. την ταχύτητα).

Στην αρχιτεκτονική των δικτύων ανταλλαγής σε βάση ισοτιμίας (peer-to-peer) κάθε πόλος αποτελεί ταυτόχρονα υποδοχέα ( client) και διακομιστή (server) πληροφορίας, κάτι που είναι σύμφωνο με την πρώιμη αρχιτεκτονική του διαδικτύου στο σύνολο του.

Η βασική αυτή πτυχή της αποκεντρωμένης αρχιτεκτονικής προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα: η κατανάλωση πόρων είναι βέλτιστη ·  η ανταλλαγές πληροφορίας μεταξύ πάροχων υπηρεσιών είναι σε γενικές γραμμές ισορροπημένη, κάτι που επιτρέπει τις συμφωνίες peering ·  η λογοκρισία και ο έλεγχος της ροής της πληροφορίας είναι αδύνατον να επιβληθούν μαζικά λόγω της πληθωρικής ύπαρξης της (redundancy).

Η ανάδυση ολιγοπωλίων στο τομέα της εμπορικής διανομής πολιτιστικών και πληροφοριακών αγαθών από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει τα δεδομένα. Για παράδειγμα η Google με το YouTube κυριάρχησε στον τομέα του video streaming και  η Apple με το iTunes στην επιγραμμική διανομή μουσικής.

Η εξέλιξη αυτή έχει σαφώς αρνητικές επιπτώσεις στην πολιτική οικονομία του διαδικτύου. Τα διαδικτυακά μονοπώλια έχουν πλέον το πάνω χέρι ακόμη και επί παραγωγών περιεχομένου με παραδοσιακή πολιτική επιρροή, όπως οι εκδότες. Αυτό δείχνει και η τελευταία σύγκρουση τους με την Apple σχετικά με την διανομή εφημερίδων και περιοδικών μέσω iPad.

Παράγοντες όπως η Apple είναι πλέον σε θέση να επιβάλλον τον έλεγχο τους σε σημαντικό ποσοστό του προσφερόμενου πληροφοριακού και πολιτιστικού πλούτου.

Αυτή η εξέλιξη έχει όμως και επιπτώσεις στην αρχιτεκτονική του διαδικτύου, με ότι αυτό συνεπάγεται. Η διανομή της πληροφορίας συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερους κόμβους του διαδικτύου αφήνοντας στην τεράστια πλειοψηφία τον ρόλο του απλού υποδοχέα. Η δομή της πληροφοριακής ροής γίνεται κατά βάση μονόδρομη.

Η τάση αυτή ισχυροποιείται πλέον ακόμη και στο κομμάτι της ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών, η οποία μέχρι πρόσφατα ήταν ως επί το πλείστον οριζόντια. Όπως είχα σημειώσει, βασιζόμενος σε σχετικές μελέτες, ήδη από τα τέλη του 2009:

«τα δύο τελευταία χρόνια παρατηρείται η έκρηξη του streaming και του direct downloading, ως αντικαταστάτες της χρήσης του p2p. Όπως αναφέρουν τα στοιχεία της Arbor και της Sandvine, οι χρήστες έχουν περάσει από μια λογική αποθήκευσης του περιεχομένου και κατανάλωσης του σε δεύτερο χρόνο, που αντιστοιχεί στην χρήση του p2p, σε μια λογική άμεσης πρόσβασης που αντιστοιχεί στο streaming και το direct downloading. Πλέον έχει δημιουργηθεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα γύρω από αυτές τις νέες πρακτικές. Κοινότητες χρηστών διατηρούν ιστότοπους στους οποίους σταχυολογούνται σύνδεσμοι προς το περιεχόμενο το οποίο αποθηκεύεται σε ειδικευμένες υπηρεσίες όπως Megaupload και Rapidshare. Η σταδιακή μείωση του κόστους του bandwidth και του storage επέτρεψε τον πολλαπλασιασμό τέτοιων υπηρεσιών καθώς και άλλων περιφερειακών.»

