Το γεγονός, ο τρόπος που εξελίχθηκε αλλά και η ανακοίνωση της Αστυνομίας θέτουν μια σειρά ερωτημάτων τα οποία, σε διαφορετικό επίπεδο, αναμοχλεύουν φλέγοντα θέματα σε ότι αφορά τα διακυβεύματα του διαδικτύου.

Ερώτημα 1^ο :  κατά πόσο είναι θεμιτή η συγκεκριμένη δραστηριότητα δηλαδή η ανταλλαγή περιεχομένου υπό copyright;

Το συγκεκριμένο θέμα δεν είναι νομικό αλλά πολιτικό και ηθικό. Ο νόμος σε κάθε ιστορική συγκυρία δεν είναι θέσφατο αλλά αντικατοπτρίζει το εκάστοτε πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι.

Το θέμα επίσης δεν αφορά αποκλειστικά το διαδίκτυο. Ανέκαθεν το κοινό ανταλλάσσει, αντιγράφει και μοιράζεται περιεχόμενα κάθε μορφής με οποιαδήποτε μέσα έχει στη διάθεση του.  Όπως έχει δείξει μεταξύ άλλων ο Lawrence Lessig (PDF) οι πρακτικές αυτές είναι συνυφασμένες με την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Όμως η ευρεία κοινωνική ιδιοποίηση του διαδικτύου αλλάζει την κλίμακα και την πολυπλοκότητα των πρακτικών ανταλλαγής και αυτό είναι που κάνει το συγκεκριμένο διακύβευμα σημαντικότερο σήμερα από ότι ήταν εχθές.

Το πρόβλημα είναι το πως επιτυγχάνεται η εξισορρόπηση μεταξύ των συμφερόντων του κοινού (αυτού που οι αγγλοσάξονες αποκαλούν fair use), των δημιουργών και των άλλων εμπλεκόμενων στην πολιτιστική βιομηχανία, είτε αυτό αφορά το οικονομικό είτε το συμβολικό επίπεδο.

Στη σύγχρονη ιστορική συγκυρία ο συσχετισμός δυνάμεων είναι σαφώς υπέρ της πολιτιστικής βιομηχανίας και εις βάρος της μεγάλης πλειοψηφίας των δημιουργών καθώς και του κοινού. Με άλλα λόγια το μεγαλύτερο κομμάτι του  εισοδήματος που παράγεται από την πνευματική δημιουργία σε παγκόσμιο επίπεδο μονοπωλείται από εκδότες και  διανομείς, με την ευρεία έννοια, οι οποίοι εν πολλοίς επιβάλουν τους όρους τους στους άλλους δύο εμπλεκόμενους, κοινό και δημιουργούς.

Για παράδειγμα δεν έχει κανείς παρά να διαβάσει αυτή τη μαρτυρία εκ των έσω για να καταλάβει πόσο ωμές είναι οι πρακτικές που εφαρμόζει η ελληνική δισκογραφική βιομηχανία εις βάρος του κοινού, των δημιουργών ακόμη και των παραδοσιακών δισκάδικων .

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την τεράστια απήχηση που έχει το peer-to-peer. Η ανταλλαγή περιεχομένου έρχεται ως απάντηση στις απεχθείς συνθήκες εκμετάλλευσης που επιβάλει η πολιτιστική βιομηχανία στην πνευματική δημιουργία (παράταση copyright, υψηλές τιμές, DRM, καταιγισμός μάρκετινγκ και διαφήμισης, σταρ σύστεμ, ολογοπωλιακή συγκέντρωση κλπ.).

Η «  πειρατεία » είναι λοιπόν πρωτίστως κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο και δευτερευόντως οικονομικό και τεχνολογικό.

Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στις αντιδράσεις των φίλων του gamato.info όπως αυτές κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Οι άνθρωποι αυτοί συγκρίνουν την τύχη των συλληφθέντων με την ατιμωρησία των υπαίτιων της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης που μαστίζει την χώρα και τον πλανήτη. Άλλοι εξηγούν ότι η χρήση του peer-to-peer αποτελεί αντιστάθμισμα για την συμπίεση των εισοδημάτων τους που δεν επιτρέπει την κατανάλωση πολιτισμικών αγαθών με νόμιμο τρόπο.

Συνειδητοποιούν δηλαδή αυτό που ίσως δεν έβλεπαν πριν, ότι δηλαδή οι διαδικτυακές και πολιτισμικές πρακτικές τους είναι έμμεσο αποτέλεσμα της διάρθρωσης του σύγχρονου καπιταλισμού και της άνισης αναδιανομής οικονομικών και πολιτιστικών πόρων που αυτός επιβάλει. Κάτι που εξηγεί και ο Μωυσής Μπουντουρίδης στην ανάλυση του.

Αυτό κάνει για πολλούς χρήστες θεμιτή τη διαμοίραση περιεχομένου από ηθικής άποψης παρόλες τις επιπτώσεις που μπορεί αυτή να έχει στη βιωσιμότητα των πνευματικής δημιουργίας. Το αποτέλεσμα είναι να βρίσκονται αντιμέτωποι οι δημιουργοί με το ίδιο τους το κοινό όπως εύστοχα εξηγεί και ο Αποστόλης Καπαρουδάκης.

Ερώτημα 2^ο : κατά πόσο η λειτουργία ενός τράκερ είναι παράνομη με την κείμενη νομοθεσία ακόμα κι αν από εκεί διακινείται υλικό υπό copyright ;

Η διεθνής νομολογία σε αυτό το σημείο γενικά είναι αρνητική ως προς τους δημιουργούς τέτοιων υπηρεσιών. Το γνωστότερο παράδειγμα είναι αυτό του Pirate Bay το οποίο και καταδικάστηκε σε πρώτη φάση. Όμως εάν κανείς παρακολουθήσει τα τεκταινόμενα αυτής της δίκης θα διαπιστώσει ότι η ευθύνη των ιδιοκτητών μιας υπηρεσίας όπως το Pirate Bay, το Mininova και το gamato.info δεν είναι δεδομένη ούτε και αποδεικνύεται εύκολα σε όλες τις περιπτώσεις. Ούτε κι η συγκεκριμένη νομολογία μεταφέρεται αυτόματα στα ελληνικά δικαστήρια όπως αναφέρει και ο e-lawyer.

(Update 13/3: ενώ η έφεση του Pirate Bay θα εκδικασθεί τον Σεπτέμβριο στη Σουηδία, στην Ισπανία ένας δικαστής αποφάνθηκε σε ανάλογη δίκη ότι η δραστηριότητα του ιστότοπου elrincondejesus.com ο οποίος προσφέρει σύνδεσμους προς περιεχόμενα στο eMule δεν είναι παράνομος αφού δεν επιφέρει κέρδη στον ιδοκτήτη του)

Στους ιστότοπους αυτούς δεν διακινούν υλικό οι ιδιοκτήτες και administrators αλλά οι χρήστες το ανταλλάσσουν απευθείας μεταξύ τους. Ο τράκερ είναι απλά ενδιάμεσος που επιτρέπει την επικοινωνία και τον συντονισμό, κάτι που αντιστοιχεί  σε αυτό που το αγγλοσαξονικό δίκαιο περιγράφει ως vicarious infringement, υπό την προϋπόθεση ότι οι ιδιοκτήτες του τράκερ έχουν οικονομικό όφελος από την παραβίαση copyright που γίνεται μέσω της υπηρεσίας τους.

