1.Η περίπτωση του ALTER είναι πολύ σημαντική όχι μόνο επειδή αφορά πλέον πάρα πολλούς εργαζόμενους, αλλά και επειδή μας επιτρέπει να δούμε σε τι πλαίσιο αναπτύχθηκε η εγχώρια επιχειρηματικότητα στο χώρο των μέσων στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Το ερώτημα που θα μας απασχολήσει είναι αν η κατάρρευση του ALTER ήταν απρόσμενη ή αν θα μπορούσε και θα όφειλε να είχε προβλεφθεί.

2.Θέλω πρώτα απ’ όλα να σας πω ότι αναζητώντας στοιχεία για τη μελέτη αυτή ήρθα αντιμέτωπη με κάποια προβλήματα.

1. Καταρχάς σε ότι αφορά στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ενώ είναι κάτι σαν κοινό μυστικό ότι τα μεγάλα ελληνικά μέσα ανήκουν σε ελάχιστες οικογένειες, είναι πολύ δύσκολο, λόγω του τρόπου με τον οποίο δομούνται οι μετοχικές τους συνθέσεις- μέσω εταιριών συμμετοχών κλπ., να εντοπίσει κανείς ποιος έχει τι.
2. Η υψηλή συγκέντρωση δε σημαίνει ότι όλοι είναι μεταξύ τους ανταγωνιστές. Οι ίδιοι επιχειρηματίες που ανταγωνίζονται σε μία αγορά μπορεί να έχουν κοινά συμφέροντα σε άλλη. Αυτό, στη θεωρία λέγεται Monopoly των μέσων, και είναι ένας από τους λόγους για τον οποίο τα ΜΜΕ σπάνια μιλούν για άλλα ΜΜΕ.
3. Τέλος, και όταν βγαίνει κανείς στο πεδίο αναζητώντας πρωτογενείς πηγές, και αυτό με απασχολεί περισσότερο εδώ, αντιμετωπίζει μία πάγια αντίληψη ότι στο συγκεκριμένο κλάδο κάπως έτσι γίνονταν γενικά τα πράγματα.

Υπό τις συνθήκες αυτές, αν και έχω υποβάλλει τα στοιχεία μου σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διασταύρωση, βασικά ερωτήματα θα θέσω. Ελπίζω εύλογα.. Τα συμπεράσματα θα είναι δικά σας.

Καταρχάς, η θέση μου είναι ότι το ALTER δεν είναι μία επιχείρηση που λειτουργούσε ανεξάρτητα. Στο ALTER συναντήθηκαν στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας τα συμφέροντα δύο πολύ δραστήριων Ομίλων και σαν κομμάτι της δραστηριότητας αυτής θα το εξετάσουμε. Ας τους δούμε.

3.Δε θα σταθώ στη δραστηριότητα των αδελφών Κουρή (Γιώργου και Μάκη) ως τα μέσα του ’90, γιατί τη θεωρώ λίγο ή πολύ γνωστή.

Μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’90 η ανάπτυξη του Ομίλου περνάει στα χέρια των δύο γιών τους οι οποίοι στρέφονται από τη ..σκληρή πολιτική σε μέσα ψυχαγωγικού κυρίως περιεχομένου.

Την ίδια περίοδο η οικογένεια Γιαννίκου ιδρύει την εκδοτική Modern Times, όπως και τη δισκογραφική Legend- που αποτελούν μέχρι και σήμερα το κέντρο της δραστηριότητάς της.

Το 2001 είναι χρονιά σταθμός για την ανάπτυξη των δύο Ομίλων καθώς η Modern Times μπαίνει στο ALTER και ο Κώστας Γιαννίκος αναλαμβάνει διευθύνων σύμβουλος. Σύντομα αποκτά τον αποκλειστικό έλεγχο της Ελληνικής Θεαμάτων που βρίσκεται σύντομα στην κορυφή του θεατρικού κλάδου.

Πολύ σημαντική χρονιά είναι το 2007 οπότε ο Ανδρέας Κουρής (του Γιώργου) συστήνει μαζί με τους αδελφούς Χατζηνικολάου τον Όμιλο Real, που επίσης θεωρώ ότι δε χρειάζεται συστάσεις.

Την ίδια χρόνια η Legend απορροφά την MBI και την ιστορική Lyra ενώ παράλληλα ο Όμιλος αποκτά τον έλεγχο της εκδοτικής Bestend, που εκδίδει τον Κόσμο του Επενδυτή και μία σειρά περιοδικών- με τα αντίστοιχα ραδιόφωνα. Έχοντας μελετήσει την ανάπτυξη του ρεπερτορίου των δισκογραφικών, θεωρώ ότι στο σημείο αυτό η συνέργεια είναι προφανής.

Πάντως, δεν είχαν όλες οι επιχειρήσεις την ίδια τύχη από πλευράς εσόδων. Ας δούμε ποιες ξεχώρισαν.

4.Με βάση τα τελευταία στοιχεία, η Modern Times είναι ο 2^η στις εκδόσεις. Η ΕΛΛ.ΘΕΑ, πρώτη στο θέατρο. Η Εταιρία Γενικών Εκδόσεων έφτασε το 2008 να συγκεντρώσει το 1/3 της συνολικής δισκογραφικής παραγωγής, τη στιγμή που οι 4 μεγάλες μαζί δεν ξεπερνούσαν το 1/6. Τέλος, ο Κόσμος του Επενδυτή ήταν η πρώτη σε κυκλοφορία εφημερίδα, μεταξύ των εβδομαδιαίων, και μάλιστα με διαφορά.

Πολύ καλά τα πάνε πάντα τα μέσα του Ομίλου Real και (σχετικά καλά) ο Love FM.

Τι κοινό έχουν άραγε αυτά τα μέσα;

5.Ας δούμε έναν πίνακα που έχει ενδιαφέρον και απ’ όσο ξέρω δεν έχει ξανασυζητηθεί. Πρόκειται για τα 400 πρώτα προϊόντα σε διαφημιστική δαπάνη για το 2008, σύμφωνα με τα στοιχεία της Media Services- τα πιο πρόσφατα που υπάρχουν διαθέσιμα.

Στις πρώτες θέσεις της λίστας, κάτω από τον ΟΠΑΠ, τα αυτοκίνητα και τα ξενοδοχεία- πελάτες δηλαδή που μαζί με την κινητή τηλεφωνία και τις τράπεζες παραδοσιακά προηγούνται σε δαπάνη, βρίσκουμε τη Modern Times, με περίπου 12.500.000 ευρώ. Στη θέση 80, κάτω από την Εθνική Τράπεζα, είναι η Lyra και πιο κάτω ο Κόσμος του Επενδυτή και η Legend. ..

Το ερώτημα είναι:

• Πώς διέθεταν οι δύο Όμιλοι τόσα λεφτά για να διαφημίσουν ακόμα και τα ελάσσονα μέσα τους, όταν κατά πολύ ισχυρότεροι Όμιλοι δεν το έκαναν;

Για να εκτιμήσουμε τα στοιχεία αυτά θα ήθελα να σας πω ότι στη λίστα αυτή δεν υπάρχει κανένα τηλεοπτικό κανάλι, καμία δισκογραφική εταιρία, καμία εταιρία εκδόσεων.

Οι δύο δισκογραφικές του Ομίλου, για παράδειγμα, δίνουν μαζί 5.500.000 ευρώ για διαφήμιση σε μία πολύ κακή χρονιά για τη δισκογραφία που τα έσοδα συρρικνώνονται, ενώ από την ώρα της συγχώνευσής τους χορηγείται στην εταιρία κάθε χρόνο δάνειο γύρω στα 2.500.000 ευρώ.

• Πώς γίνεται να μην έχει μερίδιο η τηλεόραση στα έσοδα όταν το ALTER διαφήμιζε νυχθημερόν τα συγκεκριμένα προϊόντα; (το 2008 εξακολουθεί να είναι τελευταίο, με διαφορά, ανάμεσα στα ιδιωτικά κανάλια σε διαφημιστικά έσοδα). Πώς επιβίωνε;

Στο θέμα της χρήσης του ALTER ως μέσου προνομιακής προώθησης των προϊόντων των διασυνδεδεμένων επιχειρήσεων θα ήθελα να σταθούμε. Ας δούμε κάποια εικόνες από την εποχή εκείνη..

6.Πέρα από τα παιδικά προϊόντα και τις επανεκδόσεις του καταλόγου της Lyra που μπαίνουν διαρκώς ως σφήνες στο πρόγραμμα, το 2009 αρχίζουν να διαφημίζονται οι Κυριακάτικες προσφορές της Real News, μέσα από το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του σταθμού- πολλές φορές σε απευθείας σύνδεση με το στούντιο του Real FM.

Αναρωτήθηκα τι έκανε το ΕΣΡ για όλα αυτά- έψαξα τις αποφάσεις και από ό, τι φαίνεται παρά την έντονη δημόσια συζήτηση για την επιθετική του διαφήμιση, σπάνια το κανάλι ενοχλείτο από το ΕΣΡ για τις διαφημίσεις αυτές.

Μου έκανε, μάλιστα εντύπωση, και ήθελα να σας το πω ότι στη μοναδική απόφαση που αφορά τις διαφημίσεις των παιδικών του προϊόντων για το 2007, τη χρονιά δηλαδή που οι Mazoo and the Zoo και τα Ζουζούνια άλωσαν τα charts, ο Πρόεδρος του οργάνου ζήτησε αντί για πρόστιμου να απευθυνθεί στο κανάλι σύσταση.

7.Παρομοίως, το 2010, στην πέμπτη κατά σειρά απόφαση περί συγκεκαλυμμένης διαφήμισης του Ομίλου Real μέσα από το κεντρικό δελτίο ειδήσεων, και συγκεκριμένα την προώθηση του καινούργιου cd της Άλκηστις Πρωτοψάλτη, ο πρόεδρος του Οργάνου μειοψήφησε και πάλι θεωρώντας «δικαιολογημένη την αναφορά του δελτίου στο μεγάλο αυτό πολιτιστικό γεγονός» και πρότεινε να μην του επιβληθεί καν σύσταση. Έκτοτε σχετική απόφαση δεν υπάρχει..