Η στροφή των χρηστών προς το ddl είναι μεταξύ άλλων αποτέλεσμα της καταστολής του peer-to-peer.  Αυτό φάνηκε καθαρά και στην μελέτη (PDF στα αγγλικά) που δημοσίευσε η γαλλική Αρχή Hadopi, υπεύθυνη για το μεγαλύτερο σύστημα καταστολής του peer-to-peer στην Ευρώπη.

Εκεί φαίνεται ότι η εφαρμογή της αρχής three-strikes στη Γαλλία δεν μείωσε τον αριθμό των «πειρατών » που παραμένουν κοντά στο 50% των Γάλλων χρηστών του διαδικτύου. Αυτό που άλλαξε όμως είναι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την πρόσβαση σε πολιτιστικά αγαθά χωρίς πληρωμή.

Πλέον η πλειοψηφία των Γάλλων χρησιμοποιεί υπηρεσίες ddl αντί για δίκτυα p2p. Έτσι η Orange, βασικός πάροχος σύνδεσης στη Γαλλία, καταγράφει κάθε μήνα αύξηση της τάξης του 20% της επισκεψιμότητας του Megaupload, μεγαλύτερης κι από αυτής του YouTube.

Η αλλαγή αυτή έχει αρνητικές συνέπειες σε διαφορετικά επίπεδα:

Στο επίπεδο της πολιτικής οικονομίας του διαδικτύου, παράγοντες όπως το Megaupload και το Rapidshare δύνανται πλέον να αποκομίσουν υπεραξία από τις κατά βάση μη εμπορικές πρακτικές ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών. Αυτό γίνεται μέσω της διαφήμισης ο όγκος της οποίας αυξάνεται ανάλογα με την επισκεψιμότητα αυτών των ιστότοπων (π.χ. το Megaupload συγκεντρώνει 45 εκατομμύρια επισκέπτες την ημέρα). Γίνεται επίσης μέσω της πώλησης συνδρομών (premium) για ταχύτερη πρόσβαση σε περιεχόμενα μεγάλο μέρος των οποίων προστατεύεται από copyright. Η αποκόμιση διαφημιστικής υπεραξίας από μη  εμπορικές πρακτικές ανταλλαγής δεν είναι κάτι νέο, ακόμη και για το peer-to-peer (βλέπε π.χ. Kazaa αλλά και torrent trackers). Αυτό που αλλάζει στην περίπτωση του ddl είναι η κλίμακα και ο τρόπος της εμπορικής εκμετάλλευσης που πλέον περιλαμβάνει την απευθείας πληρωμή των ενδιάμεσων.

Στο επίπεδο της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου, η αυξανόμενη χρήση του ddl επιτείνει και επιταχύνει την μονοδρόμηση της πληροφοριακής ροής, από λίγους μονοπωλιακούς κόμβους προς το ευρύ κοινό. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί εστίες τριβής μεταξύ των πάροχων σύνδεσης – κυρίως των ιστορικών πρώην μονοπωλίων – και των ενδιάμεσων όπως των ιστόπων ddl. Έτσι εξηγείται και η πρόσφατη σφοδρή σύγκρουση μεταξύ της Orange και των Megaupload και Cogent. Οι δεύτεροι δηλώνουν ότι η πρώτη εμποδίζει τους πελάτες της να έχουν πρόσβαση στο περιεχόμενο τους για να προωθήσει καλύτερα της δικές της υπηρεσίες VOD. Η Orange από την πλευρά της υποστηρίζει ότι η ασυμμετρία της ροής πληροφορίας μεταξύ τους δεν καλύπτεται από το σημερινό καθεστώς peering, υπονοώντας ότι πλέον Megaupload κλπ. πρέπει να πληρώσουν για την ευρυζωνικότητα που καταναλώνουν. Προφανώς και τα δύο αληθεύουν, πράγμα που σημαίνει ότι μαίνεται μάχη με διακύβευμα τα χρυσοφόρα κανάλια μονόδρομης διανομή περιεχομένου, κάτι που θα έχει ως πρώτο θύμα την διαδικτυακή ουδετερότητα.

