Το 2006, ο

Δύο χρόνια μετά τα γυρίσματα ο Τσακίρης ξαναγυρίζει στα αποκαΐδια του χωριού φτιάχνοντας μια τραγική ιστορία με πραγματικούς ήρωες.

Το παρακάτω βίντεο είναι κομμάτι της ταινίας με τίτλο “Terre brulée” όπως προβλήθηκε από το γαλλογερμανικό κανάλι Arte στις 15 Δεκεμβρίου 2009.

Αντιγράφω από το δελτίο τύπου:
“Στις 24 Αυγούστου 2007, οι κάτοικοι της Ζαχάρως έζησαν τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους. Η μεγαλύτερη πυρκαγιά στην ιστορία της Ελλάδας πέρασε από τα χωριά τους, αφήνοντας πίσω της κατεστραμμένες περιουσίες και 65 νεκρούς.
Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί μια ιστορία γεμάτη διαμάχες γύρω από τον δημόσιο πλούτο και φιλοδοξίες για προσωπικό πλουτισμό, όπου μόνο ένας άνθρωπος ξεχωρίζει. Στη Σμέρνα, ο Παναγιώτης Κυριακόπουλος θεωρείται ο ήρωας του χωριού. Είναι ο μόνος που έμεινε και πάλεψε την πυρκαγιά, σώζοντας πολλά σπίτια. Μέσα από τα μάτια του, η ταινία θέτει το ερώτημα της ευθύνης που φέρει ο καθένας για την καταστροφή. Ευθύνονται οι αρχές ή έχουμε όλοι ευθύνη για τα προβλήματα της επόμενης μέρας και τη δυσλειτουργία της δημοκρατίας στην Ελλάδα; «Ζούμε σε έναν καμένο τόπο», λέει ο Παναγιώτης «αλλά θα μείνω εδώ. Θα επιβιώσω, έστω και μόνος μέσα στις στάχτες.»
Ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ, Κίμων Τσακίρης, γνωρίζει καλά την Ζαχάρω και τους ανθρώπους της. Τρία χρόνια μετά το πετυχημένο «Sugartown: οι Γαμπροί», επιστρέφει με μια επίκαιρη και σκληρή ταινία για την Ελλάδα του σήμερα.
Η διεθνής πρεμιέρα του «Sugartown: η Επόμενη Μέρα» έγινε στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ IDFA του Άμστερνταμ στις 22 Νοεμβρίου 2009 (διαγωνι Σενάριο/Σκηνοθεσία: Κίμων Τσακίρης / Παραγωγοί: Ρέα Αποστολίδου και Γιούρι Αβέρωφ / Συμπαραγωγός: Κίμων Τσακίρης / Φωτογραφία: Αργύρης Τσεπελίκας και Γιάννης Κάσσης / Μοντάζ: Τατιάνα Πανηγύρη / Ήχος: Άρης Καφεντζής / Post-production Χρήστος Μαγγανάς

Μια παραγωγή της ΑΝΕΜΟΝ PRODUCTIONS σε συμπαραγωγή με το ARTE, την ΕΡΤ, την Bi-Οptic Productions, τα κανάλια AL JAZEERA, TSR, YLE, TV3 και ΡΙΚ και με την υποστήριξη του προγράμματος MEDIA της Ε.Ε.”

En Grèce, la mort d’un adolescent sous les balles d’un policier samedi 6 décembre 2008 a déclenché une explosion sociale jamais vue dans le pays[1]. Ce ne sont pas tant les conditions atroces de cette mort, s’apparentant davantage à une exécution, qui sont à l’origine de cette explosion mais bien l’impasse sociopolitique et économique dans laquelle se trouve la Grèce depuis quelques années déjà.

Plus particulièrement, l’une des raisons qui expliquent les événements de décembre dernier est la fracture générationnelle de plus en plus profonde qui semble marquer la société grecque, reconnue y compris par les observateurs les plus conservateurs[2]. Cette fracture entre la jeunesse et le reste de la société, ses élites, ses institutions, ses pouvoirs prend des formes multiples : fracture sociale et économique, crise du système de l’éducation, crise de valeurs, fracture médiatique.

Cette conférence a pour objectif d’explorer les raisons profondes et les effets manifestes de cette fracture générationnelle qui caractérise plus que jamais la société grecque dans ses formes multiples.

La fracture sociale

En Grèce, nombreux sont les jeunes qui se heurtent à des difficultés croissantes, dans leurs efforts d’intégrer le monde social et de s’autonomiser : chômage, précarité, problèmes de logement et de formation. Des pans entiers de cette jeunesse savent désormais qu’ils n’atteindront probablement jamais un niveau de vie comparable à celui de leurs parents. Les recettes de la politique traditionnelle ne semblent plus apporter des solutions à ces problèmes sociaux graves. Cette situation s’aggrave depuis quelques années déjà. La crise économique actuelle y contribue fortement à cette aggravation.

La Grèce est une société fortement inégalitaire. Les salaires ainsi que les retraites sont parmi les plus bas en Europe occidentale. Selon les données de la Commission Européenne publiées dans le rapport annuel de l’Institut du Travail, en 2004 la Grèce occupait l’avant dernière place sur l’échelle des salaires bruts de l’Union des 15[3]. En 2005 les Grecs avaient un revenu moyen brut de 18.751 euros par an, quasiment 10.000 euros de moins que la moyenne européenne. Et ceci alors que les prix sont désormais comparables à ceux de la France.

La Grèce est également caractérisée par une répartition des richesses très inégale puisque la part des salaires dans le produit national est faible et en constante baisse, ce qui constitue une tendance mondiale[4]. Le taux de la population en dessous du seuil de pauvreté (60% du revenu médian) est le plus élevé de l’Union Européenne (20% en 2004) avec l’Espagne. Dans la catégorie d’âge entre 16 et 24 ans le pourcentage monte à 24%. Ceci signifie qu’un quart de jeunes grecs vivent en dessous du seuil de pauvreté !

Le chômage touche presque 8% de la population (chiffre officiel). Encore une fois ceux qui en souffrent le plus sont les femmes (11,7%), les jeunes entre 15 – 29 (16,5%) et les jeunes femmes 21,1% (les pourcentages les plus élevés dans la zone euro). Mais les plus durement touchés sont les nouveaux entrants dans le marché de travail, y compris les diplômés (34% de chômage).