8.Ας φύγουμε, όμως, από το ΕΣΡ και το ειδικό θέμα του τηλεοπτικού σποτ και να δούμε τι έκαναν γενικότερα οι αρμόδιοι φορείς που ήταν από το νόμο υπεύθυνοι να ελέγχουν την επιχειρηματική δραστηριότητα του ALTER. Καταρχάς τι έκαναν οι υπηρεσίες οικονομικού ελέγχου;

• Τα περισσότερα μέσα των Ομίλων έμειναν ανεξέλεγκτα φορολογικά, σύμφωνα με τα πορίσματα των ορκωτών λογιστών. Το ALTER δεν είχε ελεγχθεί από το 1999, το MAD και η Bestend δεν είχαν ελεγχθεί ποτέ. Και υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα.
• Ειδικά το ALTER, παρότι καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας εκκρεμούσε η υπόθεση με τα εικονικά τιμολόγια που είχε ανοίξει το 2003, όχι μόνο δεν ελεγχόταν αλλά δεν παρουσίαζε καν τυπικό ισολογισμό. Τα «συνοπτικά οικονομικά στοιχεία» που είναι διαθέσιμα εγείρουν πολλές αμφιβολίες για την αξιοπιστία τους. Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία για παράδειγμα, που φούσκωναν και ξεφούσκωναν κατά βούληση συζητήθηκαν πολύ τη χρονιά που πέρασε. Τι είναι τα άυλα στοιχεία- θα μας το πει ο κύριος Κλήμης και δε θα σταθώ.
• Εμένα με ενδιαφέρει περισσότερο πώς δάνειζαν οι τράπεζες αφειδώς στο κανάλι υπό αυτές τις συνθήκες. Το ALTER εμφανίζεται κερδοφόρο την τριετία 2005-2008. Παρ’ όλα αυτά οι συνολικές του υποχρεώσεις αυξάνονται κατά 100.000.000 ευρώ το χρόνο. Γιατί δανειζόταν αν κέρδιζε και πώς έφτασαν να δανείσουν οι τράπεζες σχεδόν μισό δις ευρώ σε ένα κανάλι που έχει μόλις 8.000.000 ευρώ μετοχικό κεφάλαιο; Και το ξαναλέω, ο δανεισμός δεν έγινε από τη μία μέρα στην άλλη.

9.Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι όλη αυτή η ανάπτυξη, οι προφανείς σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων ήταν αόρατη για τους επίσημους θεσμούς διότι οι εν λόγω επιχειρηματίες δεν εμφανίζονταν να ελέγχουν Ομίλους- δεν κατέθεταν, δηλαδή, ενοποιημένους ισολογισμούς.

Κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο, αλλά οι σοβαρές επιχειρήσεις το κάνουν για να ενισχύσουν τη θέση τους, να έλξουν επενδύσεις και να κάνουν κατά κάποιο τρόπο σαφή τη μακροπρόθεσμη στρατηγική τους- οι υπόλοιπες επιχειρήσεις που έχουν τηλεοπτικό κανάλι το κάνουν όλες. Ο Κουρής και ο Γιαννίκος δε φαίνεται να πιέστηκαν προς την κατεύθυνση αυτή.

Έτσι, την ίδια στιγμή που ο Όμιλος Γιαννίκου αναδεικνυόταν σε πρώτη δύναμη σε μία σειρά από κλάδους κανείς δεν έβλεπε τον Όμιλο. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δεν είδε κανένα πρόβλημα όταν η Legend απορρόφησε τη Lyra. Είδε μία επιχείρηση να απορροφά μία άλλη. Μέσα σε λίγους μήνες η αγορά είχε γυρίσει ανάποδα.

• Τελικά υπάρχει ή όχι συγκέντρωση; Θα μου επιτρέψετε να υποθέσω ότι ενδεχομένως υπάρχει κάτι παραπάνω από συγκέντρωση. Μίλησα με καλλιτέχνες που έχουν συνεργαστεί με επιχειρήσεις του Ομίλου. Μακάρι να είχα το χρόνο να σας μεταφέρω λεπτομέρειες για τους όρους της συνεργασίας τους με τα μέσα του Ομίλου, τα συμβόλαια που υπέγραφαν. Συμβουλεύτηκα τρεις νομικούς για να θέσω το ενδεχόμενο της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Και μου είπαν να μαζέψω τα λόγια μου. Δεν είναι σπάνια τα καταχρηστικά συμβόλαια στο χώρο, μου είπαν.

Ίσως ο κύριος Ανδρέου θα μπορούσε να μας πει τι συνεπάγεται αυτός ο βαθμός ολοκλήρωσης για τους καλλιτέχνες, τις άλλες ανεξάρτητες εταιρίες, την πολιτιστική παραγωγή γενικά;

10.Το εντυπωσιακό είναι ότι στη διάρκεια του χρόνου που πέρασε σημειώθηκαν πολλές ακόμη αυθαιρεσίες χωρίς να ενταθούν οι οχλήσεις προς τους υπεύθυνους του σταθμού.

Η εταιρία χρωστάει δεδουλευμένα σχεδόν ενός έτους και ασφαλιστικές εισφορές, και αυτά δεν ισχύουν μόνο για το ALTER, οι διαφημιστικές, με αφορμή τα προβλήματα της Leo Burnett, άρχισαν να μιλούν για τις ανορθόδοξες πρακτικές αγοραπωλησίας προγράμματος για λογαριασμό του ALTER από τη Modern Times, μετά το lock out με το οποίο δεν ασχολήθηκε κανείς, τις προάλλες το μεταβατικό ΔΣ ομολόγησε ότι έχει το ίδιο διακόψει το σήμα εκπομπής του σταθμού, χωρίς επί της ουσίας να γίνει τίποτα.

10.Να σημειωθεί ότι η επιχείρηση αυτή, με αυτή τη διαδρομή που σας περιγράφω, βρίσκεται σε διαδικασία συνδιαλλαγής από τον Αύγουστο προκειμένου να μπει στο άρθρο 99. Και απ’ όσο πληροφορήθηκα, η εξέλιξη υποστηρίχθηκε από την ΕΣΗΕΑ.

Δυστυχώς, όπως επίσης πληροφορήθηκα στη διάρκεια της έρευνας, δεν ξέρω αν το ξέρετε, αλλά στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επιχειρήσεις που να έχουν βγει από το 99 όρθιες. Σχεδόν όλες κλείνουν. Και όταν φτάσουν να κλείσουν η θέση των εργαζόμενων είναι ακόμα δυσμενέστερη από αυτή που ήταν κατά την ένταξη στο άρθρο.

Η επιλογή στην περίπτωση του ALTER είναι είτε 40% ανάκτηση των οφειλομένων, βάσει ενός σχεδίου εξυγίανσης που δεν προσδιορίζει τις συνθήκες εργασίας την επόμενη μέρα, είτε καμία απολύτως αποζημίωση αν η επιχείρηση φτάσει να πτωχεύσει- μιας και στο μεταξύ έχουν κατά κανόνα χαθεί πάγια, η όποια αξία της επωνυμίας κλπ.

Αυτός που φαίνεται να θίγεται λιγότερο είναι ο επιχειρηματίας. Και το λέω ευθαρσώς όχι μόνο επειδή αυτό έδειξε η εμπειρία. Το πακέτο μετοχών του Γιαννίκου στην ΕΛΛ.ΘΕΑ και την Bestend μεταβιβάστηκαν πρόσφατα, ενώ ακόμα διερευνάται η υπόθεση του ALTER και είναι ανοιχτή η δικαστική έρευνα για απιστία σε βάρος των τραπεζών. Αλλά και επειδή το άρθρο 99 βαίνει προς αναθεώρηση το διάστημα αυτό- ο ίδιος ο Υπουργός είπε ανοιχτά ότι έχει γίνει αντικείμενο κατάχρησης.

Συμπεράσματα

Τελικά το ερώτημα δε νομίζω ότι είναι σε ποιο βαθμό λειτούργησαν στη βάση ενός σοβαρού επιχειρηματικού σχεδίου ο Κώστας Γιαννίκος και ο Γιώργος Κουρής, αλλά σε ποιο βαθμό είχαν ανάγκη να το κάνουν, δεδομένου ότι, όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι τράπεζες που επί χρόνια τους χρηματοδοτούσαν, οι διαφημιστικές εταιρίες που δέχονταν τις διασφαλίσεις τους και οι ελεγκτικές αρχές που τις είχαν αφήσει επί σχεδόν μία δεκαετία ανεξέλεγκτες, δεν πίεζαν για τέτοιες εγγυήσεις.

Νομίζω, λοιπόν, ότι η κατάρρευση του ALTER δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Νομίζω ότι θα μπορούσε και θα όφειλε να είχε προβλεφθεί, ώστε οι επιπτώσεις να μετριαστούν και για την αγορά, και για τη μεγάλη ομάδα των εργαζόμενων που τώρα θίγεται.

Νομίζω ότι η περίπτωση του ALTER θα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος από τα αρμόδια όργανα. Και νομίζω ότι στο άμεσο μέλλον ο έλεγχος των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στο χώρο των μέσων θα πρέπει να ενταθεί.

Μιας και αφιέρωσα αυτή την ομιλία στα ..αρμόδια κρατικά όργανα επιτρέψτε μου να κλείσω με μία αναφορά στα κάτω- που μας όλους. Είτε ως εργαζόμενους στον κλάδο, είτε ως φοιτητές, είτε ως κοινό.

Νομίζω ότι η δημοσιογραφία δεν έπαιξε το ρόλο που θα μπορούσε στην περίπτωση του ALTER. Και αν εντυπωσιάζεται κανείς βλέποντας αυτό τον βαθμό της συγκέντρωσης σήμερα, θέλω να σας πω ότι η ολοκλήρωση έχει συμβεί εδώ και πέντε χρόνια. Σε θεμέλια σαθρά. Δεν είδα στο μεσοδιάστημα πολλές πλήρεις έρευνες..

Η ρύθμιση στο χώρο των μέσων, έχει συχνά επισημανθεί, ότι πλέον μπορεί και από τεχνολογική και πολύ περισσότερο από κοινωνική άποψη να έρθει από τα κάτω. Εύχομαι να ενεργοποιήσουμε σύντομα αυτό το «μπορεί».

Εύχομαι να σκεφτόμαστε όλο και περισσότερο πως αλλιώς μπορούν, πώς αλλιώς μας αξίζει ως νέοι άνθρωποι να δούμε να γίνονται στον τόπο τα πράγματα..

Τα ΜΜΕ, η διαφήμιση, το μάρκετινγκ, οι ειδικοί με δημόσιο βήμα, οι πολιτικοί αποτελούν κομμάτια αυτής της μηχανής.

