Αυτός είναι και ο λόγος που δημιουργήθηκαν οι μετρήσεις user centric. Οι μετρήσεις αυτές παγκοσμίως εκτελούνται από δύο πολυεθνικές την Nielsen Netratings και την Comscore. Η βασική ιδέα είναι η χρησιμοποίηση της μεθόδου του πάνελ, όπως περίπου γίνεται και για την τηλεόραση. Επιλέγεται έτσι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα ατόμων που δέχονται να πάρουν μέρος στην έρευνα και γίνεται εγκατάσταση ενός λογισμικού στον υπολογιστή τους που παρακολουθεί τις μετακινήσεις τους στο διαδίκτυο. Έτσι οι παραπάνω εταιρείες μπορούν όχι μόνο να υπολογίσουν το κοινό των ιστότοπων αλλά και να το συνδυάσουν με τα κοινωνιολογικά και καταναλωτικά του χαρακτηριστικά.

Το βασικό πρόβλημα αυτών των μετρήσεων είναι ότι μπορουν να « δουν » στα αποτελέσματα τους μόνο τους μεγάλους ιστότοπους (portals, ΜΜΕ κτλ.). Τα μικρά και μεσαία sites δεν έχουν αρκετή κίνηση ώστε να καταμετρούνται με τρόπο αξιόπιστο. Το δεύτερο πρόβλημα, όπως και στη τηλεθέαση, είναι οι διαφορές στις μεθοδολογίες των εταιρειών και η αντιπροσωπευτικότητα των πάνελ. Στις αρχές του 2007 οι διαφορές μεταξύ των αποτελεσμάτων της Nielsen Netratings και της Comscore ήταν τέτοιες που η IAB US (Interactive Advertising Bureau) υποχρέωσε τις δύο εταιρείες να υποστούν έλεγχο και να δεχτούν αλλαγές στο τρόπο μέτρησης.

Η τελευταία εξέλιξη στο θέμα των μετρήσεων έχει να κάνει με την όλο και μεγαλύτερη δημοφιλία χρήσεων και προγραμμάτων Web 2.0 όπως οι σελίδες Ajax, το RSS και το streaming. Με πρόσφατη ανακοίνωση της η Nielsen Netratings έκανε γνωστό ότι από εδώ και στο εξής θα εμπλουτίσει τα αποτελέσματα του πάνελ της με μια νέα παράμετρο, τη διάρκεια των επισκέψεων. Τι κριτήριο αυτό, όπως εξηγεί η εταιρεία, αναλογεί κατά κάποιο τρόπο στην ποιοτική επένδυση ή στο ενδιαφέρον των χρηστών (user engagement) για μια υπηρεσία ή ένα ιστότοπο , κάτι το οποίο δεν μετρίεται υποχρεωτικά με παράμετρους όπως ο αριθμός των επισκέψεων.

Με άλλα λόγια ο χρόνος που ο κάθε δικτυονάυτης περνάει σε έναν ιστότοπο θεωρείται πλέον ισάξιο στοιχείο εκτίμησης με τον αριθμό επισκέψεων. Η αλλαγή αυτή έχει σημαντικές επιπτώσεις στη ιεραρχία των ιστότοπων. Σε ότι αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Google πέφτει από την πρώτη θέση στην πέμπτη και αντίθετα η AOL σκαρφαλώνει στην πρώτη από την τέταρτη. Ταυτόχρονα τα social media (YouTube, Digg, Del.icio.us, MySpace) κερδίζουν αρκετές θέσεις.

Το πρόβλημα με τη μέτρηση του χρόνου σαν κριτήριο είναι ότι εκτός των άλλων δίνει ένα σημαντικό πλεονέκτημα στα προγράμματα που συνήθως μένουν ανοικτά καθόλη την διάρκεια της χρήσης του διαδικτύου. Αυτό αφορά κυρίως τους πιο δημοφιλείς instant messengers όπως αυτούς της MSN, του Yahoo και της AOL. Έτσι τα στατιστικά των εταιρειών αυτών εκτινάσσονται χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος.