Σε επίπεδο ελευθερίας έκφρασης η εξέλιξη είναι επίσης αρνητική. Οι εμπορικοί παράγοντες του ddl ελέγχουν πλέον και αυτοί μεγάλο κομμάτι της διάχυσης πολιτιστικών αγαθών στο διαδίκτυο. Ακόμη και οι μη εμπορικές κοινότητες ανταλλαγής περιεχομένου που βασίζονται σε τέτοιες υπηρεσίες (π.χ. τα φόρουμ ) είναι ευάλωτες  από τη στιγμή που οι συνθήκες διανομής αλλά και αποθήκευσης των ψηφιακών αρχείων εξαρτώνται ολοκληρωτικά από ιδιωτικές εταιρείες. Αυτό υποστηρίζει και ο Peter Sunde, συνιδρυτής του Pirate Bay, σε πρόσφατη συνέντευξη στη Le Monde.

Σχετικές ειδήσεις:
Κλείσιμο από τις αμερικανικές Αρχές δέκα ιστότοπων, μεταξύ των οποίων και το Rojadirecta, που αναμετέδιδαν ζωντανά αθλητικά γεγονότα χωρίς άδεια.
Σύλληψη στην Ελλάδα φερόμενων ως μελών σε φόρουμ ddl.

Ως εκ τούτου τιμωρία που επισείει διακοπή της πρόσβασης δεν μπορεί να επιβληθεί παρά μόνο μετά από δικαστική απόφαση.

Το Συνταγματικό Συμβούλιο, κάτι αντίστοιχο με το Συμβούλιο της Επικρατείας κλήθηκε να αποφασίσει εάν ο νέος νόμος Σαρκοζύ για το διαδίκτυο (Hadopi ή Création et Internet) είναι συμβατός με το Σύνταγμα της χώρας. Ο συγκεκριμένος νόμος, μετά από πολλές περιπέτειες είχε τελικά εγκριθεί από τα δύο σώματα, Εθνοσυνέλευση και Γερουσία, πριν από ένα μήνα.

Προέβλεπε την σύσταση μιας υποτιθέμενης “ανεξάρτητης” Αρχής, της Hadopi η οποία στην ουσία είναι στην υπηρεσία των majors, η οποία θα εφάρμοζε την μέθοδο της βαθμιαίας τιμωρίας (three strikes) σε περίπτωση που η σύνδεση κάποιου χρήστη είχε χρησιμοποιηθεί για παράβαση του copyright. Ο συγκεκριμένος νόμος είχε επιβληθεί από το επικοινωνιακό λόμπυ κι από την κυβέρνηση Σαρκοζύ παρόλες τις δικαιολογημένες διαμαρτυρίες.

Με την απόφασή του το Συνταγματικό Συμβούλιο ουσιαστικά αχρηστεύει το κομμάτι της καταστολής που προέβλεπε ο νόμος. Η Hadopi δεν θα μπορεί παρά μόνο να στέλνει προειδοποιητικά μηνύματα αλλά όχι να κόβει τη σύνδεση. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει η αστυνομία να αποδείξει το αδίκημα και να επιβληθεί ποινή από δικαστική Αρχή.

Οι οργανώσεις και τα πολιτικά κόμματα που από την αρχή ήταν αντίθετοι στον νόμο πλέον πανηγυρίζουν. Στις 15 Ιουνίου μάλιστα οργανώνεται μεγάλη συναυλία στο Παρίσι με τίτλο “Hadopi m’a Tuer”(η Hadopi με σκότωσε). Από συναυλία διαμαρτυρίας όπως προβλεπόταν τελικά μάλλον θα εξελιχθεί σε γιορτή.

Το πνεύμα της απόφασης του Συνταγματικού Συμβουλίου συμβαδίζει απόλυτα με το περιεχόμενο της τροπολογίας 138 του Τηλεπικοινωνιακού Πακέτου που υιοθετήθηκε με μεγάλη πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που βιάζεται να περάσει το Τηλεπικοινωνιακό Πακέτο για άλλους λόγους, έσπευσε να ειδοποιήσει την γαλλική κυβέρνηση ότι πλέον πρέπει να άρει τις αντιρρήσεις της για την τροπολογία 138.