Η κατασκευή της συναίνεσης, σύμφωνα με τον Lippmann, είναι απαραίτητη για τη διακυβέρνηση των σύγχρονών κοινωνιών γιατί, σε αντίθεση με την άμεση δημοκρατία, η αστική αντιπροσωπευτική δημοκρατία προϋποθέτει διαμεσολάβηση μεταξύ του λαού και των κυβερνώντων.

Εξήντα έξι χρόνια αργότερα ο Edward S. Herman και ο Noam Chomsky οικειοποιήθηκαν την έννοια στο βιβλίο τους Manufacturing Consent.

Κάνοντας μια ανάλυση της μαζικής επικοινωνίας υπό το πρίσμα της πολιτικής οικονομίας, έφτασαν στο συμπέρασμα ότι τα κυρίαρχα ΜΜΕ τείνουν να διαμορφώνουν την συναίνεση προς την κατεύθυνση που ευνοεί το ίδιο το οικονομικό και πολιτικό τους όφελος και όχι αυτό της κοινωνίας.

Η τηλεόραση ως μηχανή κατασκευής συναίνεσης

Η ελληνική τηλεόραση αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση μιας τέτοιας διαστροφής της δημόσιας σφαίρας.

Όπως είναι πλέον γνωστό και διαπιστωμένο επιστημονικά (βλέπε βιβλιογραφία στο τέλος του κειμένου), η ελληνική ιδιωτική τηλεόραση αποτέλεσε τα τελευταία είκοσι χρόνια όχημα ενδυνάμωσης και περίπλεξης των δεσμών αλληλεξάρτησης μεταξύ της οικονομικής και της πολιτικής ελίτ του τόπου.

Η χρήση της τηλεόρασης ως μέσο πίεσης προς το πολιτικό προσωπικό επέτρεψε στους ιδιοκτήτες της να συγκεντρώσουν πλούτο και επιρροή.

Ως αντάλλαγμα για την προβολή και την ευνοϊκή μεταχείριση που εξασφάλισαν, οι πολιτικοί των κομμάτων εξουσίας εκχώρησαν στους ιδιοκτήτες τηλεοπτικών σταθμών προνόμια, δημόσια έργα, προμήθειες, “ειδικές” ρυθμίσεις κλπ.

Παράλληλα, η τηλεόραση κατά πρώτο λόγο, αλλά και ο τύπος και δη ο περιοδικός (βλέπε περίπτωση Κωστόπουλου), κατασκεύασαν συναίνεση γύρω από το μύθο της “ισχυρής Ελλάδας” της υπερκατανάλωσης.

Αυτός ο μύθος από τη μία εξυπηρετούσε τους κύριους χρηματοδότες των ΜΜΕ – δηλαδή τους διαφημιστές και τους διαφημιζόμενους – εξάπτοντας την καταναλωτική μανία των Ελλήνων και από την άλλη ενδυνάμωνε την πολιτική καθεστηκυία τάξη.

Νέα κατάσταση, νέα καθήκοντα για τα κυρίαρχα ΜΜΕ

Σήμερα, μετά τον κατακλυσμό της κρίσης, οι εκπρόσωποι των κυρίαρχων ΜΜΕ τάσσονται αναφανδόν υπέρ των μέτρων της Τρόικας και την κυβέρνησης. Στην προσπάθεια τους να διασωθούν, υιοθετούν τη ρήση “νέα κατάσταση, νέα καθήκοντα”.

Η κατασκευασμένη συναίνεση δεν περιέχει πια “ισχυρή Ελλάδα” αλλά έναν εκβιασμό που συνοψίζεται στο εξής δίλημμα: η ελληνική κοινωνία πρέπει να δώσει τη συγκατάθεση του σε όλες τις απαιτήσεις των δανειστών, αλλιώς θα υποστεί το σοκ της χρεοκοπίας και της γενικευμένης εξαθλίωσης.

Οι μέθοδοι της προπαγάνδας είναι γνωστές και έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν.

Κάθε βράδυ εδώ και δυο χρόνια οι τηλεθεατές βομβαρδίζονται με έναν ορυμαγδό πληροφοριών υπό μορφή ακαταλαβίστικης νόβλανγκ (CDS, Euribor, ομόλογα, κούρεμα, spreads, Fitch, Moody’s, hedge funds, PSI, FSI κλπ.).

Οι αντιφατικές δηλώσεις από απόκρυφους οικονομικούς αναλυτές, υπαλλήλους των Βρυξελλών και λοιπούς Ευρωπαίους πολιτικάντηδες διαδέχονται η μία την άλλη.

Το μέλλον της χώρας κρέμεται κάθε τόσο από τα χείλη του Σόιμπλε, του Μπαρόζο, της Λαγκάρντ και του κάθε τυχάραπαστου Τροϊκανού.

Αυτός ο πληθωρισμός της πληροφόρησης παρουσιάζεται χωρίς σύνδεση, εξήγηση ή εμβάθυνση με σκοπό να προκαλέσει σύγχυση, ψυχολογική πίεση και τελικά παραίτηση από κάθε προσπάθεια του κοινού να κατανοήσει το τι ακριβώς συμβαίνει.

Η στρατηγική του φόβου

Παράλληλα, σαν σενάριο χολυγουντιανής ταινίας δράσης, οι εξελίξεις διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικό ρυθμό. Η αγωνία κορυφώνεται πριν από τα Eurogroup της “τελευταίας ευκαιρίας”.

Μετά από κάθε έγκριση νέου “σχεδίου διάσωσης” επέρχεται προσωρινή ανακούφιση, που όμως συνοδεύεται πάντα από επίπονα μέτρα κι άλλα Eurogroup και άλλα σχέδια διάσωσης…Κι έτσι η πολυπόθητη κάθαρση για τον κεντρικό ήρωα, δηλαδή τον Έλληνα πολίτη, παραμένει μετέωρη.

Η αποτελεσματικότητα της στρατηγικής του φόβου φαίνεται από την αύξηση της τηλεθέασης των ενημερωτικών εκπομπών και των δελτίων ειδήσεων.

Έχοντας απορριφθεί από μεγάλο κομμάτι της νεολαίας και των πολιτών με υψηλή μόρφωση, τα προγράμματα αυτά έχουν τεράστια διείσδυση στα κοινωνικά στρώματα με το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και στους ηλικιωμένους.

Με άλλα λόγια, ο πληθυσμός που εξαρτάται περισσότερο από την τηλεόραση για την ενημέρωση του είναι και ο περισσότερο ευάλωτος στην χειραγώγηση του μέσου.

Η κάλυψη του κοινωνικού κινήματος

Την ίδια στιγμή το κοινωνικό κίνημα αντίστασης στα μέτρα είτε διαβάλλεται και λοιδορείται συστηματικά, είτε εκθειάζεται πατερναλιστικά για να χειραγωγηθεί ευκολότερα (βλέπε κίνημα της πατάτας).

Το σημείο καμπής σε ότι αφορά την κάλυψη του κοινωνικού κινήματος από την τηλεόραση ήταν ο Μάης του 2011.

Μέχρι τότε, κάθε διαδήλωση ή άλλη μορφή αντίστασης είτε αποσιωπούνταν εντελώς από τα κανάλια, είτε παρουσιαζόταν ως αρχαϊκή και λαϊκιστική ανωμαλία, είτε καταδικάζονταν ως δημιούργημα των “κουκουλοφόρων”.

Όμως η δύναμη του κινήματος των Αγανακτισμένων αλλά και η αυξανόμενη κριτική όλο και μεγαλύτερης μερίδας του κοινού προς τα ΜΜΕ, ανάγκασε τους ταγούς της καθεστωτικής δημοσιογραφίας να αλλάξουν γραμμή.

Πλέον, οι τηλέαστέρες δηλώνουν την κατανόηση τους ως προς την αγανάκτηση του κοινωνικού σώματος. Διαπιστώνουν επίσης τον άδικο και επιζήμιο χαρακτήρα των μέτρων που επιβάλλονται.

Αφού λοιπόν εκφράσουν την “αλληλεγγύη” τους στα “νοικοκυριά και τους συνταξιούχους οι οποίοι “πλήττονται βάναυσα”, καταλήγουν στην υποστήριξη των μέτρων της Τρόικας και της κυβέρνησης αφού “δεν υπάρχει εναλλακτική λύση” !

Η δημοσιογραφική ελίτ στην υπηρεσία των ισχυρών

Μάλιστα η ταύτιση των κυρίαρχων ΜΜΕ με τις επιταγές των δανειστών είναι τέτοια που ένα πιο επιφανή μέλη της δημοσιογραφικής ελίτ, ο Παντελής Καψής, είναι πλέον κυβερνητικός εκπρόσωπος.
Σε ένα ιδεατό στιγμιότυπο της ελληνικής τηλεόρασης ο Παντελής Καψής θα δεχόταν τις επίμονες ερωτήσεις του αδελφού του Μανώλη στα τηλεοπτικά παράθυρα σχετικά με την κυβερνητική πολιτική.

Από την πλευρά τους οι αυστηροί σχολιαστές του Σκάι και του Αντέννα ζητούν την άμεση πάταξη και του τελευταίου φοροφυγά. Αποφεύγουν όμως να εξηγήσουν γιατί οι ιδιοκτήτες των εκδοτικών συγκροτημάτων στα οποία εργάζονται, με την ιδιότητα του εφοπλιστή, επωφελούνται από 56 κατοχυρωμένες φοροαπαλλαγές.

Οι εισαγγελείς του Μεγάλου καναλιού καταδικάζουν την σπατάλη κρατικού χρήματος. Δεν λένε όμως ότι οι μισθοί τους πληρώνονται χάρη στα κέρδη των αφεντικών τους από δημόσια έργα και προμήθειες.

Βέβαια όλοι οι τηλεαστέρες δεν βρίσκονται στο πλευρό της Τρόικας. Πολλοί από αυτούς εξελίσσονται σε “όψιμους αντιστασιακούς” υιοθετώντας ένα λαϊκιστικό και ψευδοπατριωτικό λόγο αντίστασης στους “ξένους κατακτητές”. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Γιώργος Τράγκας.