Υπό αυτό το πρίσμα κάποιος μπορεί να θεωρήσει ότι και οι πάροχοι σύνδεσης ή οι μηχανές αναζήτησης βρίσκονται στην ίδια θέση. Γιατί λοιπόν ζητάμε από το gamato.info να συνεισφέρει στην χρηματοδοτήση της πνευματικής δημιουργία και δεν ζητάμε το ίδιο από την Google, τη Microsoft και τον OTE;

Ερώτημα 3^ο: γιατί η Ελληνική Αστυνομία αντιγράφει στο δελτίο τύπου επιχειρήματα του λόμπυ της πολιτιστικής βιομηχανίας;

Στο δελτίο τύπου της ΕΛΑΣ υπάρχει υπογραμμισμένη η εξής φράσης «συνολικά οι απώλειες τα τελευταία 7 έτη σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των εταιρειών πλησιάζουν το 1 δις ευρώ, το οποίο μεταφράζεται σε λιγότερες θέσεις εργασίας και μειωμένη ανταγωνιστικότητα για τον εγχώριο κλάδο της Πληροφορικής, μουσικής και θεαμάτων ».

(Update: o Μιχάλης Παναγιωτάκης βρήκε την πηγή. Είναι η ετήσια έκθεση για την πειρατεία λογισμικού της Business Software Alliance (BSA)

Το συγκεκριμένο επιχείρημα βασίζεται στη παραδοχή ότι μια δωρεάν πρόσβαση σε ένα πολιτισμικό περιεχόμενο ισοδυναμεί με μια πώληση λιγότερο του ίδιου αγαθού (A Free Download Equals a Lost Sale), κάτι που υποστηρίζει ανέκαθεν το λόμπυ της πολιτιστικής βιομηχανίας. Παρόμοιος υπολογισμός των δήθεν διαφυγόντων κερδών έγινε και στη δίκη του Pirate Bay.

Όμως η διεθνή έρευνα έχει δείξει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει όπως μπορεί κανείς να δει εδώ (PDF). Κάνεις δεν μπορεί να ξέρει εάν κάποιος που κατέβασε ένα άλμπουμ μουσικής μέσω ενός δικτύου peer-to-peer θα το αγόραζε εάν δεν  είχε αυτή τη δυνατότητα. Ο αστήριχτος αυτός συλλογισμός υποστηρίζεται από την πολιτιστική βιομηχανία που έχει συμφέρον να φουσκώσει τις υποτιθέμενες απώλειες της.

Γιατί όμως η Ελληνική Αστυνομία υιοθετεί αβασάνιστα την θέση ιδιωτικών εταιρειών που βρίσκονται σε αντιδικία με πολίτες; Γιατί καταπατεί το τεκμήριο της αθωότητας; Και γιατί προβαίνει σε εντυπωσιακές συλλήψεις και κρατήσεις για ένα πταίσμα όπως η διαμοίραση περιεχομένου χωρίς οικονομικό όφελος; Μπορεί κανείς να διανοηθεί παρόμοιες πρακτικές στην περίπτωση κάποιου που παραβίασε, ας πούμε, το όριο ταχύτητας με το αυτοκίνητο του; Ποιος από τους δύο είναι πιο επικίνδυνος για το κοινωνικό σύνολο ;

Οι αυτονόητες απαντήσεις σε αυτά εξηγούν έμμεσα και την συμπεριφορά των αστυνομικών αρχών: δεν πρόκειται για οίστρο υπεράσπισης του δημόσιου συμφέροντος αλλά εκδούλευση προς κέντρα πίεσης. Αυτή η πίεση για καταστολή δεν προέρχεται μόνο από την εγχώρια πολιτιστική βιομηχανία αλλά εκπορεύται κυρίως από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Μια μικρή γεύση μπορείτε να πάρετε στο Special 301 Report για την Ελλάδα που εκδίδει η International Intellectual Property Alliance (IIPA) η οποία και υποδεικνύει στις ελληνικές αρχές τι ακριβώς πρέπει να κάνουν :

“The Interministerial Steering Committee should announce a comprehensive national anti-piracy plan and campaign that augments raids, prosecutions, criminal (and non-suspended) sentencing at deterrent levels, training for enforcement officials and public awareness efforts

(…) Give law enforcement authorities the mandate and jurisdiction to pursue investigations on university campuses where Internet and hard goods piracy flourishes without significant threat.

(…) Instruct all courts to issue deterrent sentences, including imprisonment and fines as provided by the law, and to not suspend sentences or fines (suspensions of fines are not permitted under the law). ”.

Ιστορικά η έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας υπήρξε προοδευτική κατάκτηση των δημιουργών. Σκοπός της ήταν η προστασία της πνευματικής δημιουργίας με τρόπο τέτοιο ούτως ώστε να συντηρεί οικονομικά τους δημιουργούς και τους άλλους εμπλεκόμενους στην παραγωγή και διάθεση πολιτιστικών αγαθών. Δεν είναι τυχαίο ότι η αναγνώριση της πνευματικής ιδιοκτησίας υπήρξε μια από τις διεκδικήσεις του Διαφωτισμού και η θεσμοθέτηση της στη συνέχεια έγινε με τη στήριξη προοδευτικών διανοούμενων όπως ο Victor Hugo.

Τις τελευταίες δεκαετίες όμως ο αρχικός σκοπός της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας, δηλαδή η εξισορρόπηση μεταξύ των συμφερόντων των δημιουργών και του κοινού, σταδιακά αλλοιώθηκε. Η ανάδυση μιας πανίσχυρης επικοινωνιακής βιομηχανίας μετέτρεψε την νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας σε μέσο διαιώνισης και ισχυροποίησης ενός ολιγοπωλίου.

Αυτό έγινε ευκολότερο λόγω της στρατηγική θέσης που απέκτησε η επικοινωνιακή βιομηχανία στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες μέσω της αλληλεξάρτησης που ανέπτυξε με το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο. Οι ΗΠΑ, όντας το ζωτικό κέντρο της παγκόσμιας επικοινωνιακής βιομηχανίας, πρωτοστατούν πλέον στην εγκαθίδρυση δρακόντειων μέτρων προστασίας και ελέγχου της πνευματικής δημιουργίας.

Όπως έχει δείξει η επιστημονική έρευνα (1, 2), η διεθνοποίηση της σχετικής νομοθεσίας αποτελεί μοχλό πίεσης των ΗΠΑ προς τρίτες χώρες και είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Χωρίς κανείς να υποτιμά το σημαντικότατο πρόβλημα της χρηματοδότησης της δημιουργίας, είναι ξεκάθαρο ότι το κεντρικό διακύβευμα της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι πλέον πολιτικό.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι διαπραγματεύσεις της ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement) στις οποίες συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Σουηδία κ.α. Λείπουν βέβαια από τη λίστα χώρες όπως η Ινδία, η Κίνα και η Βραζιλία οι οποίες έχουν μια πιο ελαστική θεώρηση της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Σκοπός της ACTA είναι η εναρμόνιση προς το αυστηρότερο, με μοντέλο την αμερικάνικη Digital Millennium Copyright Act, των εθνικών νομικών πλαισίων σχετικών με το copyright.

Το πρώτο πρόβλημα της ACTA είναι η μυστικότητα μέσα στην οποία προετοιμάζεται η συνθήκη. Οι αντιπρόσωποι των χωρών που συμμετέχουν στις συσκέψεις συμφώνησαν να μην δώσουν καμία πληροφορία σχετική με το περιεχόμενο τους.

Η ίδια η ύπαρξη της  ACTA ήταν γνωστή σε ελάχιστους πριν από την πρώτη διαρροή εγγράφων που έγινε τον Μάιο του 2008. Ακολούθησαν κι άλλες διαρροές, λίστα των οποίων μπορείτε να δείτε εδώ. Η πληροφόρηση σχετικά με το περιεχόμενο της  ACTA προκάλεσε αντιδράσεις από οργανώσεις πολιτών αλλά και πολιτικούς σε ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Καναδά και Νέα Ζηλανδία οι οποίοι απαίτησαν διαφάνεια. Αυτό ανάγκασε τους εμπλεκόμενους να βγάλουν γενικόλογα δελτία τύπου, όπως αυτό που αφορά τη συνάντηση που έγινε στο Μεξικό και έληξε την Παρασκευή που μας πέρασε.

Η ACTA περιέχει έξι καφάλαια: (1) Initial Provisions and Definitions; (2) Enforcement of Intellectual Property Rights; (3) International Cooperation; (4) Enforcement Practices; (5) Institutional Arrangements; (6) Final Provisions.

Η γενικότερη φιλοσοφία των κειμένων που ήρθαν στη δημοσιότητα είναι η αναγωγή της αμερικάνικης νομοθεσίας για την καταστολή της παραβίασης της πνευματικής ιδοκτησίας σε μοντέλο για όλες τις χώρες που θα υπογράψουν τη συνθήκη:

- Εξισώνονται έτσι οι ποινές για τους παραβάτες του copyright είτε αυτοί είχαν οικονομικό όφελος από την παραβίαση είτε όχι. Για παράδειγμα η εγγραφή μιας ταινίας με κάμερα τη στιγμή της προβολής της (camcording) διώκεται με τον ίδιο τρόπο, άσχετα με το αν ο σκοπός της ήταν η εμπορική εκμετάλλευση ή όχι.

- Υποχρεώνονται οι πάροχοι σύνδεσης στο διαδίκτυο να συμμετέχουν προληπτικά στην καταστολή της ανταλλαγής προστατευόμενων αρχείων και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα χρηστών.

- Υποχρεώνονται οι χώρες που να σκληρήνουν τις προβλεπόμενες ποινές επισείοντας ακόμα και φυλάκιση για αδικήματα για τα οποία κάτι τετοιο δεν προβλεπόταν με την ισχύουσα νομοθεσία.

- Προλειάνεται το έδαφος για κατασταλτικές πρακτικές όπως η μέθοδος three strikes και το φιλτράρισμα του διαδικτύου.

- Δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο η αντιγραφή φαρμάκων από φτωχες χώρες που δεν έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν τις φαρμακευτικές εταιρείες που διαθέτουν τις σχετικές πατέντες.

Το περιεχόμενο της ACTA και ο τρόπος με τον οποίο αυτή προετοιμάζεται μέσα σε συνθήκες πλήρους μυστικότητας καταπατούν κάθε δημοκρατική αρχή. Στο βωμό του copyright, οι εμπνευστές της ACTA δείχνουν έτοιμοι να θυσιάσουν βασικά δικαιώματα των πολιτών όπως η ιδιωτικότητα και η ελέυθερη έκφραση και πρόσβαση στην πληροφορία. Απειλούνται επίσης βασικές αρχές του κράτους δικαίου όπως η αναλογικότητα των ποινών σε σχέση με τη σοβαρότητα της παράβασης. Μια σημαντική κινητοποίηση βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη διεθνώς ενάντια στις αρχές καταστολής και ελέγχου που πρεσβεύει η ACTA.
Πηγές:
Ανάλυση του καθηγητή του πανεπιστήμιου της Οτάβα, Michael Geist.
Ιστοσελίδα της οργανωσης La Quadrature du Net για την καμπάνια Attack ACTA
Λήμμα της Wikipedia για την ACTA
Ιστοδελίδα της οργάνωσης We Rebuild για την ACTA
Ιστοσελίδα της οργάνωσης OpenACTA
Ιστοσελίδα της οργάνωσης ACTA Action Now!
Ιστοσελίδα της Electronic Frontier Foundation για την ACTA
Ανακοίνωση της Oxfam για την ACTA