Ο Σαρκοζύ όμως δεν το βλέπει έτσι. Τα δημοσιεύματα τον φέρουν να πιέζει τους αρχηγούς κρατών ούτως ώστε να μπλοκάρουν το Τηλεπικοινωνιακό Πακέτο. Το επιχείρημα του είναι ότι δεν πρέπει να ανοίξει η όρεξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για ανάμιξη στα εσωτερικά θέματα των κρατών μελών. Έτσι το θέμα αποκτά και πολιτικές διαστάσεις σε ότι αφορά την συσχέτιση δυνάμεων στο εσωτερικό της ΕΕ.

H καταστολή του peer-to-peer όμως δεν φαίνεται να χαλαρώνει στη Γαλλία. Μόλις πριν από λίγες μέρες ο μεγαλύτερος γαλλόφωνος τράκερ, Snowtigers.net, έκλεισε και οι διαχειριστές του συνελλήφθησαν από την αστυνομία σε Παρίσι και Τουλούζ.

Τον Σεπτέμβρη προβλέπεται νέος νόμος που αφορά το διαδίκτυο με το όνομα Loppsi ο οποίος, με πρόσχημα την καταπολέμηση της παιδικής πορνογραφίας, ουσιαστικά θα νομιμοποιεί το φιλτράρισμα ιστότοπων από του πάροχους και θα επιτρέπει την εγκατάσταση trojans και spywares από την αστυνομία.

Προφανώς λοιπόν και απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου δεν είναι το τελευταίο επεισόδιο. Αποδεικνύει όμως ότι σε κάποιες, σπάνιες περιπτώσεις, οι θεσμοί λειτουργούν και αποτελεί ένα γερό επιχείρημα, ακόμη και για άλλες χώρες, ενάντια σε παρόμοιες προσπάθειες καταστολής και ελέγχου του διαδικτύου.

Αν αυτό συμβεί η Γαλλία θα είναι η πρώτη χώρα που θα εφαρμόσει στην πράξη την αρχή των three strikes: δύο προειδοποιητικά μηνύματα και μετά διακοπή της σύνδεσης σε περίπτωση παραβίασης της πνευματικής ιδιοκτησίας εκ μέρους ενός χρήστη. Ήδη η βιομηχανία του θεάματος είναι πανέτοιμη να εξαπολύσει εκατοντάδες χιλιάδες τέτοια προειδοποιητικά μηνύματα.

Ο νόμος αυτός είναι προβληματικός και καταχρηστικός σε ότι αφορά τα δικαιώματα των πολιτών από πολλές απόψεις:

- αντικαθιστά το δικαστήριο – μόνο αρμόδιο να αποφασίσει αν υπάρχει παρανομία στην περίπτωση ανταλλαγής αρχείων και ποια είναι η ενδεδειγμένη τιμωρία – από μια απλή διοικητική Αρχή.

- επιτρέπει σε εταιρείες να παρακολουθούν ιδιωτικές χρήσεις του διαδικτύου για να εντοπίσουν τυχόν παραβάσεις της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

- εκλαμβάνει αυτόματα ως ένοχο τον ιδιοκτήτη μιας σύνδεσης στο διαδίκτυο και επισείει διακοπή της τελευταίας χωρίς να λαμβάνει υπόψη περιπτώσεις κατά τις οποίες η παραβίαση του copyright προέρχεται από άλλο φυσικό πρόσωπο.

- βασίζεται σε μεθόδους ανίχνευσης των πρωτοκόλλων peer-to-peer με πολλές ατέλειες των οποίων τα αποτελέσματα είναι συχνά λανθασμένα.

- βαρύνει με υπέρογκο κόστος τους φορολογούμενος αφού η επιβολή του απαιτεί σημαντικές επενδύσεις εκ μέρους του κράτους.

- παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας αφού για ένα πταίσμα (αντιγραφή ή/και διάθεση ενός αρχείου) επισείει μια πολύ αυστηρή τιμωρία, την διακοπή της σύνδεσης για έξι με δώδεκα μήνες.