Από τη μία κηρύσσει ανένδοτο πόλεμο ενάντια στη Μέρκελ και σε όλους αυτούς που ποδοπάτησαν την εθνική του υπόσταση. Από την άλλη αποσιωπεί ότι για χρόνια εισέπραττε εκατομμύρια ευρώ κρατικής διαφήμισης από την κυβέρνηση ΝΔ ως ανταμοιβή για την υποστήριξη του.

Η κρίση ευκαιρία για μια άλλη δημοσιογραφία;

Οι αντιδράσεις των μεγαλοδημοσιογράφων και των εκδοτών γίνονται ακόμη πιο σπασμωδικές από τη στιγμή που νιώθουν να χάνουν τον έλεγχο που ασκούσαν και στη μάζα των απλών δημοσιογράφων με πιέσεις, εκβιασμούς αλλά και υλικά ανταλλάγματα.

Εν μέσω απολύσεων, μειώσεων μισθών (όταν και όπου αυτοί δίνονται) και κλεισίματος επιχειρήσεων, εκατοντάδες εργαζόμενοι στα ΜΜΕ ριζοσπαστικοποιούνται και αυτονομούνται. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτά του Άλτερ και της Ελευθεροτυπίας.

Όλοι αυτοί και άλλοι πολλοί έρχονται να ενισχύσουν εναλλακτικές μορφές ενημέρωσης: ιστολόγια, κοινωνικά δίκτυα, ανεξάρτητοι ενημερωτικοί ιστότοποι, διαδικτυακά ραδιόφωνα, νεόκοπα περιοδικά, απεργιακά φύλλα εφημερίδων…

Μέσα στον καταιγισμό της κρίσης οι ανεξάρτητες πηγές ενημέρωσες που συνδυάζουν την δημοσιογραφία των πολιτών με αυτή των επαγγελματιών πολλαπλασιάζονται.

Μια νέα δημόσια σφαίρα αναδύεται σταδιακά. Με δυσκολίες, προβλήματα, αδυναμίες αλλά με όρεξη δημιουργικότητα και ταλέντο εκατοντάδες ενεργοί πολίτες προσπαθούν να κατασκευάσουν μια νέα συναίνεση.

Μια συναίνεση από τα κάτω στην υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος και της αλήθειας.

Βιβλιογραφία

Chalkia Angélique, « De la presse et de ses journalistes en Grèce contemporaine », Les Cahiers du journalisme, No 8, décembre 2000.

Anagnostou Dia, Psychogiopoulou Evangelia et Kandyla Anna, Does media policy promote media freedom and independence? The case of Greece, Hellenic Foundation for European and Foreign Policy (ELIAMEP).

Reporters Sans frontières, “Ελλάδα: H κρίση, μία ευκαıρία γıα τον τύπο;“, Σεπτέμβριος 2011.

Smyrnaios Nikos, « Quelle règlementation pour les médias en Europe ? Le cas de la loi d’application dite de « l’actionnaire principal » en Grèce », Les Enjeux de l’information et de la communication, 21 septembre 2005.

Vovou Ioanna, « Histoire politique de la télévision en Grèce », Le Temps des médias, 2006/1, n° 6.

Λέανδρος Νίκος, Πολιτική οικονομία των ΜΜΕ. Η αναδιάρθρωση της βιομηχανίας των μέσων στην εποχή της πληροφοριακής επανάστασης, Καστανιώτης, Αθήνα, 2000.

Σμυρναίος Νικος, 2010, « Οικονομική συγκέντρωση και θεσμικό πλαίσιο στην ελληνική ιδιωτική τηλεόραση » στο Βώβου Ιωάννα (διεύθυνση), Ο κόσμος της τηλεόρασης : θεωρία, ανάλυση προγραμμάτων και ελληνική πραγματικότητα, Εκδόσεις Ηρόδοτος, Αθήνα, σελ. 141-174.

Ντοκιμαντέρ εμπνευσμένο από το βιβλίο των Herman & Chomsky

Ο Μίλγκραμ επηρεασμένος από τα γραπτά της Χάνα Άρεντ πάνω στους μηχανισμούς χειραγώγησης του ναζισμού θέλησε να εξετάσει το κατά πόσο απλοί άνθρωποι είναι ικανοί να πράξουν θηριωδίες όταν αυτές τους επιβάλλονται από μια εξουσιαστική αυθεντία.

Το αποτελέσματα του πειράματος ήταν θεαματικά: 62,5 % των συμμετεχόντων υπάκουσαν στην εντολή του «επιστήμονα » και έδωσαν “θανατηφόρα” ηλεκτροσόκ στα υποτιθέμενα θύματα. Παρόμοια πειράματα σε Ισπανία, ΗΠΑ και Ιταλία απέδωσαν ακόμη πιο υψηλά ποσοστά.

Ο παραγωγός Christophe Nick είχε την ιδέα να αναπαράγει το πείραμα σε μορφή τηλεπαιχνιδιού (zone Xtrême) ακολουθώντας όλους τους κώδικες των ριάλιτι. Σε συνεργασία με μια ομάδα κοινωνικών επιστημόνων έφτιαξε ένα πειραματικό πρωτόκολλο και το προσάρμοσε στην τηλεόραση.

80 υποψήφιοι έπαιξαν πιστεύοντας ότι οι συνθήκες είναι πραγματικές. Ο ρόλος τους ήταν να επιφέρουν “ηλεκτρικές εκκενώσεις” σε άλλους υποψήφιους-ηθοποιούς όταν αυτοί έδιναν λάθος απαντήσεις στον παρουσιαστή. Οι εκκενώσεις ήταν όλο και πιο ισχυρές με τους υποψήφιους-ηθοποιούς να μιμούνται τα σημάδια πόνου ενός πραγματικού ηλεκτροσόκ.

81% των « πειραματόζωων » συνέχισαν μέχρι τη “θανατηφόρα” εκκένωση των 460 volt. Υπό την πίεση του παρουσιαστή και του κοινού, εν είδη αυθεντίας, μόνο ένας στους πέντε αρνήθηκε να υπακούσει…
Zone Xtrême – Jusqu’ou va la télé ? docu réalité de France 2
envoyé par thony911. – Rencontrez plus de personnalités du web.

Το συγκεκριμένο πείραμα αποδεικνύει την τάση της πλειοψηφίας να υπακούει ακόμα και σε παράλογες επιταγές όταν αυτές δικαιολογούνται από μια εξουσία και όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Πέρα από αυτό το γνωστό ούτως ή άλλως συμπέρασμα το πείραμα αποδεικνύει επίσης ότι η τηλεόραση στις σύγχρονες κοινωνίες αποτελεί το κατεξοχήν μέσο ιδεολογικής προπαγάνδας και επιβολής κοινωνικών και πολιτικών νορμών.

Αυτό είναι ξεκάθαρο για παράδειγμα στα ριάλιτι και στην ατομικιστική ιδεολογία που τα διαχέει. Το συγκεκριμένο είδος τηλεοπτικού προϊόντος ταιριάζει άψογα στη κυρίαρχη ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού και της κυριαρχίας των αγορών την οποία και νομιμοποιεί.

Ταυτόχρονα όμως κατά παράδοξο τρόπο, η ίδια η ύπαρξη της εκπομπής δείχνει επίσης ότι η τηλεόραση μπορεί να αποτελέσει  εξαιρετικό εργαλείο διαπαιδαγώγησης και κριτικής ενάντια στην κυρίαρχη ιδεολογία. Αρκεί να απελευθερωθεί από το ζυγό της τηλεθέασης και του πολιτικού ελέγχου. Όπως είναι γνωστό η γαλλική δημόσια τηλεόραση δεν έχει διαφημίσεις το βράδυ…

Πηγές:

BBC (με βίντεο)

Télérama

Stanley Milgram, Obedience to authority: an experimentalview , 1974 (Google Books)

George A. Comstock, Erica Scharrer, The psychology of media and politics, 2005 (Google Books)

Με αφορμή τον Μπερλουσκόνι…

Στις 21 Οκτωβρίου 2009 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με 338 ψήφους κατά και 335 υπέρ απέρριψε μια σημαντική κοινή πρόταση των Φιλελευθέρων, των Σοσιαλιστών, των Πράσινων και της Ενωμένης Αριστεράς. Η πρόταση ζητούσε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει για την δημιουργία μιας οδηγίας σε σχέση με την οικονομική συγκέντρωση στα ΜΜΕ και την πολυφωνία στην ΕΕ.

Παίρνοντας αφορμή από την κατάσταση στην Ιταλία όπου ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ελέγχει, μέρος του τύπου, την δημόσια τηλεόραση αλλά και μεγάλο κομμάτι της ιδιωτικής, τα προαναφερθέντα κόμματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πρότειναν το κείμενο που μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο εδώ.

Τα κύρια αποσπάσματα είναι τα εξής: «

(Το κοινοβούλιο) θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να αντιμετωπιστεί η ανωμαλία που δημιουργείται από τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ πολιτικής και οικονομικής εξουσίας και εξουσίας στο χώρο των μέσων ενημέρωσης καθώς και από τη συγκέντρωση του άμεσου ή έμμεσου ελέγχου στα δημόσια και ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης και υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι σε όλα τα κράτη μέλη οι δημόσιοι τηλεοπτικοί φορείς είναι ανεξάρτητοι και λειτουργούν χωρίς κυβερνητικές παρεμβάσεις• (…)
5. επαναβεβαιώνει, εν προκειμένω, ότι το νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με την πολυφωνία και τη συγκέντρωση στα μέσα ενημέρωσης εξακολουθεί να είναι ακατάλληλο και ότι, για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επειγόντως να κάνει χρήση των αρμοδιοτήτων της (…) προκειμένου να οριστούν οι ελάχιστοι βασικοί όροι που όλα τα κράτη μέλη πρέπει να τηρούν προκειμένου να διασφαλίσουν, να εγγυηθούν και να προαγάγουν την ελευθερία της πληροφόρησης και ένα επαρκές επίπεδο πολυφωνίας στα μέσα ενημέρωσης ».

Μετά από διαβουλεύσεις και πιέσεις στους διαδρόμους του κοινοβουλίου, τις οποίες περιγράφει ο απεσταλμένος της Libération στο Στρασβούργο, Jean Quatremer, η δεξιά πλειοψηφία του PPE κατάφερε να απορρίψει την παραπάνω πρόταση.

Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι καινούριο. Ιστορικά η συντηρητική λογική της ευρωπαϊκής εξουσίας (Συμβούλιο αρχηγών κρατών, Επιτροπή, πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο) συνεχίζει να θεωρεί ότι τα θέματα πολυφωνίας και υγιούς λειτουργίας των ΜΜΕ άπτονται των εσωτερικών θεμάτων της κάθε χώρας και κατά συνέπεια η ΕΕ δεν έχει λόγο στη ρύθμιση τους.

Αυτό επιτρέπει στην κάθε εθνική κυβέρνηση να συνεχίζει την συνδιαλλαγή με τους ιδιοκτήτες ΜΜΕ και τους οικονομικούς μεγαλοπαράγοντες με την ησυχία της. Εκτός από την Ιταλία, παρόμοια προβλήματα που απορρέουν από την οικονομική συγκέντρωση στα ΜΜΕ υπάρχουν και στην Γαλλία, την Γερμανία, την Ελλάδα και σε όλες τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.

Η θέση αυτή της ΕΕ επαληθεύτηκε και το 2005 με το νόμο του βασικού μετόχου της κυβέρνησης Καραμανλή. Όπως σημείωνα αλλού για αυτό το θέμα:

« Σύμφωνα με τις υπηρεσίες του Επίτροπου McCreevy, ο ν. 3310/2005 αντίκειται σε βασικές αρχές της κοινής αγοράς, αυτές της ελεύθερης επιχειρηματικής δραστηριότητας και της ελεύθερης διακίνησης του κεφαλαίου, και για αυτό πρέπει να τροποποιηθεί. Με άλλα λόγια, η διασφάλιση της πολυφωνίας των ΜΜΕ που επικαλείται η ελληνική κυβέρνηση, η οποία και αποτελεί δημόσιο αγαθό, θεωρείται από τον Επίτροπο ως υποδεέστερος στόχος από την απρόσκοπτη οικονομική δραστηριότητα, μολονότι η τελευταία αφορά κατά κύριο λόγο συμφέροντα ιδιωτών.
(…) Η ερμηνεία αυτή έχει σημαντικές συνέπειες αναφορικά με τον χειρισμό του θέματος. Αυτό γιατί τα θέματα ανταγωνισμού αποτελούν κατεξοχήν τομέα ευθύνης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ως εκ τούτου το πρωτογενές και δευτερογενές ευρωπαϊκό δίκαιο υπερτερεί του εθνικού το οποίο και πρέπει να εναρμονιστεί με το πρώτο. Από την άλλη, σε ότι αφορά το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των ΜΜΕ, η ευθύνη σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες εμπίπτει στις κυβερνήσεις των χωρών μελών των οποίων η νομοθεσία υπακούει στις εθνικές ιδιαιτερότητες ».

Με αφορμή τον νόμο Σαρκοζύ για το διαδίκτυο…

Την προηγούμενη μέρα, στις 20 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέκυψε στις πιέσεις του Συμβουλίου, κυρίως κάποιων μελών με επικεφαλής την Γαλλία, και απέσυρε την τροπολογία 138 του Τηλεπικοινωνιακού Πακέτου που το ίδιο είχε ψηφίσει με συντριπτική πλειοψηφία λίγους μήνες πριν.

Η τροπολογία 138, που ψηφίστηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2008, αναφέρει τα εξής :

« Δεν μπορεί να επιβάλλεται περιορισμός στα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες των τελικών χρηστών χωρίς προηγουμένως να υπάρχει απόφαση των δικαστικών αρχών, ιδίως σύμφωνα με το άρθρο 11 της διακήρυξης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, εκτός και εάν απειλείται η δημόσια ασφάλεια, οπότε η απόφαση μπορεί να έπεται »

Η υιοθέτηση της τροπολογίας 138 στο Τηλεπικοινωνιακό Πακέτο, δηλαδή στο πακέτο των κοινοτικών οδηγιών που αφορά τον τομέα των τηλεπικοινωνιών και του διαδικτύου, θα καθιστούσε ουσιαστικά ανενεργές τις εθνικές νομοθεσίες που βασίζονται στην αρχή του three strikes. Μια τέτοια είναι ο νόμος Hadopi 2 που ψηφίστηκε πρόσφατα στη Γαλλία.

Το συμβιβαστικό κείμενο που βγήκε από την τριμερή διαπραγμάτευση μεταξύ Συμβουλίου, Επιτροπής και Κοινοβουλίου, που μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο εδώ, αφήνει ανοικτή πόρτα για μέτρα παρακολούθησης και καταστολής της χρήσης του διαδικτύου και πιο συγκεκριμένα της ανταλλαγής περιεχομένου σε βάση ισοτιμίας (peer-to-peer).

Όπως φαίνεται, σε δύο μέρες το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχασε δύο πολύ σημαντικές ευκαιρίες να επιβεβαιώσει τον ρόλο του ως μοναδικού απευθείας εκλεγμένου αντιπρόσωπου του συνόλου των λαών της Ευρώπης. Ως συνήθως η Ευρωπαϊκή Ένωση εναρμονίζει προς τα κάτω το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Όπως έκανε και στα θέματα οικονομίας και κοινωνικής πολιτικής, η ευρωπαϊκή εξουσία αφήνει ελεύθερες τις χειρότερες πρακτικές σε θέματα μαζικής επικοινωνίας ενθαρρύνοντας έτσι την αντιγραφή τους και από άλλα κράτη μέλη. Αναβάλλοντας έτσι για μια ακόμη φορά την ανάδυση μιας υγιούς Ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας

Για μια ανοιχτή δημόσια τηλεόραση
ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ

Με την πρωτοβουλία μας αυτή ως πολίτες και εργαζόμενοι της ΕΤ3 θέλουμε να ανταποκριθούμε στην πρόσκληση του νέου πρωθυπουργού για συμμετοχή στη μεγάλη αλλαγή και ανασυγκρότηση που χρειάζεται ο τόπος μας χαιρετίζοντας καταρχήν τη θεσμική αποδέσμευση της ΕΡΤ από το γραφείο του κυβερνητικού εκπροσώπου και την ένταξη της στο υπουργείο πολιτισμού.

Το 1976 με εντολή του τότε πρωθυπουργού γεννήθηκε το Κλιμάκιο Τηλεοράσεως Βορείου Ελλάδος τις μέρες της Δ.Ε.Θ. για να καλύπτει τις κυβερνητικές επισκέψεις και περιοδείες στην περιοχή. Το 1988 ανασυγκροτήθηκε αποτελώντας το τρίτο κανάλι της ΕΡΤ. Το 1994 η ΕΡΤ3 με έναν τηλεοπτικό και 3 ραδιοφωνικούς σταθμούς απέκτησε διοικητική, προγραμματική και οικονομική αυτοτέλεια.

Και όμως 33 χρόνια μετά η βαριά σκιά του κομματικού κράτους εξακολουθεί να στοιχειώνει την ΕΤ3.

Ο έλεγχος του ενημερωτικού κυρίως προγράμματος της είναι ασφυκτικός και κατά το μάλλον ή ήττον τις επιτελικές της θέσεις καταλαμβάνουν άτομα εξαργυρώνοντας κομματικά ένσημα του κυβερνώντος κόμματος και οι “ημέτεροι” αυτών.

Η δημόσια τηλεόραση όμως οφείλει πρώτ’ απ’ όλα να υπηρετεί μια ανοιχτή δημοκρατική κουλτούρα που καλλιεργεί τον διάλογο, υπερασπίζεται την πολυφωνία, αμφισβητεί κατεστημένα στερεότυπα, προάγει την πολυδιάστατη και σε βάθος ενημέρωση, την κριτική σκέψη, την καλλιτεχνική δημιουργία – παιδεία και ελέγχει την εξουσία σε όλα τα πεδία άσκησης της.

Η ΕΡΤ τα τελευταία χρόνια εκτός από την προώθηση της κυβερνητικής προπαγάνδας με νέες μορφές φάνηκε να προσχωρεί στην εμπορική κουλτούρα του ανταγωνισμού που τρελαίνεται, άγεται και φέρεται από τα μηχανάκια της AGB, προάγει τον πολιτισμό του εντυπωσιασμού, του κουτσομπολιστικού θορύβου και της λάμψης αστέρων μαζικής κατανάλωσης χαϊδεύοντας αυτιά και μάτια.

Αναρωτιόμαστε αν η ΕΡΤ μπορεί να υπηρετεί το δημόσιο αγαθό μιας ανοιχτής δημοκρατικής κουλτούρας ενώ συγχρόνως ανταγωνίζεται με την εμπορική τηλεόραση είτε για ένα κομμάτι της διαφημιστικής πίτας είτε για την αναμετάδοση μεγάλων εμπορικών θεαμάτων πλειοδοτώντας με αστρονομικά ποσά.

Ειδικότερα όμως για την ΕΤ3 θεωρούμε πως ήρθε ο καιρός να αποκτήσει την ανεξαρτησία της από ένα πλέγμα τοπικών εξουσιών της πόλης μας που εδώ και χρόνια την κρατάνε όμηρο μιας μονόχνοτης, φοβικής, οπισθοδρομικής και λαϊκιστικής ιδεολογίας.

Η επαρχιώτικη μιζέρια στην ΕΤ3 [που λειτουργεί ανέκαθεν ως φτωχός συγγενής της κεντρικής ΕΡΤ] έχει οδηγήσει σ’ ένα καθεστώς παροχής διευκολύνσεων προβολής μέσα από το πρόγραμμα της σε φορείς και παράγοντες με αντιπαροχή κρυφές χορηγίες που καλύπτουν μέρος των εξόδων παραγωγής. Αυτές οι αθέμιτες και αφανείς συναλλαγές καταλύοντας την αυτονομία της πληγώνουν την αξιοπρέπεια της δημόσιας τηλεόρασης και των εργαζομένων της.

Η οικονομική ανεξαρτησία και διαφάνεια είναι βασική προϋπόθεση της αξιοπιστίας και της σοβαρότητας της ΕΡΤ, που απαιτούν οι έλληνες πολίτες που τη χρηματοδοτούν με τα τέλη και τους φόρους που πληρώνουν.

Στην κατεύθυνση αυτή η διαφάνεια των οικονομικών της καθώς και ο ορισμός ανώτατου πλαφόν αμοιβών των στελεχών και συνεργατών της ΕΡΤ Α.Ε. αποτελούν σημαντική προϋπόθεση.

Η διακριτή ταυτότητα και κουλτούρα μιας τηλεόρασης που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι εμπορικούς σκοπούς θεωρούμε επίσης πως δεν της επιτρέπει να πλειοδοτεί με υπέρογκα ποσά για την αγορά αστέρων, συμβούλων και επιτελικών στελεχών. Ειδικότερα μάλιστα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης αποτελεί κοινωνική πρόκληση η ανώτερη μηνιαία αμοιβή να υπερβαίνει τις 10.000€.

Ο νέος επικεφαλής της ΕΡΤ3 οφείλει να δεσμευτεί δημοσίως σ’ ένα τριετές πλάνο αντικειμενικών σκοπών για την ανασυγκρότηση, λειτουργία και παραγωγή της ΕΤ3.

Θα θέλαμε να προχωρήσει στην αναδιοργάνωση λειτουργίας του καναλιού αξιοποιώντας την διεθνή εμπειρία και ανατρέποντας το ισχύον συγκεντρωτικό μοντέλο του απόλυτου άρχοντα στην κορυφή της πυραμίδας που καταλήγει σε κλειστά φέουδα τοποτηρητών / υποτελών και ενδιάμεσες ανευθυνο-υπεύθυνες επιτροπές.

Θα θέλαμε να θεσπιστούν θέσεις επιμέρους ευθύνης που οι επικεφαλής τους επιλεγμένοι αξιοκρατικά θα είναι δεσμευμένοι σε αντίστοιχους αντικειμενικούς σκοπούς και θα αποτελούν τη συλλογική ηγεσία μαζί με τον Γενικό Διευθυντή της ΕΤ3 που θα δημιουργεί τις συνθήκες εκείνες στις οποίες θα ανθίσουν οι δεξιότητες, οι δημιουργικές ικανότητες, οι πρωτοβουλίες, η αίσθηση ευθύνης, η αλληλεγγύη, η άμιλλα και η διαρκής επιμόρφωση όλων ανεξαιρέτως των εργαζομένων.

Είναι καιρός να απαλλαγούμε από αυταρχικές δομές και νοοτροπίες που καλλιεργούν την ανεύθυνη συμπεριφορά υποτελών-διεκπεραιωτών και τη βάρβαρη ισοπέδωση που προσβάλλει την αξιοπρέπεια των εργαζομένων.

Είναι καιρός να στρέψουμε την πλάτη στο παρελθόν διαμορφώνοντας μια νέα φυσιογνωμία της ΕΤ3 σε διάλογο με την κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς στα πλαίσια ενός επανασχεδιασμού-ελπίζουμε του ρόλου της ΕΡΤ που οφείλει να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον διαμορφώνοντας μια σύγχρονη δημοκρατική κουλτούρα με τόλμη και φαντασία.
Γνωρίζουμε ότι ο δρόμος των ανατροπών των χρόνιων κατεστημένων δομών, λειτουργιών και νοοτροπιών θα είναι μακρύς και δύσκολος είμαστε όμως διατεθειμένες-οι να στηρίξουμε όλες τις προσπάθειες στην κατεύθυνση αυτή.

Φανή Τουπαλγίκη, Σόνια Μπρέλου, Αντώνης Τσιμπουσλής, ‘Αντα Λαδά, Γιάννης Παρίσης, Γιάννης Ουρουντζόγλου, Σερίφ Μεχμέτ, Κώστας Κουμαρίδης, Κάλλη Ζάραλη

Ο έλεγχος των τηλεοπτικών ΜΜΕ στην Ελλάδα ασκείται από μια δεκάδα χρηματιστικών πόλων/οικογενειών των οποίων τα συμφέροντα έχουν διακλαδώσεις στο σύνολο σχεδόν της οικονομίας. Η λίστα που ακολουθεί δεν είναι διεξοδική[1]. Δίνει όμως μια ιδέα για το πώς η μηντιακή δημόσια σφαίρα, αλλά και ο τόπος γενικότερα, κυριαρχείται από μια οικονομική ολιγαρχία.

Οι σχέσεις των παραγόντων αυτών χαρακτηρίζονται καταρχήν από έναν οξύ ανταγωνισμό σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς, όπως για παράδειγμα τα διαφημιστικά έσοδα της ιδιωτικής τηλεόρασης, αλλά ταυτόχρονα από κοινά συμφέροντα σε άλλους. Η διαμόρφωση αυτή καταλήγει σε προσωρινές συγκρούσεις και συμμαχίες των οποίων οι πρωταγωνιστές εναλλάσσονται χωρίς όμως να επηρεάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά του επικοινωνιακού συστήματος στο σύνολο του, μια διαδικασία που ο Ben H. Bagdigian ονομάζει « μονόπολη των μέσων ».

Το 2008 οι κυριότεροι παράγοντες της ιδιωτικής τηλεόρασης στην Ελλάδα είναι ο Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, η Πήγασος Εκδοτική του Γιώργου Μπόμπολα, οι Χ.Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις (MEGA), ο Όμιλος Αντέννα του Μίνου Κυριακού (ANT1), ο Όμιλος Κοντομηνά (ALPHA), ο Όμιλος Βαρδινογιάννη (STAR), ο Όμιλος Κουρή (ALTER) και ο Όμιλος Αλαφούζου (ΣΚΑΪ). Δευτερεύουσες θέσεις στον χώρο έχουν λάβει την τελευταία περίοδο, μεταξύ άλλων, οι οικογένειες Κόκκαλη (TV MAGIC), Ρέστη (MEGA μέσω ΔΟΛ) και Μαρινάκη (ΣΚΑΪ), αντικατοπτρίζοντας έτσι τις ανακατατάξεις στο επιχειρηματικό γίγνεσθαι της χώρας. Tο σύνολο των προαναφερθέντων παραγόντων είναι αντικείμενο οικονομικής συγκέντρωσης των τριών μορφών σε διαφορετικό βαθμό.

Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη

Η εταιρεία, εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών, παραμένει υπό τον έλεγχο του Χρήστου Λαμπράκη που διαθέτει το 7,364% του μετοχικού κεφαλαίου και 33,24% των δικαιωμάτων ψήφου και είχε κύκλο εργασιών το 2007 της τάξης των 282.000.000 ευρώ. Το συγκρότημα είναι μέτοχος της εταιρείας Τηλέτυπος (21,76%), ιδιοκτήτριας του τηλεοπτικού σταθμού MEGA, της Εκδοτικής Βορείου Ελλάδος (33,33%), που εκδίδει την εφημερίδα ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ και το περιοδικό CLOSE UP, των Ειδικών Εκδόσεων, της Νέας Ακτίνας (50%), του εκδοτικού οίκου Ελληνικά Γράμματα, του πρακτορείου διανομής τύπου Άργος (38,5%), των βιβλιοπωλείων Παπασωτηρίου (30%), των εκτυπωτικών Iris ΑΕ (50%) και Multimedia ΑΕ, της εταιρείας τηλεοπτικών παραγωγών Studio ATA, της πλατφόρμας συνδρομητικής τηλεόρασης της Multichoice Hellas, μέσω του Τηλέτυπου, των εταιρειών παροχής υπηρεσιών Ramnet, Phaistos Networks, Interoptics, Eurostar, Triaina Travel, Expo Plan, NetOnLine, Shop21.gr και Μιχαλακοπούλου Κτηματική Τουριστική. Ο ΔΟΛ εκδίδει ΤΑ ΝΕΑ και ΤΟ ΒΗΜΑ, που το 2007 είχαν αθροιστικά μέση ημερήσια κυκλοφορία 112.114 τευχών, καθώς και τα αντίστοιχα sites, περιοδικά ( MEN, COSMOPOLITAN, FREE, MARIE CLAIRE, FHM, RAM, VITA, HITECH, NATIONAL GEOGRAPHIC, DISCOVERY & SCIENCE, TV ΖΑΠΙΝΓΚ, ΓΑΙΟΡΑΜΑ, ΔΙΑΚΟΠΕΣ), αθλητική εφημερίδα (ΕΞΕΔΡΑ), ξενόγλωσση εφημερίδα (ATHENS NEWS) και διαδικτυακές πύλες όπως το in.gr και το pathfinder.gr.

Πήγασος Εκδοτική

Η Πήγασος Εκδοτική, εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών, παραμένει υπό τον έλεγχο της οικογένειας Μπόμπολα που διαθέτει το 75,25% των μετοχών και είχε κύκλο εργασιών για το 2007 που έφτασε τα 197.070.000 ευρώ. Η εταιρεία εκδίδει το ΕΘΝΟΣ, με μέση ημερήσια κυκλοφορία 43.779 φύλλων το 2007, την ΗΜΕΡΗΣΙΑ, την GOAL NEWS, τις ΝΕΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ, σημαντικό αριθμό περιοδικών (ΙΔΑΝΙΚΟ ΣΠΙΤΙ, ΣΙΝΕΜΑ, ELLE, MAX, CAR & DRIVER, VOYAGER, ΛΟΙΠΟΝ, TV ΖΑΠΙΝΓΚ, BAZAAR) και τις δημοφιλείς πύλες e-go.gr και ethnosport.gr. Στις αρχές του 2008 αποκτήθηκε και ο έλεγχος της εφημερίδας ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ (70%). Ο όμιλος είναι μέτοχος του Τηλέτυπου (23,97%), της εκτυπωτικής εταιρείας Iris ΑΕ (50%), της Εκδοτικής Βορείου Ελλάδος (33,3%) της Ν. Λιάπης Βιβλιοδετική ΑΕ, του πρακτορείου Ευρώπη (21%), της εταιρείας τηλεοπτικών παραγωγών Άνωση ΑΕ και της Multichoice Hellas και έχει παρουσία στον τομέα των υπηρεσιών μέσω των θυγατρικών Πήγασος Interactive, 3Nsold, Lexitel, Αποστολή ΑΕ, στην υπαίθρια διαφήμιση μέσω της Νarad (50%) και στις κατασκευές μέσω της Ελληνικής Τεχνοδομικής.