Un jeune diplômé sur cinq travaille dans le cadre d’un statut particulièrement développé en Grèce qui est celui de travailleur indépendant ou free-lance (σύμβαση έργου en grec), sans bénéficier ni de couverture sociale ni de cotisations retraite[5]. Ce système concerne plus particulièrement les métiers intellectuels dans le journalisme, l’édition, la communication mais touche désormais aussi les professeurs et les cadres. Ce système contribue à renforcer la pression sur les salariés dans des domaines où au contraire ils devraient avoir des garanties collectives, comme par exemple dans les médias.

Les difficultés économiques des jeunes s’aggravent également par le fait que la durée des études est de plus en plus longue, ce qui retarde d’autant leur entrée dans le marché de travail. En effet, un nombre croissant d’étudiants vont jusqu’au Master 2 car la concurrence sur le marché de travail est très forte. Avant de trouver un emploi stable, les jeunes grecs diplômés ont chacun en moyenne deux à trois expériences professionnelles par le biais de stages ou autres emploi partiels souvent non ou peu rémunérés.

Le coût de ces années entre la fin de la scolarisation obligatoire et l’entrée effective dans le marché du travail est supporté en règle générale par la famille. La contrainte économique oblige les jeunes à rester dans le domicile familial longtemps, avec les conséquences que ceci comporte pour leur vie sociale. Fonder une famille et avoir des enfants, surtout dans les grandes villes, devient de plus en plus difficile. Le mariage, quand il a lieu, intervient plus tardivement. En 1991 l’âge moyen des mariés était de 24,1 ans. Il dépasse désormais les 28,6 ans. Le taux de natalité très bas (1,3 enfants par femme contre 2 pour la France en 2008) aboutit à ce que a population grecque vieillit et que la part des jeunes diminue, ce qui comporte des conséquences dramatiques p.e. pour le système de la sécurité sociale ou les retraites.

Globalement, dans le système économique grec il semble y avoir une fracture profonde : d’un côté il y a les « adultes integrés», c’est-à-dire les personnes entre 40 et 60 ans, qui ont souvent un emploi stable, sont propriétaires de leur logement, ont constitué une cellule familiale et occupent des postes à responsabilité quand il s’agit des diplômés du supérieur. De l’autre côté, la génération de 20-35 ans, souvent très qualifiée mais dont la perspective d’intégration sociale et professionnelle est plutôt morose. Il s’agit de ce que l’on est venu à appeler génération de 700 euros[6], en référence au salaire minimum et en écho à des mouvements similaires comme la Generazione 1000 en Italie.

La crise du système d’éducation

Comme l’indique le philosophe Stathis Kouvelakis, « les inégalités « primaires », dues à la répartition inégale des richesses et de l’emploi, en Grèce sont aggravées par les inégalités « secondaires » dues à la faiblesse de l’État social, tout particulièrement dans deux domaines clés, la santé et l’éducation, gangrénés de façon chronique par la logique du profit »[7].

La Grèce consacre seulement 3,9% de son budget national dans le domaine de l’éducation, qui concerne bien évidemment particulièrement les jeunes, la moyenne européenne étant de 5%. Il n’y a que Malte et la Roumanie où un pourcentage du budget inférieur est consacré à l’éducation.

Ce manque de moyens est visible à tous les niveaux de l’école : locaux dégradés, matériel informatique et technique insuffisant, activités annexes comme la musique ou le sport réduites à leur plus simple expression, manque de personnel spécialisé (psychologues, travailleurs sociaux, infirmières etc.). L’enseignement, notamment au lycée, est entièrement tourné vers les examens généraux d’entrée à l’université (les fameuses panellinies). Du coup ce qui est privilégié est l’apprentissage par cœur, la restitution fidèle de contenus, plutôt que la réflexion critique et l’acquisition de connaissances. Selon le Programme international pour le suivi des acquis des élèves (PISA) 2006[8], les élèves grecs sont parmi les derniers dans le classement de l’OCDE sur différents indicateurs comme la culture scientifique ou la maitrise de l’écrit.

Dans le même temps, la Grèce, après le Portugal, est le pays qui alloue le moins des bourses sur critères sociaux dans toute l’Europe. Elles ne représentent que 2,1% des dépenses de l’éducation. Ce qui veut dire que les inégalités liées au milieu d’origine de chaque élève se renforcent par l’Education nationale qui ne fait rien pour promouvoir ce qu’on appelle en France « l’égalité de chances ».

Au contraire, la privatisation progressive du système d’éducation grec privilégie ceux qui ont les moyens d’accéder à des cours privés de qualité, au détriment de ceux qui dépendent exclusivement de l’enseignement public. Ainsi, les dépenses des ménages allouées à l’éducation en Grèce sont parmi les plus élevées en Europe. En effet, la pression familiale et la concurrence très forte sur le marché du travail conduit à l’inflation des cours particuliers qui visent à préparer les élèves à l’entrée à l’université.

Comme le souligne Kouvelakis, « un invraisemblable univers fait d’entreprises spécialisées dans le soutien scolaire, de cours privés et d’établissements privés censés fournir des formations professionnelles, voire même des formations à prétention « universitaire » (en grande part assurées par les antennes locales d’établissements universitaires du monde anglophone, ou, en réalité, simplement agréés par ceux-ci) se substitue très largement à une éducation publique défaillante ».

L’université quant à elle souffre des mêmes maux que l’éducation nationale, auxquels s’ajoute un système clientéliste qui voit les organisations politiques d’étudiants monnayer leur soutien aux instances universitaires en échange de divers privilèges (financements occultes, notation favorable etc.). L’état de l’université publique combinée à la volonté de jeunes d’avoir une formation universitaire de qualité et un débouché professionnel satisfaisant aboutissent à un autre phénomène : l’exode massif des étudiants.