Ποιες είναι αυτές οι μετρήσεις και πως λειτουργούν; Είναι πραγματικά αξιόπιστες; Ποια οικονομικά συμφέροντα εξαρτώνται από αυτές; Ποια είναι η επιρροή τους στα τηλεοπτικά προγράμματα;

Καταρχάς πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μετρήσεις τηλεθέασης δημιουργήθηκαν και λειτουργούν παγκοσμίως με ένα και μοναδικό αντικειμενικό στόχο: να αποτελέσουν ένα κοινό « νόμισμα » συνδιαλλαγής μεταξύ διαφημιζόμενων και τηλεοπτικών σταθμών. Με άλλα λόγια τα αποτελέσματα τους αποτελούν τη βάση διαμοιρασμού της διαφημιστικής πίτας όσον αφορά την τηλεόραση, που στη Ελλάδα ξεπερνάει τα 700 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Κάθε χιλιάδα τηλεθεατών πωλείται στη διαφημιστική αγορά σε μια συγκεκριμένη τιμή, ανάλογα με τα κοινωνικο-οικονομικά της χαρακτηριστικά και τη διαμόρφωση της προσφοράς και της ζήτησης. Η υπεύθυνη εταιρεία για της μετρήσεις –στη Ελλάδα η τοπική θυγατρική της πολυεθνικής AGB Nielsen Media Research που προήλθε από τη συγχώνευση το 2004 μεταξύ της AGB Group και της Nielsen Media Research International– λειτουργεί κατά κάποιο τρόπο ως διαιτητής αφού παραθέτει νούμερα τα οποία είναι αποδεκτά, λιγότερο ή περισσότερο, από όλους τους παράγοντες της αγοράς.

Από αυτό το χαρακτηριστικό καταλαβαίνουμε ότι οι εταιρείες μετρήσεων τηλεθέασης, όπως και αυτές των δημοσκοπήσεων στις οποίες έχω αναφερθεί παλαιότερα, δεν επιτελούν κανένα κοινωνικό έργο ούτε έχουν σαν αποστολή να προσεγγίσουν με τρόπο ποιοτικό τις προτιμήσεις των πολιτών σχετικά με το τι θα ήθελαν να βλέπουν στην τηλεόραση ή πια προγράμματα εκτιμούν. Σκοπός τους, όπως αναφέρει και ο οικονομολόγος Dallas Smythe[1], είναι απλά να διαμορφώσουν ένα συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ των καναλιών στη βάση της συγκεκριμένης υπάρχουσας τηλεοπτικής προσφοράς και να διευκολύνουν έτσι την πώληση του κοινού στους διαφημιστές.

Ιστορικά οι πρώτες μετρήσεις σχετικά με την κατανάλωση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών αφορούσαν το ραδιόφωνο και έγιναν στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 40 από επιφανείς κοινωνιολόγους και ερευνητές όπως ο Paul Lazarsfeld και ο Harold Lasswell. Στη συνέχεια, οι μέθοδοι μετρήσεων υιοθετήθηκαν από την αγορά και προσαρμόστηκαν στην τηλεόραση. Μέχρι την δεκαετία του 70 στις ΗΠΑ και τη δεκαετία του 80 στην Ευρώπη οι μετρήσεις τηλεθέασης δεν ήταν παρά μια απλή δημοσκόπηση τις οποίας οι ερωτήσεις αφορούσαν τις εκπομπές που είδαν οι τηλεθεατές. Οι σημαντικότερες διαφορές σε σχέση με το σημερινό σύστημα μέτρησης ήταν τρεις : πρώτο, τα ερωτηματολόγια εκτός από ερωτήσεις ποσοτικής φύσεως (ποιες εκπομπές είδατε; πόση ώρα;) περιείχαν και ερωτήσεις ποιοτικής φύσεως (ποια είναι η εκτίμηση σας για την ποιότητα της εκπομπής που παρακολουθήσατε;).