- έρχεται σε αντίθεση με τροπολογία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το πακέτο τηλεπικοινωνιών.

Θυμίζω ότι η τροπολογία 138 των ευρωβουλευτών Bono, Cohn-Bendit και Roithova που ψηφίστηκε με πλειοψηφία εννέα δεκάτων από το Ευρωκοινοβούλιο στις 24 Σεπτεμβρίου 2008 αναφέρει ότι:

« Δεν μπορεί να επιβάλλεται περιορισμός στα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες των τελικών χρηστών χωρίς προηγουμένως να υπάρχει απόφαση των δικαστικών αρχών, ιδίως σύμφωνα με το άρθρο 11 της διακήρυξης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, εκτός και εάν απειλείται η δημόσια ασφάλεια, οπότε η απόφαση μπορεί να έπεται ».

Την Πέμπτη 27 Νοεμβρίου 2008 το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ ακύρωσε την τροπολογία 138 του πακέτου τηλεπικοινωνιών μετά από την πίεση που ασκήθηκε από τον προεδρεύοντα την ΕΕ Σαρκοζύ. Όμως πρόσφατα, στις 5 Μαρτίου 2009, η τροπολογία ενσωματώθηκε πάλι στο τηλεπικοινωνιακό πακέτο από την ευρωβουλευτή των Γάλλων σοσιαλιστών Catherine Trautmann. Πλέον φέρει τον αριθμό 46.

Η απειλή της ψήφισης του νόμου για το διαδίκτυο έχει ξεσηκώσει κύματα διαμαρτυρίας μεταξύ των Γάλλων χρηστών του διαδικτύου που εκφράζονται σε κοινωνικά δίκτυα, όπως το Twitter και το Facebook, , ιστολόγια και φόρα. Μια καμπάνια διαμαρτυρίας που ξεκίνησε η οργάνωση La Quadrature du Net με τίτλο Blackout του γαλλικού διαδικτύου σημειώνει αρκετή επιτυχία. Πλέον, χιλιάδες γαλλόφωνοι ιστότοποι προβάλουν το πένθιμο μπάνερ της καμπάνιας.

Μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία είναι επίσης η API’s Vs. Hadopi. Πρόκειται για ένα mash-up από διαφορετικές εφαρμογές που δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να παρακολουθήσουν τη συζήτηση για τον νόμο σε απευθείας μετάδοση από την γαλλική Εθνοσυνέλευση σχολιάζοντας τα τεκταινόμενα σε ζωντανό χρόνο μέσω Twitter. Ταυτόχρονα, σε ένα Google Map φαίνονται τα σημεία της Γαλλίας και του πλανήτη από όπου γίνονται τα σχόλια, δίνοντας τους μια πιο ζωντανή χειροπιαστή χροιά.

Όμως οι μεμονωμένες αυτές πρωτοβουλίες δείχνουν ανίκανες να παράγουν ένα πραγματικό κίνημα διαμαρτυρίας με συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο. Πολλοί γνωστοί γαλλόφωνοι μπλόγκερς όπως ο Narvic και ο Versac δεν δίστασαν να ασκήσουν κριτική σε τέτοιες συμβολικές κινήσεις χωρίς ευρεία κοινωνική στήριξη.

Σε πολιτικό επίπεδο, οι μπλόγκερς και λοιποί εκφραστές της δημοσιογραφίας των πολιτών δεν είναι σε θέση να ασκήσουν την απαραίτητη πίεση στο πολιτικό σύστημα ώστε να μην υποκύψει στις επιταγές του λόμπι της επικοινωνίας. Όλα γίνονται σαν το διαδίκτυο να αποτελούσε μια δημόσια σφαίρα εντελώς αυτόνομη από το πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι της χώρας.

Ταυτόχρονα, το θέμα είναι εντελώς θαμμένο από τα ΜΜΕ, που ανήκουν σε ομίλους της βιομηχανίας τους θεάματος και έχουν κάθε συμφέρον να ψηφιστεί ο συγκεκριμένος νόμος. Προς το παρόν, σε αντίθεση με όσα έχουν συμβεί σε άλλες περιπτώσεις το κίνημα των χρηστών του διαδικτύου δείχνει ανίκανο να επηρεάσει την ατζέντα των κυρίαρχων ΜΜΕ.