En 2006, plus de 65.000 étudiants Grecs étaient inscrits dans une université à l’étranger, dont plus de 25.000 dans la seule Grande Bretagne. Depuis, le milieu des années 90 la Grèce est le premier pays de l’Union européenne dans l’ « exportation » d’étudiants. Il existe même une « industrie » locale censée préparer les futurs étudiants à l’émigration. Une grande partie d’entre eux, une fois les études terminées s’installe dans le pay d’accueil et bien souvent s’y distingue professionnellement. Même si ce phénomène d’émigration « haut de gamme » en quelque sorte comporte des aspects positifs s’il est limité, cette fuite de cerveaux massive est catastrophique dans le long terme pour l’économie grecque mais aussi pour la société dans son ensemble.

La crise morale et l’effondrement des valeurs

La société grecque vis depuis quelques années l’effondrement des valeurs qui ont traditionnellement contribué à sa cohésion.

Le premier à avoir subi les conséquences de cette défiance a été le système politique et notamment les deux partis de pouvoir Nouvelle démocratie et Pasok. Ces deux formations politiques ont été les piliers de la transition démocratique à la fin des années 70. Dans un pays fortement politisé comme la Grèce, l’identification à l’une ou l’autre était « naturelle » pour une grande partie de la population. Surtout quand ces deux partis étaient menés par des personnalités populaires comme Constantin Caramanlis et Andreas Papandreou.

Or, depuis le milieu des années 90 on assiste à l’effondrement de la confiance des citoyens au système politique. La mise en œuvre des politiques néolibérales par la droite comme par le Pasok, les scandales à répétition, l’incapacité des partis de pouvoir d’apporter des solutions aux problèmes économiques et sociaux de la population ont conduit inexorablement à leur perte d’influence.

Le fait que l’élite politique soit endogamique, c’est-à-dire qu’elle se reproduise elle-même dans un système népotique pèse aussi sur cette état de défiance : l’actuel premier ministre Kostas Karamanlis est le neveu d’un ancien président de la République, sa dauphine dans le parti de droite Dora Bakoyianni est la fille d’un ancien premier ministre, le chef de l’opposition Georges Papandreou quant à lui est fils et petit fils de premier ministre. De nombreux jeunes députés sont fils ou filles d’anciens députés et ministres dont ils ont quasiment « hérité » les sièges.

Lors des élections de 1996 le pourcentage agrégé du Pasok et de la Nouvelle démocratie avoisinait le 80%. Les intentions de vote actuellement montrent une chute d’au moins 15 points du système bipartite, qui se répartissent entre le parti communiste, le parti de gauche alternative, les écologistes et l’extrême droite. Dans les sondages, les partis politiques arrivent derniers parmi 49 institutions en termes de confiance de la part des citoyens[9].

Cette baisse de confiance est d’autant plus forte chez les gens que les dirigeants semblent complètement ignorer des problématiques contemporaines comme la question écologique ou celle des nouvelles technologies de l’information. Les incendies de 2007 ont démontré l’incapacité de l’Etat à protéger les citoyens et les ressources naturelles du pays. Ces événements tragiques ont provoqué des manifestations spontanées et pacifiques qui avaient déjà attiré plusieurs milliers de jeunes devant le parlement en septembre 2007.

Actuellement, des mouvements écologistes regroupant essentiellement des jeunes se mobilisent à Athènes contre des projets de construction pharaoniques (centres commerciaux, parkings, immeubles de bureaux, stades) sur les derniers espace publics libres de la capitale. Pourtant, cette question fondamentale notamment pour la jeune génération ne semble pas trouver sa place dans le débat public. Les mesures dans ce sens, que ce soit au niveau des sources d’énergie renouvelables, de l’utilisation des transports en commun, du tri, de la sauvegarde du littorale etc. sont quasi-inexistants.

De la même façon, les politiques et les décideurs, à quelques exceptions près[10], semblent complètement ignorer les questions posées par la généralisation de l’usage de l’internet au niveau des nouveaux besoins réglementaires mais aussi des opportunités qu’offre la technologie numérique pour l’économie, pour l’implication des citoyens dans la vie publique, pour la transparence etc.

D’autres valeurs traditionnelles de la société grecque comme l’église, la justice ou l’armée ont également été ébranlées ces dernières années par des scandales à répétition[11]. La baisse sévère de leur côte de confiance dans les sondages en est un indicateur révélateur. La corruption est omniprésente y compris dans l’administration et les services publics. En 2008, presque un grec sur trois interrogé par les sondeurs déclare avoir été témoin d’un pot de vin[12]. Ce contexte finit souvent par convaincre les jeunes qu’ils ne peuvent progresser professionnellement ou socialement que par le « piston » et les relations bien placées.

Dans le même temps, le modèle de la consommation à outrance est mis an avant par les médias et les grandes entreprises implantées depuis le début des années 2000. Les jeunes font l’objet d’un matraquage publicitaire intense, puisqu’ils constituent un target group stratégique : ils sont les actuels et futurs consommateurs. La valeur de l’argent et celle de la réussite individuelle détrônent progressivement les valeurs traditionnelles de la société grecque comme l’honnêteté, la solidarité, le filotimo (amour propre, dignité, altruisme). D’où les conflits permanents entre les normes culturelles traditionnelles de la société grecque et les normes socioéconomiques de la mondialisation néolibérale.

Enfin, un point important à souligner également, en rapport avec la révolte de décembre, est la mise en cause par la jeunesse de l’Etat en tant que détenteur de la violence légitime par l’intermédiaire de la police. En effet, les incidents de violence policière aggravés et arbitraires se multiplient (morts et tortures d’immigrés dans des postes de police, répression accrue et disproportionnée des manifestations etc.)[13]. L’exécution du jeune Alexis Grigoropoulos n’a été que l’aboutissement de ce crescendo de violence, renforcé depuis l’accession de la droite au pouvoir en 2004. Cette tendance s’accompagne de l’impunité totale des auteurs des violences qui accroît le ressenti de la jeunesse envers la police et conduit à des réactions incontrôlables.

La fracture médiatique

Un phénomène qui comporte des incidences sociales importantes est la fracture médiatique qui semble caractériser la société grecque. En effet, celle-ci est caractérisée par un paradoxe apparent : alors que les téléspectateurs Grecs sont parmi les plus gros consommateurs de TV en Europe, en même temps, les enquêtes relatives démontrent que la population est très méfiante par rapport aux informations véhiculées par ce média.