Χ.Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις

Η εταιρεία, εισηγμένη στο χρηματιστήριο, βρίσκεται υπό τον έλεγχο της οικογένειας Τεγόπουλου η οποία και κατέχει το 77,53% του μετοχικού κεφαλαίου. Παρουσίασε κύκλο εργασιών το 2006 περί τα 124.843.448 ευρώ. Εκδίδει την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, με μέση ημερήσια κυκλοφορία 54.735 φύλλων το 2007, μαζί με τα ένθετα περιοδικά Ε-9, Ε-ΙΣΤΟΡΙΚΑ, ΓΕΩΤΡΟΠΙΟ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, Ε-ΙΑΤΡΙΚΑ, την Κυριακάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, με τα ένθετα ΕΨΙΛΟΝ και ON-OFF, την εφημερίδα μικρών αγγελιών ΧΡΥΣΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ και τους δικτυακούς τόπους enet.gr και xe.gr. Η Χ.Κ. Τεγόπουλος είναι μέτοχος του Τηλέτυπου (2,68%), των Εκδόσεων Δραγούνη (15%), της Φωτοεκδοτικής (90%), της Έψιλον Γραφικές Τέχνες, της Έψιλον Νετ (50%), του πρακτορείου Άργος (24,12%), των εταιρειών παροχής υπηρεσιών Mediatel (44%), Media Call Center (20%), Έψιλον Τελεκόμ (16%) Έμφασις Εκδοτική (9,4%) και της εταιρείας ναυπήγησης και επισκευής σκαφών αναψυχής Planatech (20%).

Όμιλος Αντέννα

Κύριος μέτοχος του ομίλου, με κύκλο εργασιών 147.122.137 ευρώ για το 2005, είναι η οικογένεια Κυριακού που ελέγχει μέσω χρηματιστικών εταιρειών (holdings) 98,5% του μετοχικού κεφαλαίου. Ο όμιλος μετέχει σε τηλεοπτικά κανάλια και ραδιοφωνικούς σταθμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό (ΑΝΤ1, ΑΝΤ1 SATELLITE, ANT1 PACIFIC, ANT1 GOLD, ΑΝΤ1 TV Κύπρου, NOVA TV, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ TV, ΑΝΤ1 FM 97,2, BANANA FM 104, ΡΥΘΜΟΣ 94,9, ΑΝΤ1 FM Κύπρου, RADIO EXPRESS). Μέσω των θυγατρικών Δάφνη Επικοινωνίες και ΑΝΤ1 Internet, το συγκρότημα εκδίδει επίσης περιοδικά (DIVA, ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΟΝΕΙΣ, ΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ, ΜΕΤΡΟ, ΑΣΤΡΟΛΟΓΟΣ, ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ, PENTHOUSΕ, ΣΟΚ, EXODOS) και δικτυακούς τόπους (antenna.gr και exodos.gr). Ο Όμιλος Αντέννα ελέγχει το Εργαστηρίο Ελευθέρων Σπουδών του ΑΝΤ1, την Νίκη Εκδοτική, τις εταιρείες παραγωγής ραδιοτηλεοπτικού υλικού Επικοινωνία ΑΕ και Ena Production, την Audiotex και τη δισκογραφική Heaven (15% του ελληνικού ρεπερτορίου). Είναι επίσης μέτοχος της NetMed (4,2%), ιδιοκτήτριας της Multichoice Hellas, της ΕMI Music Greece και των καταστημάτων Virgin Megastores. Κύριες συνιστώσες του ομίλου Κυριακού είναι η εφοπλιστική εταιρεία Athenian Sea Carriers, η χρηματιστηριακή Euroholdings Capital and Investments Corp, η εταιρεία λογισμικού και ηλεκτρονικών συστημάτων Unibrain και η εταιρεία συστημάτων επικοινωνίας ΑΝΤΕΛ ΑΕ.

Όμιλος Κοντομηνά

Τον Σεπτέμβρη του 2005 η οικογένεια Κοντομηνά ήλεγχε άμεσα πάνω από το 50% των μετοχών της εταιρείας Alpha Δορυφορική Τηλεόραση που παρουσίασε κύκλο εργασιών 61.028.531 ευρώ για την ίδια χρονιά. Το συγκρότημα μετέχει σε τηλεοπτικά κανάλια και ραδιοφωνικούς σταθμούς (ALPHA, CHANNEL 9, ΑΛΦΑ 98,9, ΠΑΛΜΟΣ 96,5) στην εταιρεία τηλεοπτικών παραγωγών Plus Productions, στις Εκδόσεις Ιλισσός, στις εφημερίδες Μικρές Αγγελίες (33,3%), City Press (75%) και Sport Day (33%). Ο Δημήτρης Κοντομηνάς διαθέτει επίσης εταιρείες στο χώρο των ηλεκτρονικών συσκευών ήχου και εικόνας (Panasonic-Intertech), στις διαφημιστικές κατασκευές (Intervista), στις τηλεπικοινωνίες (Cosmoline), στις ασφαλιστικές υπηρεσίες (Bestline), στην αεροπλοΐα (Interjet), στα βιολογικά προϊόντα (Green Farm) και στα τυχερά παιχνίδια μέσω της συνεργασίας με την William Hill Bet.

Όμιλος Αλαφούζου

Η οικογένεια Αλαφούζου με 74,9% του κεφαλαίου ελέγχει το εισηγμένο συγκρότημα Καθημερινή ΑΕ που παρουσίασε κύκλο εργασιών 92.352.461 ευρώ το 2006. Μέσω αυτού και άλλων θυγατρικών ο όμιλος ελέγχει το τηλεοπτικό κανάλι ΣΚΑΪ, τους ραδιοφωνικούς σταθμούς ΣΚΑΪ 100,3, RED, ANGEL και ΜΕΛΩΔΙΑ, εκδίδει την διαδικτυακές πύλες eone.gr, skai.gr, kathimerini.gr, την αθλητική SPORT DAY, την δωρεάν εφημερίδα METROPOLIS, την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, με μέση ημερήσια κυκλοφορία 58.638 φύλλων για το 2007 και σημαντικό αριθμό ένθετων περιοδικών. Συμμετέχει επίσης με μικρό ποσοστό στον Τηλέτυπο καθώς και στις εταιρείες Δέσις ΑΕ, Maison Εκδοτική (50%), Εξερευνητής Explorer (51%) και City Servers (22,5%), στις εκδόσεις Άρκτος (30%), στο πρακτορείο διανομής τύπου Ευρώπη (21%) και στα Καταστήματα Τύπου στο Διεθνές Αεροδρόμιο (25%). Ο όμιλος διαθέτει επιχειρήσεις στο εφοπλιστικό τομέα (Αργοναύτης), στις κατασκευές (Έργων ΑΤΕ) στην εκμετάλλευση ακινήτων και στις υπηρεσίες (Αποστολή ΑΕ).

Όμιλος Κουρή

Η οικογένεια Κουρή ελέγχει τα τηλεοπτικά κανάλια MAD και ALTER καθώς επίσης και τους ραδιοφωνικούς σταθμούς ORANGE, LOVE RADIO, REAL, και MAD RADIO. Επίσης εκδίδει τις εφημερίδες ΑΥΡΙΑΝΗ και ΦΙΛΑΘΛΟΣ και είναι μέτοχος του πρακτορείου διανομής τύπου Άργος (3%).

Όμιλος Γιαννίκου

Ο Κώστας Γιαννίκος είναι μέτοχος της εταιρείας Ελεύθερη Τηλεόραση (25%), ιδιοκτήτριας του ALTER. Ταυτόχρονα είναι ιδιοκτήτης των δισκογραφικών εταιρειών Legend, Lyra και MBI, του εκδοτικού οίκου Modern Times, των ραδιοφωνικών σταθμών JOHN GREEK, CAPTAIN JACK και OASIS 88, της εταιρείας διανομής και πώλησης DVD Camelot Media και θεατρικών αιθουσών μέσω της εταιρείας Ελληνική Θεαμάτων. Ο όμιλος εκδίδει επίσης την οικονομική εφημερίδα ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ και τα περιοδικά TIVO και AVANTI.

Όμιλος Βαρδινογιάννη

Η οικογένεια Βαρδινογιάννη είναι ιδιοκτήτρια του τηλεοπτικού σταθμού STAR και μέτοχος του MEGA. Ελέγχει εφημερίδες (ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ, ESPRESSO, TRAFFIC, ΙΣΟΤΙΜΙΑ) και περιοδικά, μέσω της Daily Press Magazines (ΜΠΟΜΠ, JOLIE, L’OFFICIEL, OLIVE, SPIDERMAN). Επίσης, μέσω της στρατηγικής συμμαχίας με την Mondadori συμφερόντων Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ελέγχει τις Αττικές Εκδόσεις και μέσω αυτών εκδίδει περιοδικά (MADAME FIGARO, HARPER’S BAZAAR, MIRROR, CELEBRITY, SHAPE, GRAZIA, PLAYBOY, PC MAGAZINE, ΤΗΛΕΘΕΑΤΗΣ, ΤΗΛΕΡΑΜΑ) και διατηρεί ραδιοφωνικούς σταθμούς (SOHO, ΔΙΕΣΗ, ROCK FM, ATHENS RADIO DJ). Τέλος, μέσω της Audio Visual, ο όμιλος ελέγχει εταιρείες τηλεοπτικών παραγωγών (Οn Productions), κινηματογραφικές αίθουσες (Ster Cinemas), πάρκο ψυχαγωγίας (Allu Fun Park) και δραστηριοποιείται στην αγορά και διάθεση κινηματογραφικών δικαιωμάτων καθώς και στην αναπαραγωγή και διανομή ταινιών. Είναι επίσης ιδιοκτήτης ποδοσφαιρικής ομάδας (Παναθηναϊκός). Ιστορικά ο πρωταρχικός τομέας δραστηριότητας του ομίλου είναι η ναυτιλία και τα πετρελαιοειδή.

Η δημόσια τηλεόραση χωρίς διαφημίσεις είναι ένα μέτρο στο οποίο δεν μπορεί κανείς παρά να συμφωνήσει. Σε ιδανικές συνθήκες μια τέτοια κίνηση, απελευθερώνοντας την δημόσια τηλεόραση από τον ζυγό της τηλεθέασης και των διαφημιστών, μπορεί να βελτιώσει τη ποιότητα των προγραμμάτων. Αυτό αναφέρει και ο Μανώλης Ανδριωτάκης σε πρόσφατο σχόλιο του.

Στην συγκεκριμένη όμως περίπτωση η κίνηση αυτή του Σαρκοζύ εντάσσεται σε ένα πολύπλοκο πολιτικό και επικοινωνιακό παιχνίδι που λίγο έχει να κάνει με την ποιότητα των δημόσιων ΜΜΕ. Παρακάτω θα προσπαθήσω να εξηγήσω τα βραχυπρόθεσμα διακυβεύματα της κίνησης αυτής.

Καταρχάς ενδιαφέρον έχει η προέλευση της πρότασης. Αυτοί που είχαν την συγκεκριμένη ιδέα είναι δύο από τους ανεπίσημους συμβούλους του Σαρκοζύ με δήθεν «προοδευτική » πολιτική προέλευση. Ο ένας είναι ο Alain Minc, κεντρικό πρόσωπο της γαλλικής οικονομικής, και πολιτικής ελίτ ο οποίος από γραφειοκράτης και κρατικιστής, την εποχή της έκθεσης L’informatisation de la Société, εξελίχθηκε σε ακραιφνή φιλελεύθερο.

Ο Minc απολύθηκε πρόσφατα από τους δημοσιογράφους της Le Monde, όπου ήταν πρόεδρος του μετοχικού συμβουλίου, όταν προσπάθησε να πουλήσει την εφημερίδα στον όμιλο Lagardère.

Ο δεύτερος είναι ο Georges-Marc Benhamou, δημοσιογράφος και βιογράφος του σοσιαλιστή Μιτεράν με τον οποίο διατηρούσε στενές σχέσεις. Τα δύο αυτά πρόσωπα είναι μέρος του ανοίγματος του Σαρκοζύ προς τους σοσιαλφιλελεύθερους, όπως ο υπουργός εξωτερικών Bernard Kouchner, αλλά και οι Fadela Amara, Jean-Pierre Jouyet, Jean-Marie Bockel.

Οι πολιτικοί αυτοί, αν και προερχόμενοι από το σοσιαλιστικό κόμμα, μετέχουν στη κυβέρνηση του Σαρκοζύ και στην προσπάθεια του να διεμβολίσει τον χώρο της κεντροαριστεράς.

Η πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου εντάσσεται λοιπόν στην γενικότερο πολιτικό τακτικισμό του. Ο τελευταίος διευκολύνεται επίσης από το γεγονός ότι η κατάργηση της διαφήμισης στην δημόσια τηλεόραση, αν και παραδοσιακή θέση του σοσιαλιστικού κόμματος, δεν υλοποιήθηκε όσο αυτό ήταν στην εξουσία.

Η δεύτερη διάσταση του θέματος έχει να κάνει με το επικοινωνιακό τοπίο της χώρας. Για δεκαετίες, η γαλλική τηλεόραση ήταν μια από τις πιο κλειστές του δυτικού κόσμου, με ουσιαστικά πέντε κανάλια εκ των οποίων τρία κρατικά και δύο ιδιωτικά τα οποία και κυριαρχούσαν στη διαφημιστική αγορά.

Το μεγαλύτερο κανάλι της χώρας TF1, με σταθερό μερίδιο τηλεθέασης πάνω από 30 % και 50% των διαφημιστικών εσόδων, ήταν ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος σε οικονομικό αλλά και πολιτικό επίπεδο. Ο ιδιοκτήτης του καναλιού Martin Bouygues, στενός φίλος του Σαρκοζύ, ελέγχει τη ισχυρότερη κατασκευαστική εταιρεία της χώρας. Ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες του είναι το Γαλλικό κράτος.

Το 2006, η δημιουργία της ψηφιακής τηλεόρασης και η ανάδειξη 12 επιπλέον καναλιών άρχισε να διασπά σταδιακά την κατανομή της τηλεθέασης με αποτέλεσμα να κινδυνεύει το διαφημιστικό μερίδιο των κυρίαρχων ΜΜΕ. Στα τέλη του 2007 το TF1 έπεσε για πρώτη φορά στην ιστορία του κάτω από το 28%, όταν κάθε μονάδα τηλεθέασης αντιπροσωπεύει έσοδα εκατομμυρίων ευρώ.

Με την πρόταση του ο Σαρκοζύ μειώνοντας τον συνολικό διαθέσιμο χώρο για διαφημίσεις στην γαλλική τηλεόραση, αυξάνει αυτόματα τα έσοδα των ιδιωτικών καναλιών παρά τη πτώση της τηλεθέασης. Είναι ένας τρόπος για να εγγυηθεί συνεχή κερδοφορία στους ιδιοκτήτες τους ως αντάλλαγμα της πολιτικής στήριξης που του προσφέρουν.

Η τρίτη διάσταση του θέματος έχει να κάνει με την επικοινωνιακή τακτική που εφαρμόζει ο Γάλλος πρόεδρος. Η μέθοδος του συνιστάται στην συνεχή προσπάθεια επιβολής της πολιτικής και μηντιακής ατζέντας. Με ξαφνικές προτάσεις σοκ που δεν εντάσσονται σε σοβαρό πολιτκό σχεδιασμό ο Σαρκοζύ διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων κάνοντας δημοσιογράφους και πολιτικούς αντιπάλους να τρέχουν πίσω του.

Εδώ και μήνες ο πολιτικός διάλογος στη χώρα περιορίζεται στον σχολιασμό, θετικό ή αρνητικό, των αποφάσεων του προέδρου. Έτσι ο νεοδεξιός ηγέτης καταφέρνει να αποφεύγει τη συζήτηση γύρω από θέματα που τον ενοχλούν όπως οι σχέσεις του με μεγαλοεπιχειρηματίες και η αποτυχημένη οικονομική του πολιτική.

Όμως από τις αρχές του έτους ο άνεμος έχει γυρίσει. Η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την συνεχή αυτοπροβολή του Σαρκοζύ και της προσωπικής του ζωής έχουν ως αποτέλεσμα την πτώση της δημοφιλίας του στις έρευνες κοινής γνώμης αφού το 58% των ερωτηθέντων εμφανίζεται δυσαρεστημένο.

Οι βουλευτές του δεξιού κόμματος UMP που τον υποστήριξαν ως υποψήφιο πρόεδρο αρχίζουν και δυσανασχετούν, πολύ περισσότερο δε όταν σε λίγες μέρες θα γίνουν δημοτικές εκλογές και πολλοί από αυτούς φοβούνται ότι θα εισπράξουν αυτή την δυσαρέσκεια.

Ταυτόχρονα οι εργαζόμενοι στη δημόσια ραδιοτηλεόραση φαίνονται αποφασισμένοι να αντιδράσουν σθεναρά σε αποφάσεις που παίρνονται από πάνω χωρίς ίχνος διαλόγου.

Έτσι, μετά και από την απεργία τους, την πρώτη μετά το 1974, ο Σαρκοζύ έχει αρχίσει να τα μαζεύει. Αναγκάστηκε να δηλώσει ρητά ότι δεν πρόκειται να ιδιωτικοποιηθεί κανένα δημόσιο κανάλι και ότι θα εγγυηθεί την δημόσια χρηματοδότηση που θα αντικαταστήσει τα έσοδα από διαφημίσεις.

Πριν δύο μέρες ανακοίνωσε την δημιουργία μιας επιτροπής που θα μελετήσει το ζήτημα της σταδιακής κατάργησης της διαφήμισης στη βραδινή ζώνη από τις αρχές του 2009. Για κατευνασμό έδωσε την προεδρία της επιτροπής στον γενικό γραμματέα της κοινοβουλευτικής του ομάδας Jean-François Copé και εξασφάλισε θέσεις σε «σημαντικές προσωπικότητες » του χώρου των ΜΜΕ…

Τα χαρακτηριστικά αυτά φαίνονται επίσης σε δύο ποιοτικές έρευνες που έκαναν φοιτητές και φοιτήτριες του Τμήματος ΜΜΕ και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι έρευνες αυτές διεξήχθησαν πρόσφατα στο λεκανοπέδιο Αττικής και το δείγμα τους περιλαμβάνει νέους μεταξύ 18 και 24 ετών.

Στο σύνολο της η έρευνα υπογραμμίζει την παντελή έλλειψη αξιοπιστίας της ιδιωτικής τηλεόρασης ως προς αυτές τις ηλικιακές κατηγορίες. Έτσι 6 στους 10 ερωτηθέντες πιστεύουν ότι το δελτίο που οι ίδιοι παρακολουθούν δεν είναι αντικειμενικό. Η πλειοψηφία θεωρεί ότι τα δελτία είναι περισσότερο μέσο χειραγώγησης της κοινής γνώμης παρά ενημέρωσης.

Οι νέοι μοιάζουν να απωθούνται από τις «συνταγές » που εφαρμόζουν οι διευθυντές ειδήσεων με στόχο τα ποσοστά τηλεθέασης (δραματοποίηση των γεγονότων, μονοθεματικά δελτία, συνεχής αναπαραγωγή των ίδιων θεμάτων, ασυνάρτητος σχολιασμός, τηλεπαράθυρα).

Αυτό βέβαια είναι λογικό από τη στιγμή που τα δελτία δεν φτιάχνονται για αυτούς αλλά για τις « νοικοκυρές κάτω των πενήντα με παιδιά » και τους « μικρομεσαίους » οι οποίοι αποτελούν και τον διακαή πόθο διαφημιστών και διαφημιζόμενων.

Τέλος, οι νέοι ερωτηθέντες εμφανίζουν υψηλή επικοινωνιακή συνείδηση αφού διαμαρτύρονται για την όντως ανύπαρκτη ενημέρωση από τα δελτία ειδήσεων πάνω σε θέματα περιβαλλοντικά (33%), πολιτιστικά (23%), διεθνή (17%) και κοινωνικά.

Το συμπέρασμα που μπορούμε βγάλουμε είναι ότι η ιδιωτική τηλεόραση με την εμμονή της στις παλιές μεθόδους « δημοσιογραφίας » παγιδεύεται σταδιακά σε ένα κοινό μεγάλων ηλικιών και χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, αφήνοντας στην απέξω την νέα γενιά και σπρώχνοντας την με ακόμη μεγαλύτερη δύναμη σε νέα εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας όπως το διαδίκτυο.

Πράττοντας έτσι οι υπεύθυνοι των καναλιών σκάβουν οι ίδιοι τον λάκκο τους. Μπορεί προς το παρόν η διαφημιστική πίττα να παραμένει ανέπαφη, αλλά η ανανέωση των τηλεθεατών που έρχεται θα φέρει ριζικές ανακατατάξεις στο επικοινωνιακό τοπίο. Και πρώτοι υπεύθυνοι για την απαξίωση του Μέσου της τηλεόρασης θα είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι της.

Τα ακριβή στοιχεία των εν λόγω έρευνών στην Ελευθεροτυπία.

Το βίντεο από την εκπομπή του Φυντανίδη στο ΣΚΑΪ όπου παρουσιαστήκαν τα αποτελέσματα.