Η βασική ιδέα το νόμου είναι η “διαβαθμισμένη τιμωρία” των χρηστών που – υποτίθεται – παραβιάζουν το copyright στην αρχή με προειδοποιητικά μηνύματα και στη συνέχεια με διακοπή της σύνδεσης τους. Ο νόμος αυτός είναι προβληματικός και καταχρηστικός σε ότι αφορά τα δικαιώματα των πολιτών από πολλές απόψεις:

- αντικαθιστά το δικαστήριο – μόνο αρμόδιο να αποφασίσει αν υπάρχει παρανομία στην περίπτωση ανταλλαγής αρχείων και ποια είναι η ενδεδειγμένη τιμωρία – από μια απλή διοικητική Αρχή.

- επιτρέπει σε εταιρείες όπως η ΑΕΠΙ να παρακολουθούν ιδιωτικές χρήσεις του διαδικτύου για να εντοπίσουν τυχόν παραβάσεις της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

- εκλαμβάνει αυτόματα ως ένοχο τον ιδιοκτήτη μιας σύνδεσης στο διαδίκτυο και επισείει διακοπή της τελευταίας χωρίς να λαμβάνει υπόψη περιπτώσεις κατά τις οποίες η παραβίαση του copyright προέρχεται από άλλο φυσικό πρόσωπο (π.χ. άλλο μέλος της οικογένειας, συγκάτοικο, γείτονα που χρησιμοποιεί ασύρματη σύνδεση εν άγνοια του δικαιούχου της, επιχείρηση cybercafé, δημόσια σύνδεση σε ελεύθερα προσβάσιμο χώρο κλπ.).

Η τελευταία εξέλιξη που αφορά το συγκεκριμένο θέμα είναι μια επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τη γαλλική κυβέρνηση, προφανώς από τις υπηρεσίες της Επιτρόπου για θέματα πολιτισμού και επικοινωνίας Viviane Reding, που ασκεί σοβαρή κριτική στο συγκεκριμένο νόμο.

Η εφημερίδα La Tribune αποκάλυψε πρόσφατα το κείμενο της επιστολής. Η κριτική, αν και διατυπωμένη με διακριτικό τρόπο, αναδεικνύει ανάγλυφα τις νομικές αδυναμίες του εγχειρήματος και δείχνει ότι, όπως γράφει κι ο Philippe Aigrain, έστω κι αν ο νόμος τελικά ψηφιστεί θα καταστεί ουσιαστικά ανενεργός.

Αναφέρουν οι αντιπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ότι στον νόμο δεν περιλαμβάνεται η δυνατότητα για τους χρήστες που δέχονται προειδοποιητικά μηνύματα να τα αμφισβητήσουν νομικά. Από τη στιγμή που τα μηνύματα αυτά καταλήγουν αυτόματα σε διακοπή της σύνδεσης, χωρίς τη δυνατότητα έφεσης, τότε ο νόμος παραβιάζει το δικαίωμα των πολιτών για μια δίκαιη δίκη (άρθρο 48 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ).

Ο συγκεκριμένος νόμος ψηφίστηκε ήδη τον περασμένο Νοέμβριο από τη Γερουσία και αναμένεται να παρουσιαστεί στην γαλλικής εθνοσυνέλευση τον ερχόμενο Ιανουάριο.

Ακόμη μια επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχει πραγματική δημοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Περισσότερα εδώ.

Εκτός των αναφορών στην ανάγκη ενίσχυσης της πολιτιστικής δημιουργίας στην Ευρώπη, το ψήφισμα καταδικάζει σθεναρά τα μέτρα κατά της πειρατείας και ειδικότερα αυτά που προβλέπεται να υιοθετηθούν σύντομα στη Γαλλία γνωστά και ως « διαβαθμισμένη απάντηση » (riposte graduée). Μια παρόμοια θέση έχει ήδη έκφρασει επίσημα και η κυβέρνηση της Σουηδίας.