Δεύτερο, σε πολλές χώρες τις Ευρώπης όπου η τηλεόραση αποτελούσε κρατικό μονοπώλιο, οι μετρήσεις τηλεθέασης ήταν προσβάσιμες μόνο στους υπεύθυνους των καναλιών και όχι στους διαφημιστές. Αυτό είχε σαν συνέπεια οι τελευταίοι να αγοράζουν διαφημιστικό χρόνο στα « τυφλά », χωρίς να έχουν σαφή εικόνα για το μέγεθος του κοινού και χωρίς να διαθέτουν μέσο πίεσης προς τους υπεύθυνους των καναλιών οι οποίοι και διάλεγαν τα προγράμματα με σχετική ελευθερία. Τέλος, η χρονοβόρα διαδικασία των δημοσκοπήσεων κατέληγε στο να προηγούνται των αποτελεσμάτων τηλεθέασης πολλές άλλες αντιδράσεις και εκτιμήσεις (δημοσιογραφικές κριτικές, θετικά ή αρνητικά σχόλια τηλεθεατών μέσω τηλεφώνου ή ταχυδρομείου) με αποτέλεσμα να σχετικοποιείται το βάρος και η σημασία τους.

Τη δεκαετία του 80 και του 90, λόγω της ιδιωτικοποίησης της τηλεόρασης, δημιουργήθηκε και τελειοποιήθηκε το σημερινό σύστημα μέτρησης της τηλεθέασης το οποίο λειτουργεί πάνω κάτω με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις αναπτυγμένες τηλεοπτικές αγορές. Το πρώτο βήμα είναι η δημιουργία ενός « αντιπροσωπευτικού » δείγματος νοικοκυριών το οποίο και δέχεται να συμμετάσχει στην έρευνα. Το δείγμα αυτό εξαρτάται από τον πληθυσμό κάθε χώρας, στην Ελλάδα είναι 1.200 νοικοκυριά ενώ στη Γαλλία 3.150. Στη συνέχεια γίνεται εγκατάστάση ενός ειδικού μηχανισμού σε κάθε νοικοκυριό από την εταιρεία που έχει αναλάβει την έρευνα. Ο μηχανισμός αποτελείται από ένα σύστημα που καταγράφει δύο παραμέτρους, εάν η ο τηλεοπτικός δέκτης είναι σε λειτουργία και σε ποια συχνότητα είναι συντονισμένος. Το σύστημα συμπληρώνεται από ένα τηλεχειριστήριο του οποίου τα κουμπιά αντιστοιχούν στα μέλη της οικογένειας. Αυτό γιατί οι διαφημιζόμενοι θέλουν να γνωρίζουν την κατανάλωση προγραμμάτων που αντιστοιχεί στις διάφορες ηλικιακές κατηγορίες ούτως ώστε να προσαρμόζουν ανάλογα τις εκστρατείες τους.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, μεταξύ 2 και 6 το πρωί, οι εγκατεστημένοι μηχανισμοί αποστέλλουν τα στοιχεία που έχουν καταγράψει στους κεντρικούς υπολογιστές της AGB μέσω των τηλεφωνικών γραμμών. Έτσι, στις 6 και 45 οι αριθμοί της τηλεθέασης είναι διαθέσιμοι στους παράγοντες της τηλεόρασης και στους διαφημιζόμενους. Τα στοιχεία αυτά αφορούν το ποια κανάλια παρακολούθησαν οι 1.200 οικογένειες του δείγματος, ποια χρονική περίοδο με ακρίβεια λεπτού και ποιες ήταν οι μεταφορές του κοινού από τον ένα σταθμό στον άλλο σε μορφή γραφικών.

Το συγκεκριμένο σύστημα έχει σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα. Είναι γρήγορο, αξιόπιστο (με την έννοια ότι λειτουργεί πάντα) και προσαρμοσμένο στα ανταγωνιστικά κριτήρια της διαφημιστικής αγοράς. Όμως ταυτόχρονα μπορεί να γίνει αντικείμενο κριτικής από τεχνικής άποψης, σε σχέση δηλαδή με το εάν αποτυπώνει σωστά τις προτιμήσεις του τηλεοπτικού κοινού στο σύνολο του, αλλά και από θεωρητικής άποψης πάνω στο τι ακριβώς μετράει το σύστημα αυτό.

Ένα πρώτο πρόβλημα είναι η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ερευνητικού κέντρου CESP, μόνο το 20 με 30% των νοικοκυριών που ερωτούνται δέχονται να συμμετάσχουν στην έρευνα. Αυτό γιατί η εγκατάσταση και η χρησιμοποίηση του συστήματος είναι αρκετά ενοχλητική διαδικασία. Ως αποτέλεσμα στο τελικό δείγμα υπάρχει μια υπεραντιπροσώπευση των ατόμων που καταναλώνουν πολύ τηλεόραση και που επιθυμούν διακαώς να συμμετέχουν σε ότι την αφορά. Από την άλλη, υπάρχει επίσης μια υποαντιπροσώπευση των πληθυσμιακών κατηγοριών που έχουν περιορισμένη τηλεοπτική χρήση -κάτι που σημαίνει ότι οι προτιμήσεις τους υποτιμούνται στα αποτελέσματα των μετρήσεων- όπως λέει στο παρακάτω βίντεο ο Γιώργος Τρεπεκλής της TNSM που προσπάθησε στα τέλη του 90 να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό σύστημα μέτρησης από αυτό της AGB.

Εκτός από τα παραπάνω προβλήματα που καταδεικνύουν ότι μεγάλα τμήματα του κοινού αλλά και των καινοτόμων τηλεοπτικών πρακτικών αποκλείονται από της μετρήσεις τηλεθέασης με τον τρόπο που αυτές γίνονται, υπάρχει και μια άλλη πλευρά του θέματος : τι μετράνε οι μετρήσεις;

Στην πραγματικότητα ο μηχανισμός που περιέγραψα παραπάνω δεν προσμετρά την « τηλεθέαση » με την κυριολεκτική έννοια του τι παρακολουθούν στην τηλεόραση τα μέλη μιας οικογένειας, αλλά το αν ο τηλεοπτικός δέκτης είναι αναμμένος και σε ποια συχνότητα είναι συντονισμένος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υποψήφιοι τηλεθεατές κοιτάζουν την οθόνη, ούτε ότι την κοιτάζουν με προσοχή και ακόμη λιγότερο ότι επικροτούν αυτό που βλέπουν. Όταν ακούμε ή διαβάζουμε ότι τον « τελικό της Eurovision παρακολούθησαν 2.825.780 άτομα » πρέπει να μεταφράζουμε σε « κατά τη διάρκεια του τελικού της Eurovision οι τηλεοπτικοί δέκτες 362 οικογενειών του δείγματος της AGB ήταν συντονισμένοι στο κανάλι που τον μετέδιδε », χωρίς βέβαια να ξέρουμε με βεβαιότητα τι ακριβώς έκαναν τα μέλη των οικογενειών αυτών τη συγκεκριμένη στιγμή ούτε πια είναι η γνώμη τους για το συγκεκριμένο πρόγραμμα.

Τα αποτελέσματα μετρήσεων τηλεθέασης θα έπρεπε τελικά να αξιολογούνται για αυτό που είναι, δηλαδή στατιστικά στοιχεία παράγωγα ενός συστήματος του οποίου αντικειμενικός στόχος δεν είναι άλλος παρά η διευθέτηση της διαφημιστικής αγοράς. Το πρόβλημα ξεκινά από τη στιγμή που οι τηλεοπτικοί παράγοντες τα εγκαθιστούν ως το μόνο και απόλυτο κριτήριο επιτυχίας ενός τηλεοπτικού προγράμματος. Έτσι όλοι οι Έλληνες τηλεθεατές υφίστανται την αδιάλλακτη δικτατορία της τηλεθέασης και την σταδιακή πολιτική και πολιτισμική καθίζηση που αυτή επιβάλλει.

Οι έρευνες κοινής γνώμης αποτελούνται από πολιτικές δημοσκοπήσεις πρόθεσης ψήφου ή δημοτικότητας πολιτικών και κομμάτων και άλλες που αφορούν τις υποτιθέμενες προτιμήσεις του κοινού σε διάφορους τομείς. Ιστορικά οι πολιτικές δημοσκοπήσεις είναι αρχαιότερες αφού η πρώτη έγινε για τις αμερικάνικες προεδρικές εκλογές του 1936 από τον Gallup. Οι έρευνες μάρκετινγκ όμως είναι οι πιο πολυπληθείς λόγω του οικονομικού ενδιαφέροντος τους. Στη συνέχεια θα αναφερθώ κυρίως στις πρώτες, αν και η κριτική αφορά το σύνολο των δημοσκοπήσεων.

1. Καταρχάς πρέπει να υπενθυμίσω το αυτονόητο : οι δημοσκοπήσεις είναι προϊόν που πωλείται σε μια αγορά. Από τη μια πλευρά βρίσκονται οι προμηθευτές του προϊόντος, δηλαδή οι επαγγελματίες δημοσκόποι, και από τη άλλη οι πελάτες, οι πολιτικοί, τα κόμματα, οι επιχειρήσεις, οι δημόσιοι οργανισμοί, τα ΜΜΕ κτλ.

Ως προϊόντα μιας αγοράς οι σφυγμομετρήσεις υπακούουν στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης. Κατά συνέπεια αυτό που μετρούν δεν είναι μια αντικειμενική και επιστημονικά επαληθευμένη πραγματικότητα που προϋπάρχει της μέτρησης, αλλά ένα στατιστικό αποτέλεσμα που δημιουργείται στη βάση συγκεκριμένων συνθηκών παραγωγής και με αντικειμενικό στόχο το οικονομικό κέρδος. Για παράδειγμα η προσπάθεια μείωσης του κόστους παραγωγής των δημοσκοπήσεων μέσω των τηλεφωνικών συνεντεύξεων, σε αντιδιαστολή με τη χρήση κάλπης, δεν μπορεί παρά να έχει αντίκτυπο στα αποτελέσματα.

2. Σε κάθε περίπτωση το περιεχόμενο των ερωτηματολογίων επηρεάζει άμεσα τα αποτελέσματα. Για παράδειγμα, στις γαλλικές προεδρικές εκλογές αυτής της άνοιξης οι δημοσκόποι πρόσθεσαν μια ερώτηση στα ερωτηματολόγια που δεν υπήρχε τις προηγούμενες φορές. Αυτό για να σιγουρέψουν τις απαντήσεις και να αποφύγουν την επανάληψη του 2002 όπου και άργησαν πολύ να δουν την άνοδο του Λεπέν. Η ερώτηση είναι η εξής, αφού έχει δοθεί η πρόθεση ψήφου : είστε σίγουροι για την επιλογή σας; Το αποτέλεσμα ήταν να διογκωθεί –εν μέρει τεχνητά– το ποσοστό των αναποφάσιστων το οποίο παραμένει γύρω στο 40% λίγες μέρες πριν από τη ψηφοφορία.

Ένα άλλο παράδειγμα σχετικό με το είδος των ερωτήσεων που κατά κάποιο τρόπο καθοδηγούν μέρος των απαντήσεων είναι η καταλληλότητα για την πρωθυπουργία, που στην Ελλάδα κάνει θραύση τα τελευταία χρόνια. Επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ όπως και επί κυβέρνησης ΝΔ, οι σχετικές δημοσκοπήσεις συγκρίνουν έναν εν ενεργεία πρωθυπουργό (στην πρώτη περίπτωση τον Σημίτη και στη δεύτερη τον Καραμανλή) με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης (στην πρώτη περίπτωση τον Καραμανλή και στη δεύτερη τον Παπανδρέου) που όμως, τη στιγμή της μέτρησης δεν έχει καμία προϋπηρεσία στη θέση αυτή. Και μόνο αυτό το στοιχείο είναι ικανό να επηρεάσει ένα σημαντικό αριθμό του δείγματος των ερωτηθέντων. Εξ ου και τα ανάλογα αποτελέσματα που και στις δύο περιπτώσεις έδιναν και συνεχίζουν να δίνουν σημαντικό προβάδισμα καταλληλότητας για την πρωθυπουργία σε αυτόν που… είναι ήδη πρωθυπουργός ! Αν το αποτέλεσμα μιας τέτοιας δημοσκόπησης έχει ελάχιστο ενδιαφέρον ως τούτο, η επανάληψη κατά τακτά χρονικά διαστήματα της « πληροφορίας » από τα ΜΜΕ μπορεί να επηρεάσει με τη σειρά της ένα κομμάτι των ερωτηθέντων, κάτι που θα φανεί με τη σειρά του στην επόμενη δημοσκόπηση…

3. Οι δημοσκοπήσεις είναι αντιπροσωπευτικές μόνο αυτών που δέχονται να απαντήσουν. Σήμερα όμως όλο και περισσότεροι πολίτες αρνούνται να απαντήσουν στις δημοσκοπήσεις κάτι που έχει αντίκτυπο στην αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος. Σύμφωνα με τον καθηγητή πολιτικών επιστημών Loïc Blondiaux[1]σε αρκετές περιπτώσεις το ποσοστό άρνησης φτάνει το 80 με 90%. Ποιοι είναι αυτοί που αρνούνται να απαντήσουν στα ερωτηματολόγια; Κυρίως οι λαϊκές τάξεις και οι χαμηλής μόρφωσης πληθυσμοί των οποίων η « γνώμη » υποτιμάται de facto στα αποτελέσματα. Άλλοι πληθυσμοί που δεν αντιπροσωπεύονται στα δείγματα των ερευνών είναι οι νέοι που αλλάζουν συχνά κατοικία, τα νοικοκυριά χωρίς σταθερό τηλέφωνο, τα άτομα που λείπουν συχνά από το σπίτι κτλ.

4. Σπάνια ή σχεδόν ποτέ το κοινό έχει πρόσβαση στα δεδομένα έτσι όπως αυτά καταμετρούνται. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων τα ινστιτούτα ερευνών επεξεργάζονται τα στοιχεία των απαντήσεων με σκοπό την βελτίωση της πρόβλεψης. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι ο ψήφος της άκρας δεξιάς. Οι Γάλλοι ερωτηθέντες δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν Λεπέν σε ποσοστό 6-8%, ενώ στις εκλογές το ποσοστό του συνήθως υπερβαίνει το 15%. Αυτό συμβαίνει γιατί κάποιοι ψηφοφόροι αποκρύπτουν συνειδητά την επιλογή τους. Για να πλησιάσουν τα « πραγματικά » ποσοστά οι δημοσκόποι χρησιμοποιούν στατιστικές μεθόδους που έχουν σαν αποτέλεσμα την αλλοίωση του δηλωμένης πρόθεσης ψήφου οι οποίες και διαφέρουν μεταξύ τους.

Όπως μπορείτε να δείτε και στη συζήτηση μεταξύ του Αλέξανδρου Μελίδη και του Γιάννη Μαύρη της VPRC, αυτό μπορεί να γίνει είτε μέσω στάθμισης σε σχέση με παλιότερα αποτελέσματα είτε μέσω της εκτίμησης εκλογικής επιρροής. Στη δεύτερη περίπτωση, όπως αναφέρει ο Μελίδης, τα ποσοστά της αδιευκρίνιστης ψήφου επιμερίζονται στα μεγαλύτερα κόμματα και στα λοιπά στη βάση μιας στατιστικής φόρμουλας αναγωγής. Σύμφωνα με τον Μαύρη, αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται από την VPRC γιατί « γιατί αυτή είναι πιο κατανοητή και μπορεί να συγκριθεί ευθέως με το (πραγματικό) εκλογικό αποτέλεσμα. Στις εκλογές, δεν υπάρχει ούτε “αδιευκρίνιστη” ψήφος, ούτε “αναποφάσιστοι” ». Το επιχείρημα που χρησιμοποιεί για να καταδείξει την ορθότητα της μεθόδου είναι η επιτυχής πρόβλεψη των αποτελεσμάτων των βουλευτικών εκλογών του 2004 και των νομαρχιακών εκλογών του 2006.

Όμως η επιχειρηματολογία αυτή ξεχνάει μια βασική παράμετρο που αφορά της δημοσκοπήσεις που γίνονται αυτή την εποχή : ότι επίσημα δεν βρισκόμαστε, στην Ελλάδα σε προεκλογική περίοδο. Όπως αναφέρει και ο Patrick Champagne[2], το γεγονός των εκλογών δεν υπάρχει αλλά δημιουργείται από τους δημοσκόπους προς χάριν της σφυγμομέτρησης. Έτσι οι ερωτώμενοι καλούνται σε μια τηλεφωνική διάλεξη με έναν άγνωστο να δηλώσουν για ποιον θα ψήφιζαν ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν έχουν κατασταλάξει στην επιλογή τους μέσω μιας προεκλογικής καμπάνιας με συζητήσεις γύρω από συγκεκριμένα προγράμματα και ιδέες. Και μόνο το γεγονός αυτό αρκεί για να υποσκάψει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων αφού είναι γνωστό ότι ένα μεγάλο κομμάτι των πολιτών επιλέγει την τελευταία στιγμή.

5. Τέλος, ένα σημαντικό πρόβλημα είναι αυτό του περιθωρίου λάθους των δημοσκοπήσεων. Είναι γνωστό ότι το περιθώριο λάθους υπολογίζεται στατιστικά με σχετική ακρίβεια στην περίπτωση που το δείγμα είναι τυχαίο. Όμως για λόγους πρακτικούς αλλά και για εξοικονόμηση κόστους, η συντριπτική πλειοψηφία των δημοσκοπήσεων γίνεται με τη χρήση αναλογίας, δηλαδή με τη δημιουργία ενός δείγματος που αναπαράγει τα κοινωνικο-οικονομικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά του συνόλου του πληθυσμού των ψηφοφόρων. Σε αυτές τις περιπτώσεις η στατιστική επιστήμη αδυνατεί να υπολογίσει ένα ακριβές περιθώριο λάθους. Κι όμως στα ΜΜΕ οι αναλύσεις δίνουν και παίρνουν πάνω σε υποτιθέμενες διαφορές πρόθεσης ψήφου μίας και μισής ποσοστιαίας μονάδας, κάτι που είναι επιστημονικά απαράδεκτο.

Συμπερασματικά, οι δημοσκοπήσεις είναι εργαλεία των οποίων η εγκυρότητα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και η χρήση τους πρέπει να είναι λελογισμένη. Όμως η ανάγκη των ΜΜΕ να βρουν νέα θέματα, αυτή των δημοσκόπων να πουλήσουν τα προϊόντα τους και αυτή των πολιτικών να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους έχει οδηγήσει τη χρήση των εν λόγω αποτελεσμάτων σε πλήρη εκτροπή. Από απλό « θερμόμετρο » του πολιτικού κλίματος, οι δημοσκοπήσεις τείνουν να γίνουν το βασικό κριτήριο των πολιτικών επιλογών και των δημόσιων συζητήσεων, παραμερίζοντας συχνά τον ουσιαστικό διάλογο πάνω στα οξύτατα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της εποχής μας.