Les données de ces enquêtes montrent que les Grecs ont une vision très critique des grands médias : dépendance accrue des intérêts économiques et politiques, concurrence effrénée à la recherche d’audience, manque d’émissions de qualité dans le domaine de la culture, du journalisme d’investigation, les reproches sont nombreux. À une écrasante majorité (plus de 80%) les Grecs déclarent ne pas faire confiance aux journaux télévisés et ne pas être satisfaits de la qualité des émissions d’information. Selon une étude de l’université d’Athènes, cette méfiance est encore plus forte parmi les jeunes. C’est la raison qui explique que, à la suite de la révolte de décembre, des jeunes ont occupé tour à tour des stations de radio et des chaînes de télévision en signe de protestation contre la couverture médiatique partiale des événements.

Pour ce qui est de l’usage de l’internet, la fracture numérique est avant une fracture générationnelle. Chez les 18-24 ans le taux d’utilisation de l’internet est de 67,1%, alors qu’il est de 20,6% chez les 45-54 ans, et seulement de 9,2% chez les plus de 55 ans. En effet, l’internet hellénophone se développe très rapidement. Une information alternative s’organise et se diffuse en ligne opposition aux médias dominants qui, pour la première fois, sont privés de leur monopole sur les moyens de formation de l’opinion publique. Les blogs, sites militants, webzines, plateformes participatives et autres dispositifs innovants sont mis en contribution par les jeunes utilisateurs afin de produire une information citoyenne.

Dans le même temps, la télévision demeure pour une frange très importante de la population, notamment auprès des personnes âgées et des classes populaires, l’unique source d’information. Le résultat, est que cette fracture médiatique contribue à accentuer l’incompréhension croissante qui caractérise les relations qu’entretient la jeunesse avec le reste de la population.

Conclusion

Les tendances que je viens de décrire ne sont pas exclusives à la Grèce. Plutôt elles se trouvent à des degrés variés dans tous les pays européens, y compris en France. Ce n’est pas un hasard si les émeutes grecques ont été suivis immédiatement par des incidents similaires, quoi que moins massifs, dans plusieurs pays comme la Lettonie, la Bulgarie, la Lituanie et même les Etats-Unis. A Tours, le 7 mars dernier, une fête improvisée organisée via Facebook a fini en bataille rangée entre plusieurs centaines de jeunes et la police, qui a paralysé le centre ville pendant plusieurs heures. A moins d’être complètement coupé des réalités sociales, personne ne peut contester que des tels explosions de violence ne sont en fait que l’épiphénomène d’une fracture générationnelle et sociale plus profonde à laquelle il est urgent d’apporter des réponses.

[2] Michel Arnaud, Grèce : les émeutes et après ?

[3] Kathimerini, « Grèce : une vie de labeur pour un salaire de misère », 7 novembre 2005 .

[4] Michel Husson, La baisse tendancielle de la part salariale, 23 septembre 2007

[5] Μαρία Καραμεσίνη κ.α (2008), Η Απορρόφηση των Πτυχιούχων Πανεπιστημίου στην Αγορά Εργασίας: Πανελλαδική έρευνα στους αποφοίτους των ετών 1998-2000, Οριζόντια Δράση Υποστήριξης Γραφείων Διασύνδεσης Πανεπιστημίων, Αθήνα: Διόνικος.

[6] <>

[7] Stathis Kouvelakis, « La Grèce en révolte, 14 décembre 2008 <>.

[8] Environ 300 000 élèves de 57 pays ont participé au Programme international pour le suivi des acquis des élèves (PISA) 2006. Le PISA permet d’évaluer leurs compétences dans trois domaines : la culture mathématique, la compréhension de l’écrit et la culture scientifique.

[9] Public Issue, Εμπιστοσύνη στους Θεσμούς, 2008, <>

[10] Par exemple l’eurodéputé social-démocrate Stavros Lambrinidis, <>

[11] Un cas assez exceptionnel est celui du scandale immobilier autour du Monastère Vatopedi. Voir à ce sujet Alexia Kefalas, Scandale immobilier à Athènes,

[12] Public Issue, Εθνική Έρευνα για τη Διαφθορά στην Ελλάδα – 2008, <>

[13] Gazmend Kaplllani et Jeta Xharra, Grèce : violences policières contre les immigrants, <> et Angélique Kourounis, Les policiers tortionnaires grecs en vidéo, <>

Η κινητοποίηση άρχισε από το διδακτικό προσωπικό, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά στη Γαλλία, ενώ πλέον τώρα αγγίζει όλους τους εμπλεκόμενους (φοιτητές, τεχνικό και γραμματειακό προσωπικό κτλ.). Η απεργία εντάσσεται σε ένα ήδη τεταμένο κοινωνικό κλίμα αφού η οικονομική κρίση έχει φέρει απολύσεις, πτώση της αγοραστικής δύναμης και απαισιοδοξία στην πλειοψηφία των Γάλλων. Η δυσαρέσκεια αυτή εκφράστηκε στη εξαιρετικά επιτυχή γενική απεργία της 29ης Ιανουαρίου.

Πλέον το σύνολο των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της χώρας βρίσκεται σε αναβρασμό. Την προηγούμενη εβδομάδα έγιναν εκατοντάδες γενικές συνελεύσεις, γράφτηκαν δεκάδες κείμενα και ψηφίσματα, οργανώθηκαν μαζικές πορείες και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε πολλές πόλεις. Αποφασίστηκαν επίσης πρωτότυπες δράσεις όπως μαθήματα σε ανοιχτούς χώρους έξω από το πανεπιστήμιο, πέταγμα παπουτσιών στο υπουργείο, αποστολή εκατοντάδων ερευνητικών εργασιών στην υπουργό, συμβολικοί “ενταφιασμοί” της Παιδείας κτλ.

Τα καινοτόμα συμμετοχικά εργαλεία του διαδικτύου άργησαν λίγο να χρησιμοποιηθούν. Η πρώτη αυθόρμητη αντίδραση των συναδέλφων ήταν η χρήση του παλιού καλού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για την αποστολή πληροφοριών. Βέβαια πολύ γρήγορα τα εκατοντάδες μηνύματα που άρχισαν να φτάνουν, πολλές φορές με το ίδιο περιεχόμενο, έγιναν ενοχλητικά. Αυτό οδήγησε πολλούς από εμάς σε information overload.

Σταδιακά όμως εμφανίστηκαν προσπάθειες να χρησιμοποιηθούν καινοτόμα συμμετοχικά εργαλεία για πληροφόρηση, συντονισμό και οργάνωση του κινήματος. Οι σχετικά νεότεροι και γνώστες αυτών των εργαλείων προσπαθούμε να φέρουμε όλο και περισσότερους συναδέλφους προς τα εκεί.

Τα πρώτα εργαλεία που επαναενεργοποιήθηκαν κατά κάποιο τρόπο ήταν οι ιστότοποι οργανώσεων όπως η Sauvons la recherche και η Sauvons l’université που πρωτοστατούν εδώ και αρκετό καιρό στην αμφισβήτιση της πολιτικής του Σαρκοζύ σε θέματα παιδείας. Ταυτόχρονα, πανεπιστημιακοί αλλά και δημοσιογράφοι που διαθέτουν δημοφιλή ιστολόγια, όπως ο Olivier Ertzscheid, ο André Gunthert και ο Sylvestre Huet, άρχισαν να τα χρησιμοποιούν για την κάλυψη του κινήματος.

Άλλοι, όπως η Laurence Allard και ο Olivier Blondeau, εισήγαγαν την χρήση του twitter και του #fac09 ως hashtag. Σύντομα το tweet search fac09 γέμισε από μηνύματα είτε αναμετάδοσης ειδήσεων από τα ΜΜΕ, είτε με ζωντανές καλύψεις γενικών συνελεύσεων και εκδηλώσεων διαμαρτυρίας μέσω κινητού. Δημιουργήθηκε κι ένας λογαριασμός που αναμεταδίδει τα σχετικά tweets το lru_matuer.

Σταδιακά, μέσα σε μια εβδομάδα, πολλαπλασιάστηκαν και οι ιστότοποι που καλύπτουν τις εξελίξεις σε τοπικό επίπεδο, σε μια πόλη ή ένα πανεπιστήμιο. Ένα παράδειγμα είναι το ιστολόγιο των εργαζόμενων στο πανεπιστήμιο της Λυών. Από την πλευρά μου έφτιαξα μια πύλη που συγκεντρώνει όλα τα σχετικά feeds μέσω της πλατφόρμας του Netvibes. Ο ενημερωτικός ιστότοπος Mediapart δημιούργησε ένα χάρτη της κινητοποίησης βασισμένο στο Google Maps.
Agrandir le plan

Όπως σε κάθε ανάλογη περίπτωση αυτές που σημειώνουν την μεγαλύτερη επιτυχία είναι οι υπηρεσίες διανομής βίντεο όπως το YouTube και το DailyMotion. Για παράδειγμα μια ομάδα πανεπιστημιακών από τη Μασσαλία έφτιαξε ένα βίντεο που αναδεικνύει τς ανακολουθίες και τα ψέμματα που είπε ο Σαρκοζύ στον λόγο που εκφώνησε πρόσφατα σχετικά με το πανεπιστήμιο και την έρευνα. Το βίντεο παίχτηκε 142.256 φορές στο YouTube μέσα σε τρεις μέρες. Η τοπική εφημερίδα του Στρασβούργου έβαλε στο Dailymotion ένα ρεπορτάζ από την επίσκεψη της Valérie Pécresse στο Στρασβούργο όπου η ομιλία της διακόπηκε από διαμαρτυρίες. Το βίντεο παίχτηκε 5.000 φορές μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες. Οι εικόνες αυτές δεν προβλήθηκαν από κανένα τηλεοπτικό κανάλι.

Η επιτυχία ανεξάρτητων ιστότοπων ενημέρωσης όπως το Rue89 ή το ιστολόγιο της Libération {sciences²} στην κάλυψη του κινήματος φαίνεται στον τεράστιο αριθμό σχολίων που συνοδεύουν τα σχετικά άρθρα. Τα περισσότερα σχόλια είναι δομημένα και με επιχειρήματα, δείχνοντας σαφώς ότι το User Generated Content μπορεί να αποτελέσει πραγματική προέκταση της δημόσιας σφαίρας και όχι μόνο αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης, όπως φαίνεται να επιδιώκουν τα κυρίαρχα ΜΜΕ. Σε πολλές περιπτώσεις οι ίδιοι οι πανεπιστημιακοί γράφουν στα σχόλια ενδελεχή κείμενα που εξηγούν την καθημερινότητα τους ή αναλύουν μέσα από κριτική σκοπιά τα μέτρα της κυβέρνησης.

Σε αντίθεση με άλλες κινητοποιήσεις όπως για παράδειγμα τις εργατικές απεργίες, στην προκειμένη περίπτωση οι άμεσα ενδιαφερόμενοι (καθηγητές, ερευνητές, φοιτητές) είναι άτομα με υψηλό κοινωνικό και συμβολικό κεφάλαιο, με αρκετές διασυνδέσεις στο χώρο των δημοσιογράφων, που έχουν εμπειρία δημόσια έκφρασης και λόγου και οι οποίοι είναι εντατικοί χρήστες του διαδικτύου. Ως αποτέλεσμα η κάλυψη του κινήματος από τα ΜΜΕ την περασμένη εβδομάδα ήταν πολύ μεγαλύτερη απ’ότι στην περίπτωση παρόμοιων κινητοποιήσεων σε άλλους επαγγελματικούς χώρους.

Όπως και στην περίπτωση της εξέγερσης του Δεκεμβρίου στην Ελλάδα, το διαδίκτυο και οι καινοτόμες εφαρμογές και χρήσεις του αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι των κοινωνικών κινημάτων. Δύο φαίνεται να είναι οι βασικές κατευθύνσεις της συνεισφοράς των νέων μέσων : από την μία η βελτίωση της οργάνωσης, του συντονισμού και της πληροφόρησης μεταξύ των συμμετεχόντων στο κίνημα και από την άλλη η αποτελεσματική προβολή των θέσεων τους στο διαδίκτυο, κάτι που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να επηρεάσει την κάλυψη των γεγονότων από τα κυρίαρχα ΜΜΕ.

Τελικά μάλλον το γαλλικό υπουργείο Παιδείας είχε δίκιο όταν πριν από λίγους μήνες έκανε προκήρυξη έργου με σκοπό την παρακολούθηση του διαδικτύου. Στόχος ήταν ο εντοπισμός των opinion leaders και η ανίχνευση των “ρευμάτων” της κοινής γνώμης σε θέματα σχετικά με την παιδεία. Δεν ξέρω ποιος κέρδισε τον διαγωνισμό, το σίγουρο όμως είναι ότι αυτές τις μέρες έχει πολύ δουλειά…

Σύνδεσμοι:
Συντονιστικό
Lyon 2
Toulouse 3
Paris-Ehess
Paris XI
Jourdain
Limoges
Rennes 1
Sauvons les IUT
Poolp
Εναλλακτικά μαθήματα εκτός των τειχών στο Παρίσι
Εργαστήριο εκτός των τειχών στη Λυών

Ο αντιπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική Javier Solana, αφού εξέφρασε τη λύπη του για τα θύματα απαίτησε την άμεση κατάπαυση του πυρός. Ο προεδρεύων την Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι το τέλος του έτους Σαρκοζύ ζήτησε τον τερματισμό της εκτόξευσης ρουκετών κατά των ισραηλινών εδαφών από τη Χαμάς και την παράλληλη παύση των βομβαρδισμών από το Ισραήλ.

Η υποκρισία με την οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταδικάζουν τα γεγονότα αναδεικνύει από την μία το δημοκρατικό έλλειμμα που χαρακτηρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση και από την άλλη την πλήρη αδυναμία της να αναπτύξει μια σοβαρή εξωτερική πολιτική ως αντίβαρο της αμερικανικής διπλωματικής και στρατιωτικής κυριαρχίας.

Σύμφωνα με την Le Monde, στις 8 Δεκεμβρίου, λίγες μόνο μέρες πριν από την επίθεση στη Γάζα, το συμβούλιο υπουργών εξωτερικών της ΕΕ, αποφάσισε την ενίσχυση των δεσμών της Ευρώπης με το Ισραήλ σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο.

Η απόφαση αυτή σημαίνει ότι το Ισραήλ περνάει σε ένα στάδιο ακόμη πιο στενής συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό περιλαμβάνει ετήσιες συναντήσεις σε επίπεδο αρχηγών κρατών – ένα προνόμιο που ως τώρα είχαν μόνο η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία-, πιο στενή συνεργασία σε επίπεδο ασφαλείας και στρατηγικής, διάλογο και συνεργασία σε επίπεδο κοινοβουλίων κτλ. Όντας πιο κοντά στα κέντρα αποφάσεων της ΕΕ, η κυβέρνηση του Ισραήλ θα μπορεί πλέον να προβάλει τις απόψεις της και τα συμφέροντα της με πιο αποτελεσματικό τρόπο.

Το κείμενο της απόφασης του συμβουλίου υπουργών αναφέρει ότι “that building-up (of bilateral relations) must be based on the shared values of both parties, and particularly on democracy, respect for human rights, the rule of law and fundamental freedoms, good governance and international humanitarian law”. Μια δήλωση που, υπό το πρίσμα των τελευταίων γεγονότων, παίρνει μια ειρωνική αν όχι δραματική χροιά…

Κι όμως, μόλις πέντε μέρες πριν, στις 3 Δεκεμβρίου 2008, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε εκτιμήσει ότι μια τέτοια μονομερής πρωτοβουλία θα έπρεπε να συνδεθεί με την διάθεση ή όχι του Ισραήλ για συνέχιση των διαπραγματεύσεων με στόχο την ειρήνη και την επίλυση του παλαιστινιακού προβλήματος. Η θέση αυτή των εκλεγμένων Ευρωβουλευτών αγνοήθηκε εντελώς.

Για μια ακόμη φορά, το συμβούλιο υπουργών, υπό την πίεση της γαλλικής προεδρίας, ακύρωσε στην ουσία την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και αναίρεσε και το τελευταίο μέσο πίεσης που διέθετε η ΕΕ σχετικά με τη στάση του Ισραήλ. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά.

Μια λεπτομερής ανάλυση του θέματος, στα γαλλικά, βρίσκεται στο μπλογκ της Monde Diplomatique.

Εικόνες από Indy.gr και Indymedia Athens

En Grèce, la mort d’un adolescent sous les balles d’un policier samedi 6 décembre a déclenché une explosion sociale jamais vue dans le pays. Ce ne sont pas tant les conditions atroces de cette mort, s’apparentant davantage à une exécution, qui sont à l’origine de cette explosion mais bien l’impasse sociopolitique et économique dans laquelle se trouve la Grèce depuis quelques années déjà.

Après 2004, année des Jeux Olympiques d’Athènes qui ont nourri les illusions de tout un peuple, le retour à la réalité, qui a coïncidé avec l’arrivée de la droite au pouvoir, a été rude. L’incident dramatique de samedi dernier a fait éclater au grand jour les tensions extrêmes qui se cachent derrière le cliché de paradis touristique et d’insouciance méditerranéenne.

Ces tensions sont le résultat des politiques néo-libérales mises en œuvre par les gouvernements successifs depuis le milieu des années 90, doublées par les particularités du pays : une classe politique corrompue et incapable d’apporter des solutions dans un monde complexe ; la démystification des piliers idéologiques de la société grecque comme l’Eglise orthodoxe, secouée par des scandales à répétition ; un Etat clientéliste ; l’arrivée massive d’étrangers dans un pays sans tradition d’émigration et sans les moyens d’y répondre ; une police violente jouissant d’une impunité totale…

Face à ces bouleversements, la seule réponse de l’élite économique et politique a été l’incitation vers un consumérisme à outrance et la mise en avant du modèle de la réussite individuelle au détriment de l’intérêt général. Comme dans beaucoup d’autres pays européens, c’est la jeunesse et les classes populaires qui ont été les victimes principales de cet accroissement des inégalités sociales et de la perte de repères identitaires. La montée du chômage, de la précarité, de la pauvreté et de l’incertitude professionnelle pour la majorité de la population a été concomitante à l’enrichissement d’un groupe dominant et hétéroclite constitué de politiciens, d’hommes d’affaires et des vedettes de la télévision.

La souffrance de ce que l’on est venu à appeler génération de 700 euros, en référence aux salaires de misère qui sont proposés à des jeunes qualifiés, fait écho aux revendications formulées en France par des collectifs tels que Jeudi Noir ou Génération-Precaire. Ce groupe social constitué de lycéens, d’étudiants et de jeunes actifs a rencontré dans les rues enflammées d’Athènes les enfants d’immigrés marginalisés pour former un cocktail explosif. Comme pour les troubles de 2005 en France, l’intensité de la violence est à la mesure de l’absence de perspective et surtout de l’inexistence d’une expression politique organisée à la défense de cette génération.

La réponse de l’establishment risque d’être le renforcement de la répression policière et l’intensification de la politique sécuritaire, à moins qu’un dénouement politique peu probable, comme la démission du gouvernement, intervienne. Néanmoins, les événements de ces derniers jours, malgré leur caractère proprement dramatique, sont aussi source d’espoir.

La réaction immédiate de l’opinion publique au meurtre du jeune Alexis Grigoropoulos, malgré une couverture médiatique ambiguë de l’événement dans les premières heures, a démontré que les réflexes de la société grecque sont toujours aussi vivaces. Le lien avec des revendications sociales longtemps mises de côté est paru pour beaucoup comme une évidence. Malgré les débordements, le mouvement de protestation a constitué l’épicentre d’une multitude d’initiatives venant de la société civile qui convergent vers une critique radicale de la situation actuelle. Dans cet élan, les outils de communication et de coordination offerts par l’internet constituent le support de cette critique. Une information alternative s’organise et se diffuse en opposition aux médias dominants qui, pour la première fois, sont privés de leur monopole sur les moyens de formation de l’opinion publique. Dans bien de cas, ils sont même obligés de suivre le mouvement en reprenant des informations révélées par l’information citoyenne.

De là à infléchir la politique actuelle le chemin est long est tortueux pour les jeunes Grecs. Les jours qui viennent seront à ce titre décisifs.

Αυτό γιατί η πολιτική και οικονομική πραγματικότητα των ΗΠΑ είναι σαφώς πολυπλοκότερη από τις εικόνες ενθουσιασμού που συνόδεψαν την νίκη του Δημοκρατικού υποψήφιου.

Σε άρθρο μου πριν από λίγο καιρό ανέφερα κάποιες πληροφορίες σχετικά με την πολιτική τοποθέτηση και τις παλιότερες επιλογές του Ομπάμα οι οποίες με έκαναν να έχω επιφυλάξεις για το κατά πόσο θα καταφέρει να τηρήσει τις υποσχέσεις του περί ριζικής αλλαγής. Δυστυχώς οι τελευταίες πληροφορίες που αφορούν την ομάδα που θα αναλάβει τη διακυβέρνηση των ΗΠΑ από τον προσεχή Ιανουάριο μάλλον επιβεβαιώνουν αυτές τις επιφυλάξεις.

Καταρχάς το πρώτο πράγμα που κάνει εντύπωση όταν κοιτά κανείς τη σύνθεση της μεταβατικής ομάδας (transition team) του Ομπάμα είναι η σημαντική παρουσία χρηματοδοτών της εκστρατείας του, οι επονομαζόμενοι και bundlers. Σε αντίθεση με ότι υποστήριζε ο υποψήφιος, τελικά μόνο τα 150 από τα 600 εκατομμύρια της προεκλογικής καμπάνιας του προήλθαν από μικρές δωρεές κάτω των 200 δολαρίων.

Τα υπόλοιπα χρήματα ήρθαν από μεγάλες εταιρείες και σημαντικούς χρηματοδότες. Όπως αναφέρει η Washington Post, εννέα από αυτούς, που μέσω των διασυνδέσεων τους απέφεραν πάνω από 1,8 εκατομμύρια δολάρια στον Ομπάμα, βρίσκονται τώρα σε θέση να επηρεάσουν τη σύνθεση της μελλοντικής κυβέρνησης.

Ειδικότερα, σε περίοπτη θέση στην transition team βρίσκεται η υπεύθυνη για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας του Ομπάμα, Penny Pritzker η οποία υπήρξε διευθύντρια της τράπεζας Superior Bank από το 89 μέχρι το 94 και συνέχισε να είναι μέλος του ΔΣ μέχρι το 2001 όπου και η τράπεζα χρεοκόπησε.

Η οικογένεια Pritzker συμετείχε, μαζί με τις Ernst and Young και Merrill Lynch στην δημιουργία των χρηματιστικών μηχανισμών που επέτρεψαν τη φούσκα των subprime από τα τέλη της δεκαετίας του 90. Η βασική ιδέα ήταν να καταφέρουν να πουλήσουν χρέη νοικοκυριών στη Wall Street σε μορφή μετοχών. Πράγμα που έγινε.

Ακολούθησε η κρίση, με τα γνωστά δραματικά αποτελέσματα για την αμερικανική εργατική τάξη. Είναι λογικό να αναρωτιέται κανείς κατά πόσο άνθρωποι με τέτοια ιστορία είναι σε θέση να εξυγιάνουν το αμερικανικό χρηματιστικό σύστημα.

Η σύνθεση του οικονομικού επιτελείου του Ομπάμα είναι επίσης αρκετά αποκαλυπτική σχετικά με την πολιτική που ενδεχόμενα θα ακολουθήσει ο νέος πρόεδρος. Μεταξύ των μελών του βρίσκονται πρώην διευθυντικά στελέχη hedge funds και πρώην μέλη της κυβέρνησης Κλίντον που εφάρμοσαν την πολιτική της γενικής απελευθέρωσης των αγορών όπως οι Michael Warren και Josh Gotbaum.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα όμως είναι ο Larry Summers που προαλείφεται για το πόστο του διευθυντή του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου (National Economic Council). Ο Summers είναι οικονομολόγος και άρχισε την καριέρα του στην ομάδα του Martin Feldstein, βασικού συμβούλου για θέματα οικονομικών του ρεπουμπλικάνου προέδρου Ronald Reagan.

Η ακραιφνής νεοφιλελεύθερη ομάδα του Feldstein είναι αυτή που έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο για πλήρη κατεδάφιση κάθε έννοιας κοινωνικού κράτους στις ΗΠΑ την δεκαετία του 80. Είναι επίσης εκείνη η οποία άρχισε το ξήλωμα της νομοθεσίας που ρύθμιζε την χρηματιστική και τραπεζική αγορά στη χώρα. Το έργο της συνεχίστηκε υπό την προεδρία Κλίντον στο οικονομικό επιτελείο της οποίας μεταπήδησε ο Summers. Ειδικότερα ο ίδιος ήταν από τους πρωτεργάτες της κατάργησης του νόμου Glass-Steagal που άνοιξε τον διάπλατα τον δρόμο για το σκάνδαλο των subprime.

Στις αρχές της δεκαετίας του 90 ο Summers εργάστηκε επίσης σαν σύμβουλος της κυβέρνησης της Λιθουανίας για το οικονομικό άνοιγμα της χώρας. Ήταν τόσο σκληρή η νεοφιλελεύθερη πολιτική που επέβαλλε που απεδείχθη καταστροφική για την οικονομία της χώρας αλλά και για την ψυχική υγεία των πολιτών της. Όταν ο Summers έφυγε από τη Λιθουανία, η χώρα είχε πια το μεγαλύτερο ποσοστό αυτοκτονιών στον κόσμο.

Την ίδια εποχή το στέλεχος της μέλουσας κυβέρνησης του Ομπάμα συνέταξε μια έκθεση για την Παγκόσμια Τράπεζα στην οποία συνιστούσε την μετακίνηση των πιο ρυπογόνων βιομηχανιών στην Αφρική. Αυτό γιατί, σύμφωνα με την έκθεση, η συγκεκριμένη ήπειρος είναι υπο-μολυσμένη (under-polluted) ! Το λεπτομερές βιογραφικό του Larry Summers, που πραγματικά προκαλεί πολλές σκέψεις σχετικά με την ικανότητα του να αντιμετωπίσει την κρίση, μπορείτε να το διαβάσετε στο άρθρο του The Nation.

Μια από τις καινοτομίες της κυβέρνησης του Ομπάμα είναι το γεγονός ότι θα περιλαμβάνει τον πρώτο μαύρο υπουργό δικαιοσύνης στην ιστορία των ΗΠΑ. Πρόκειται για τον Eric Holder που εργαζόταν μέχρι πρόσφατα στο μεγάλο δικηγορικό γραφείο Covington Berling. Ο Holder μετείχε επίσης στην κυβέρνηση Κλίντον και ενεπλάκη στο σκάνδαλο Marc Rich.

Μέσω της δικηγορικής του δραστηριότητας ο Eric Holder υπερασπιζόταν μέχρι πρόσφατα τα συμφέροντα της πολυεθνικής Chiquita Brands International. H Chiquita Brands International, πιο γνωστή με το όνομα United Fruit, είναι το αρχέτυπο της αποικιακής πολυεθνικής. Για δεκαετίες έλυνε και έδενε στις χώρες της λατινικής Αμερικής εγκαθιστώντας δικτάτορες και στηρίζοντας αυταρχικά καθεστώτα για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της. Η έκφραση banana republic προέρχεται από εκείνη την εποχή.

Πριν από λίγα χρόνια η αμερικάνικη εταιρεία κατηγορήθηκε ότι χρηματοδότησε αδρά την παραστρατιωτική οργάνωση AUC στην Κολομβία. Η οργάνωση αυτή έχει αποδεδειγμένα δολοφονήσει χιλιάδες χωρικούς. Ο Holder, μέλλον υπουργός δικαιοσύνης των ΗΠΑ, εκπροσώπησε την Chiquita Brands International το 2004 σε δίκη που προκάλεσαν συγγενείς των θυμάτων ζητώντας αποζημίωση.

Τέλος, ενδεικτικές είναι οι πληροφορίες που αφορούν την transition team που έχει αναλάβει τις υπηρεσίες ασφαλείας (CIA, FBI, NSA). Μεταξύ των μελών της ομάδα βρίσκεται ο John Brennan, ο οποίος προαλείφεται για την διεύθυνση της CIA, και η Jami Miscik. Ο Brennan υπήρξε βασικός συνεργάτης του πρώην διευθυντή της CIA George Tennet.

Ως τέτοιος συμμετείχε σε όλες τις αποφάσεις που επέτρεψαν παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπό την προεδρία του Μπους. Βασανιστήρια, παράνομες κρατήσεις και παρακολουθήσεις, Γκουαντανάμο, παραδόσεις κρατουμένων σε ξένες μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές όπως αυτές των Πακιστανών στην Αθήνα: ο Brennan πρωτοστάτησε σε όλες αυτές τις πρακτικές και μάλιστα τις υπερασπίστηκε δημόσια όπως μπορείτε να ακούσετε και στo σχετικό ρεπορτάζ του Democracy Now.

Από την πλευρά της η Miscik μετείχε στην ομάδα ειδικών αποστολών της CIA που ανέλαβε το 2003 την κατασκευή των στοιχείων που θα νομιμοποιούσαν την εισβολή του Ιράκ. Όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια όλες οι πληροφορίες που υπεδείκνυαν την δήθεν κατοχή οπλών μαζικής καταστροφής από τον Σαντάμ Χουσεΐν ήταν ψεύτικες. Από το 2005 η Miscik συνέχισε την καριέρα της στην πασίγνωστη πλέον Lehman Brothers.

Χωρίς να μπορεί κανείς να προκαταλάβει την πολιτική που θα εφαρμόσει στο μέλλον ο Ομπάμα, οι οιωνοί δεν είναι καλοί. Η ανάγκη να ισορροπήσει τα συμφέροντα αυτών που τον στήριξαν στην προεκλογική περίοδο φαίνεται να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές συνεργατών του. Ο κίνδυνος παραμονεύει μια ιστορική εκλογή να εξελιχθεί σε μια απλή διαχείριση της εξουσίας. Θα ήταν κρίμα γιατί οι ελπίδες που έχουν εναποτεθεί στον Ομπάμα είναι πολλές…