Η βασική ιδέα των μέτρων αυτών, έτσι όπως περιέχεται στην έκθεση Olivennes, είναι η σταδιακή τιμωρία των χρηστών που ανταλλάσουν προστατευόμενο περιεχόμενο στα δίκτυα peer-to-peer. Σε πρώτη φάση οι χρήστες θα δέχονται προειδοποιητικά μηνύματα και σε περίπτωση που δεν υπακούσουν οι πάροχοι θα κόβουν τη σύνδεση τους. Το συγκεκριμένο μέτρο συνιστά κατάφωρη παραβίαση των ψηφιακών δικαιωμάτων αφού μεταξύ άλλων :

- αντικαθιστά το δικαστήριο – μόνο αρμόδιο να αποφασίσει αν υπάρχει παρανομία στην περίπτωση ανταλλαγής αρχείων και ποια είναι η ενδεδειγμένη τιμωρία – από μια απλή διοικητική Αρχή.

- επιτρέπει σε εταιρείες όπως η ΑΕΠΙ να παρακολουθούν ιδιωτικές χρήσεις του διαδικτύου για να εντοπίσουν τυχόν παραβάσεις της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

- εκλαμβάνει αυτόματα ως ένοχο τον ιδιοκτήτη μιας σύνδεσης στο διαδίκτυο και επισείει διακοπή της τελευταίας χωρίς να λαμβάνει υπόψη περιπτώσεις κατά τις οποίες η παραβίαση του copyright προέρχεται από άλλο φυσικό πρόσωπο (π.χ. άλλο μέλος της οικογένειας, συγκάτοικο, γείτονα που χρησιμοποιεί ασύρματη σύνδεση εν άγνοια του δικαιούχου της, επιχείρηση cybercafé, δημόσια σύνδεση σε ελεύθερα προσβάσιμο χώρο κλπ.). Για μια εμπεριστατωμένη κριτική στα γαλλικά επισκεφτείτε τον ιστότοπο της οργάνωσης La Quadrature du Net.

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην τελευταία του έκδοση προτρέπει τα κράτη μέλη να αποφεύγουν « τη λήψη μέτρων κατά της πειρατείας όπως η διακοπή σύνδεσης στο διαδίκτυο που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα του πολίτη και την αρχή της αναλογικότητας ». Το ψήφισμα αναγνωρίζει την ανάγκη για προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας αλλά προσθέτει ότι μέτρα που θεωρούν τους χρήστες του διαδικτύου ως εν δυνάμει εγκληματίες δεν συνεισφέρουν στην καταπολέμηση της πειρατείας.

Ο Γάλλος εισηγητής της έκθεσης Guy Bono δήλωσε απερίφραστα : « στο συγκεκριμένο ζήτημα αντιτίθεμαι σθεναρά στα μέτρα καταστολής μερικών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων (σ.σ. βλέπε Σαρκοζύ στη Γαλλία, αλλά και πρόσφατες πρωτοβουλίες του ΟΠΙ την Ελλάδα) τα οποία έχουν επιβληθεί απευθείας από μια βιομηχανία που δεν έχει καταφέρει να βρει ένα νέο οικονομικό μοντέλο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της κοινωνίας της πληροφορίας. Η διακοπή της σύνδεσης είναι μέτρο δυσανάλογο με τον επιζητούμενο στόχο. Είναι μια τιμωρία με δραματικές επιπτώσεις για τον χρήστη σε μια εποχή που η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι δικαίωμα ζωτικής σημασίας ».

Η συγκεκριμένη έκθεση δεν είναι δεσμευτική για τα κράτη μέλη όπως π.χ. οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αποτελεί όμως μια πρώτης τάξης πολιτική νίκη για τους υπερασπιστές των ψηφιακών δικαιωμάτων ενάντια στην αλόγιστη καταστολή που πρεσβεύει το λόμπι της πολιτιστικής βιομηχανίας και οι νεοφιλελεύθεροι ταγοί της παγκοσμιοποιημένης αγοράς πολιτισμικών αγαθών και υπηρεσιών.

Έτσι, η έκθεση στην πρώτη της μορφή, χωρίς τις τελικές τροποποιήσεις, που μπορείτε να διαβάσετε στα ελληνικά ολόκληρη εδώ, παρακινεί την Επιτροπή « να επανεξετάσει το κρίσιμο ζήτημα της πνευματικής ιδιοκτησίας από πολιτιστική και οικονομική άποψη και να καλέσει όλους τους φορείς του τομέα, ιδίως τους φορείς των τηλεπικοινωνιών και τους παρόχους πρόσβασης στο διαδίκτυο, να εξεύρουν από κοινού δίκαιες λύσεις για τους φορείς μικρού ή μεγάλου μεγέθους, με σκοπό την επίτευξη μιας ισορροπίας μεταξύ των δυνατοτήτων πρόσβασης στις πολιτιστικές δραστηριότητες και στα περιεχόμενα και της πνευματικής ιδιοκτησίας, κατά τρόπο που θα διασφαλίζεται μια πραγματική αμοιβή στους δικαιούχους των δικαιωμάτων και μια πραγματική επιλογή στους καταναλωτές· εφιστά εν προκειμένω την προσοχή των κρατών μελών στο γεγονός ότι η δίωξη των καταναλωτών δεν είναι η ορθή λύση για την καταπολέμηση της ψηφιακής πειρατείας ».

Επίσης καλεί την Επιτροπή να διαπιστώσει « ότι στο διαδίκτυο οι κλασικοί τρόποι χρήσης των πολιτιστικών προϊόντων και υπηρεσιών έχουν ανατραπεί και ότι είναι σημαντικό να υπάρξει μέριμνα για μια πρόσβαση χωρίς εμπόδια στα πολιτισμικά επιγραμμικά περιεχόμενα και την ποικιλομορφία των πολιτιστικών εκφράσεων πέραν της μοναδικής βιομηχανικής και εμπορικής λογικής, διασφαλίζοντας εξάλλου την εύλογη αμοιβή δικαίως κατανεμημένη μεταξύ όλων των κατηγοριών δικαιούχων ».

Οι προτροπές αυτές βέβαια είναι πολύ δύσκολο εώς αδύνατο να υιοθετηθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που ως γνωστό εξυπηρετεί ως επί το πλείστον τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και λιγότερο αυτά των Ευρωπαίων πολιτών. Απόδειξη αυτής της εντελώς διαφορετικής προσέγγισης μεταξύ των δύο ευρωπαϊκών θεσμών, Επιτροπής και Κοινοβουλίου, η γνωμοδότηση της Neena Gill για λογαριασμό της Επιτροπής Βιομηχανίας Έρευνας και Ενέργειας που επισυνάπτεται στην προαναφερόμενη έκθεση.

Σε αυτήν αναφέρεται ότι η Επιτροπή θεωρεί, εντελώς αυθαίρετα, « ότι οι μεμονωμένοι καταναλωτές θα επωφεληθούν από αυτή την κατάσταση (σ.σ. τα μέτρα καταστολής), δεδομένου ότι η λιγότερη πειρατεία θα οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές και οι καταναλωτές θα μπορούν να αγοράζουν πιο δημιουργικά προϊόντα υψηλότερης ποιότητας ». Στην πραγματικότητα συμβαίνει βέβαια το αντίθετο.

Ακόμη χειρότερα, η Επιτροπή « καλεί τους φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου να συνεργάζονται για την καταπολέμηση της διαδικτυακής πειρατείας εφαρμόζοντας τους όρους των συμβάσεών τους που τους επιτρέπουν να αφαιρούν ή να εμποδίζουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε παραβατικό υλικό και να ακυρώνουν και να κλείνουν λογαριασμούς συνδρομητών που παραβιάζουν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας· κατά την ίδια έννοια, καλεί τους φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου να εφαρμόζουν μέτρα φιλτραρίσματος για να αποτρέπουν την παραβίαση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ».