Όμως πλέον οι προσπάθειες λογοκρισίας που στοχεύουν το Wikileaks αναδεικνύουν την υπόθεση του σε κρίσιμο πολιτικό διακύβευμα για την μελλοντική εξέλιξη της διαδικτυακής δημόσιας σφαίρας.

Πράγματι το διακύβευμα αυτή τη στιγμή ξεπερνάει κατά πολύ την περίπτωση του Julian Assange,  του Wikileaks, ακόμη και των σκανδάλων που περιέχονται στα έγγραφα της διαρροής. Το βαθιά πολιτικό ζήτημα που διακυβεύεται τώρα είναι κατά πόσο οι δυτικές αστικές δημοκρατίες θα προχωρήσουν σε έλεγχο του διαδικτύου στα πρότυπα της Κίνας και του Ιράν;

Κατά πόσο η εκτελεστική εξουσία θα πετύχει ωμή λογοκρισία χωρίς οποιαδήποτε νομιμοποίηση από τη Δικαιοσύνη ; Κατά πόσο οι χρήστες του διαδικτύου και η αρχιτεκτονική του θα αντισταθούν στη μεγαλύτερη συντονισμένη επιχείρηση απαγόρευσης μιας πηγής πληροφορίας στην ιστορία του νέου μέσου;

Το χρονικό της λογοκρισίας

Μετά το αρχικό μούδιασμα από τις αποκαλύψεις του Wikileaks, οι οργανωμένες αντιδράσεις των κέντρων εξουσίας που θίγονται από αυτές κορυφώνονται. Έτσι, λίγες ώρες μετά από την δημοσιοποίηση των διπλωματικών εγγράφων την Κυριακή  28 Νοεμβρίου, εκδόθηκε διεθνές ένταλμα σύλληψης εις βάρος του Julian Assange από τις Σουηδικές αρχές με την κατηγορία του βιασμού. Ταυτόχρονα το σάιτ έγινε στόχος επαναλαμβανόμενων επιθέσεων DοS.

Ακολούθως, όλοι οι Αμερικάνοι πάροχοι του Wikileaks έπαυσαν τις υπηρεσίες τους μετά από αίτημα του Joe Lieberman, Γερουσιαστή και πρόεδρου της Επιτροπής για θέματα εσωτερικής ασφάλειας των ΗΠΑ. Amazon, Paypal, EveryDNS σταμάτησαν έτσι να υποστηρίζουν το σάιτ μετά από πιέσεις της Αμερικάνικης κυβέρνησης (Λεπτομέρειες εδώ από τον Vrypan).

Γενικότερο πλαίσιο

Αυτά συμβαίνουν τη στιγμή που στην Γερουσία συζητείται το νομοσχέδιο Combatting Online Infringement and Counterfeits Act (COICA) το οποίο δίνει στον Γενικό εισαγγελέα το δικαίωμα να αποκλείει την πρόσβαση σε ιστότοπους που υποτίθεται ότι παραβίασαν πνευματική ιδιοκτησία. Αυτό ακόμη κι αν οι συγκεκριμένοι ιστότοποι δεν διαθέτουν ιδιόκτητο περιεχόμενο αλλά μόνο συνδέσμους προς αυτό.

Ο ίδιος ο Lieberman έχει πάρει νομοθετική πρωτοβουλία με όνομα SHIELD Act (Securing Human Intelligence and Enforcing Lawful Dissemination) για την αυστηροποίηση της απαγόρευσης δημοσιοποίησης κρατικών εγγράφων. Φαίνεται λοιπόν ότι η υπόθεση του Wikileaks εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο αμφισβήτησης της ελεύθερης έκφρασης στο διαδίκτυο.

Η απόφαση της Amazon να διακόψει το hosting του Wikileaks ξεσήκωσε πολλούς από τους πελάτες της εταιρείας. Ένας από αυτούς είναι κι ο ογδοντάχρονος Daniel Ellsberg, οποίος το 1971 είχε δώσει στις εφημερίδες τα Pentagon Papers, εσωτερικά έγγραφα του Αμερικανικού στρατού που αποκάλυψαν τα εγκλήματα του Βιετνάμ. Σε επιστολή του ο Ellsberg καλεί σε μποϊκότ της Amazon. Παρόμοιες πρωτοβουλίες πολλαπλασιάζονται στις ΗΠΑ.

Mirrors all over

Όμως έξι ώρες μετά την εξαφάνιση του Wikileaks από τους σέρβερς της Amazon, ο ιστότοπος είχε ανέβει και πάλι στο διαδίκτυο. Αυτή τη φορά το hosting κάνουν οι Σουηδοί της εταιρείας Bahnhof και οι Γάλλοι της OVH (είναι η ίδια εταιρεία που υποστηρίζει και το smyrnaios.net). Αμέσως, ο Ερίκ Μπεσόν, υπουργός του Σαρκοζύ στον οποίο έχω αναφερθεί εδώ, έδωσε εντολή στην OVH να κατεβάσει το Wikileaks. Οι υπεύθυνοι της εταιρείας αρνήθηκαν να το κάνουν και  κατέφυγαν στη δικαιοσύνη ώστε αυτή να αποφασίσει επίσημα για το αν συντρέχουν λόγοι απαγόρευσης του.

Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, οι λυσσαλέες προσπάθειες της Ουάσινγκτον και των συμμάχων της να αποκλείσουν την πρόσβαση στο Wikileaks δεν έχει ευδοκιμήσει ακόμα, μία ολόκληρη εβδομάδα μετά τη διαρροή των επίμαχων εγγράφων. Κατά κάποιο τρόπο πρόκειται για θαύμα. Τόση είναι η οργή των θιασωτών της λογοκρισίας που οι πιο ακραίοι από αυτούς καλούν ανοιχτά την Αμερικάνικη κυβέρνηση να δολοφονήσει τον Assange.

Όμως ήδη έχουν δημιουργηθεί εκατοντάδες mirror servers που αναδιανέμουν το περιεχόμενο του Wikileaks. Το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού, τα Ευρωπαϊκό πειρατικό κόμμα αλλά και εκατοντάδες απλοί χρήστες υποστηρίζουν τον ιστότοπο από εναλλακτικούς servers.

Πρόκειται περί κλασικής περίπτωσης εφαρμογής του Streisand effect: κάθε προσπάθεια εξάλειψης μιας πληροφορίας από το διαδίκτυο έχει ως άμεσο αποτέλεσμα της ακόμη μεγαλύτερη διασπορά της. Για να εξαφανιστούν τα διπλωματικά έγγραφα και το Wikileaks χρειάζεται μια συντονισμένη προσπάθεια ελέγχου της πληροφορίας, στα κινεζικά και ιρανικά πρότυπα, διευρυμένη σε όλο το διαδίκτυο. Κάτι που φαίνεται αδύνατο αλλά μένει να επιβεβαιωθεί.

Η δημοσιογραφία του συστήματος

Ταυτόχρονα η πολεμική μεγαλώνει σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Οι δημοσιογράφοι του συστήματος κατηγορούν το Wikileaks ότι παραβιάζει τις καθώς πρέπει πρακτικές και επιζητεί την επικράτηση μιας απολυταρχικής γενικευμένης διαφάνειας.  Λένε επίσης ότι οι πληροφορίες που βρέθηκαν τελικά στα έγγραφα δεν ήταν κάτι νέο.

Η απάντηση των μπλόγκερς όπως ο Glenn Greenwald είναι ότι η ύπαρξη του ιστότοπου οφείλεται εν πολλοίς στην ανεπάρκεια των κυρίαρχων ΜΜΕ να αναδείξουν τα πραγματικά πολιτικά διακυβεύματα της εποχής μας. Ο Greenwald απαριθμεί πολλές υποθέσεις που αποκαλύπτονται από το Wikileaks και που αναφέρθηκαν από ελάχιστα έως καθόλου στα Αμερικάνικα ΜΜΕ. Αντιγράφω:

“(1) the U.S. military formally adopted a policy of turning a blind eye to systematic, pervasive torture and other abuses by Iraqi forces;

(2) the State Department threatened Germany not to criminally investigate the CIA’s kidnapping of one of its citizens who turned out to be completely innocent;

(3) the State Department under Bush and Obama applied continuous pressure on the Spanish Government to suppress investigations of the CIA’s torture of its citizens and the 2003 killing of a Spanish photojournalist when the U.S. military fired on the Palestine Hotel in Baghdad (see The Philadelphia Inquirer’s Will Bunch today about this: “The day Barack Obama Lied to me”);

(4) the British Government privately promised to shield Bush officials from embarrassment as part of its Iraq War “investigation”;

(5) there were at least 15,000 people killed in Iraq that were previously uncounted;

(6) “American leaders lied, knowingly, to the American public, to American troops, and to the world” about the Iraq war as it was prosecuted, a conclusion the Post’s own former Baghdad Bureau Chief wrote was proven by the WikiLeaks documents;

(7) the U.S.’s own Ambassador concluded that the July, 2009 removal of the Honduran President was illegal — a coup — but the State Department did not want to conclude that and thus ignored it until it was too late to matter;

(8) U.S. and British officials colluded to allow the U.S. to keep cluster bombs on British soil even though Britain had signed the treaty banning such weapons, and,

(9) Hillary Clinton’s State Department ordered diplomats to collect passwords, emails, and biometric data on U.N. and other foreign officials, almost certainly in violation of the Vienna Treaty of 1961″

Το ίδιο ακριβώς αναφέρει κι ο Jay Rosen για τον οποίο η ανάδυση του Wikileaks ως ενδιάμεσου μεταξύ του ευρέως κοινού και των πηγών πληροφόρησης οφείλεται στην εξασθένιση της ερευνητικής και ελεγκτικής της εξουσίας δημοσιογραφίας (watchdog journalism) κατά την περίοδο Μπους.

Ο Dave Winer λέει ότι το σοκ για τα Αμερικανικά κυρίαρχα ΜΜΕ είναι ακόμη μεγαλύτερο λόγω της συνήθειας που απέκτησαν να αναμασούν άκριτα την « κυβερνητική επικοινωνιακή πολιτική ». O Mathew Ingram υποστηρίζει ότι τα κυρίαρχα ΜΜΕ πρέπει πλέον να μάθουν να ζουν με ενδιάμεσους όπως το Wikileaks καιλέει το αυτονότητο, όπως κι ο Dan Gillmore : ότι άσχετα με τα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου ιστότοπου, κάθε επίθεση εναντίον του αυτή τη στιγμή είναι επίθεση κατά της ελευθερίας της έκφρασης.

Διαβάστε επίσης:

Wikileaks and the Global Geography of Cyberwarfare

WikiLeaks et la censure politique d’Internet: nous voila prévenus !

Wikileaks: Power shifts from secrecy to transparency

Amazon and WikiLeaks – Online Speech is Only as Strong as the Weakest Intermediary

Η βασική ιδέα του Wikileaks είναι να αποτελέσει το δοχείο διαρροής εγγράφων τα οποία αποδεικνύουν κάθε είδους κατάχρηση εξουσίας, χειραγώγηση, καταπάτηση του νόμου, εκμετάλλευση κλπ. είτε αυτή προέρχεται από κράτη, διεθνείς οργανισμούς, πολιτικά και δημόσια πρόσωπα ή επιχειρήσεις.
Ως αντάλλαγμα της εμπιστοσύνης των πληροφοριοδοτών, το Wikileaks προσφέρει εχεμύθεια, αλλά κυρίως τη μέγιστη δυνατή έκθεση στα διεθνή ΜΜΕ αφού οποιοσδήποτε (δημοσιογράφος, ερευνητής ή απλός πολίτης) μπορεί να κατεβάσει και να χρησιμοποιήσει τα έγγραφα.
Από την ίδρυση του το Wikileaks έχει ήδη καταφέρει πολλά χτυπήματα: από τη δημοσιοποίηση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της Σάρα Πάλιν, μέχρι την διαρροή της αλληλογραφίας των επιστημών του GIEC που προκάλεσε το clilmategate.

Τελευταία, στόχος των διαρροών έχει γίνει η Αμερικανική κυβέρνηση κάτι που τράβηξε ιδιαίτερα τη δημοσιότητα αλλά και την μήνι των Αμερικάνων. Τον Ιούλιο του 2010 το Wikileaks δημοσιοποίησε 91 000 έγγραφα του αμερικανικού στρατού σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράκ. Μεταξύ αυτών υπήρχε κι ένα βίντεο που έδειχνε την εκτέλεση δύο φωτογράφων του Reuters από αμερικανικό ελικόπτερο στη Βαγδάτη το 2007.

Την εποχή εκείνη συνελήφθη και ο στρατιώτης Bradley Manning ως πληροφοριοδότης του Wikileaks. Αυτό το γεγονός ήταν η αφορμή για το Wikileaks να αλλάξει τακτική. Έτσι για την επόμενη αποκάλυψη συνεργάστηκε με έγκυρες εφημερίδες όπως η New York Times και η Guardian οι οποίες και ανέλαβαν να διερευνήσουν και να ανωνυμοποιήσουν τα στοιχεία.
Τον Οκτώβριο του 2010 έγινε η ταυτόχρονη δημοσίευση 391 000 εγγράφων του αμερικανικού στρατού σχετικά με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Όπως και στην περίπτωση της διαρροής για το Ιράκ, τα έγγραφα επιβεβαίωσαν αυτά που όλοι υποψιάζονταν και οι ειδικοί γνώριζαν: ο πόλεμος στο Αφγανιστάν προκάλεσε και συνεχίζει να προκαλεί μαζικούς θανάτους αθώων, οι τοπικοί αξιωματούχοι είναι εντελώς διεφθαρμένοι, η πολυαναμενόμενη εκδημοκρατικοποίηση της χώρας δεν υφίσταται κλπ.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες διαρροές, τα διπλωματικά έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν χθές έχουν αρκετές ιδιαιτερότητες. Καταρχάς αποτελούν μια κατεξοχήν παγκοσμιοποιημένη είδηση αφού αφορούν την πλειονότητα των χωρών. Όλοι, ακόμη κι οι Έλληνες, θα βρουν έστω και μια ειδησούλα που θα τους αφορά. Έτσι εξασφαλίζεται μια παγκόσμια ταυτόχρονη κάλυψη του γεγονότος, κάτι που είναι σπάνιο εκτός από την περίπτωση φυσικών καταστροφών και σημαντικών ένοπλων συγκρούσεων.
Επίσης τα έγγραφα που διέρρευσαν δίνουν μια σαφή εικόνα για το πως η υπερδύναμη βλέπει στην πραγματικότητα τους ηγέτες των άλλων χωρών. Έτσι ο Σαρκοζύ χαρακτηρίζεται “γυμνός αυτοκράτορας”, ο Μπερλουσκόνι “ανεύθυνος και ασταθής” που προτιμά τα πάρτυ από τη δουλειά, ο Πούτιν “επιβήτορας”, η Μέρκελ “αναποφάσιστη και δυσκίνητη”, ο Τσάβεζ “τρελός” , ο Αχμαντζινετζάντ “Χίτλερ” κι ο Καντάφι εξαρτημένος από την Ουκρανέζα νοσοκόμα του με το μεγάλο στήθος.
Σε μια εποχή στην οποία η κακώς εννοούμενη “επικοινωνιακή πολιτική” και η ξύλινη γλώσσα των δημόσιων σχέσεων έχει αποστειρώσει το δημόσιο λόγο, οι αποκαλύψεις του Wikileaks δίνουν την πραγματική διάσταση αυτών που κυβερνάνε τον πλανήτη. Ταυτόχρονα βέβαια δείχνουν και την αλαζονεία της Αυτοκρατορίας που κοιτά αφ’υψηλού τους ιθαγενείς που χειραγωγεί στην παγκόσμια σκακιέρα.

Πέρα από αυτά τα προφανή, η διαρροή του Wikileaks δείχνει ενδιαφέροντα στοιχεία και για τους μηχανισμούς που διαμορφώνουν την ενημέρωση το 2010.
- Το πρώτο στοιχείο είναι ότι είναι σαφές πλέον ότι το διαδίκτυο βρίσκεται αδιαμφισβήτητα στο κέντρο του παγκόσμιου επικοινωνιακού συστήματος διαμορφώνοντας όλο και συχνότερα την ατζέντα των υπολοίπων  ΜΜΕ. Η πρωτοκαθεδρία του παραδοσιακού Τύπου στην αποκάλυψη πληροφοριών είχε εδώ και καιρό κλονιστεί, αλλά πλέον η αλλαγή αυτή είναι δεδομένη και για μεγάλο κομμάτι του κοινού.
- Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι, παρόλες τις προσπάθειες που καταβάλλουν, γίνεται όλο και πιο δύσκολο για τα κέντρα εξουσίας (κυβερνήσεις, πολυεθνικές, λόμπι) να επιβάλλουν πλήρη μυστικότητα γύρω από τις    δραστηριότητες τους. Τα δίκτυα είναι ευάλωτα όσο κι απαραίτητα για τους σύγχρονους οργανισμούς εξουσίας. Το ρητό ουδέν κρυπτό υπό τον ήλιο φαίνεται να είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε.
- Το τρίτο στοιχείο είναι η απαραίτητη συμπληρωματικότητα των πρωτοβουλιών οι οποίες έχουν ως βασικό εργαλείο το διαδίκτυο, όπως το Wikileaks,  με τα παραδοσιακά ΜΜΕ που διαθέτουν τους ανθρώπινους πόρους και την εμπειρία στην διερεύνηση, διασταύρωση και κριτική κάθε είδους πρωτογενούς πληροφορίας. Αντίθετα από ότι υποστηρίζεται συχνά, το διαδίκτυο και η συμμετοχικές διαδικασίας συλλογής πληροφοριών δεν αντικαθιστούν αλλά συμπληρώνουν την επαγγελματική δημοσιογραφία.
- Το τέταρτο στοιχείο είναι ότι οι δεξιότητες των παραδοσιακών δημοσιογράφων είναι πλέον εντελώς ανεπαρκείς στο νέο τοπίο της ενημέρωσης έτσι όπως διαμορφώνεται στο διαδίκτυο. Η πολυπλοκότητα της ηλεκτρονικής δημόσιας σφαίρας απαιτεί τη σύγκλιση μεταξύ της δημοσιογραφικής πρακτικής (έρευνα, διασταύρωση, δεοντολογία) και της τεχνολογικών μέσων έκφρασης και μετάδοσης της πληροφορίας.
Μια κατεύθυνση που φαίνεται αρκετά γόνιμη από αυτή την άποψη είναι η ανάδυση του data journalism, δηλαδή μιας δημοσιογραφίας ικανής να μεταφράσει όγκους δεδομένων, όπως τα έγγραφα του Wikileaks, σε πληροφόρηση προσβάσιμη και κατανοητή για το ευρύ κοινό.
Όπως και να έχει, φαίνεται ότι βρισκόμαστε σαφώς στην αυγή μιας νέας εποχής για την δημοσιογραφία και την ενημέρωση.

How News Happen

Η συλλογή των δεδομένων έγινε τον Ιούλιο του 2009 στην περιοχή της Βαλτιμόρης (ΗΠΑ). Οι ερευνητές του Project of Excellence in Journalism κατέγραψαν και ανέλυσαν όλες τις ειδήσεις που μεταδόθηκαν από το σύνολο των τοπικών ΜΜΕ (τηλεόραση, τύπος, ραδιόφωνο και διαδίκτυο).

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο γραπτός τύπος είναι ακόμα το μέσο που παράγει τις περισσότερες πρωτότυπες ειδήσεις. Αντίθετα από ότι πιστεύεται, το διαδίκτυο (ιστότοποι προϋπαρχόντων ΜΜΕ, pure players, ιστολόγια) δεν ανέδειξε παρά ελάχιστα πρωτότυπα θέματα τοπικού ενδιαφέροντος την περίοδο της έρευνας.

Η έρευνα δείχνει ότι η γενικότερη τάση της πληροφόρησης είναι πληθωριστική: 80% των άρθρων και ραδιοτηλεοπτικών ρεπορτάζ που αναλύθηκαν δεν εμπεριείχαν καμία νέα και πρωτότυπη πληροφορία. Με άλλα λόγια το επικοινωνιακό σύστημα επιδίδεται σε μια ακατάσχετη επανάληψη των ίδιων πληροφοριών, κάτι που είχαμε επισημάνει σε ανάλογη έρευνα που αφορούσε την Γαλλία και έγινε πριν ένα χρόνο.

Σύμφωνα με το PEJ η εκβιομηχανοποιημένη παραγωγή και μετάδοση «ειδήσεων » ενδυναμώνει την « επίσημη » εκδοχή των γεγονότων  είτε αυτή προέρχεται από το κράτος (υπουργεία, κυβέρνηση, δημόσιοι οργανισμοί, αστυνομία) είτε από τις δημόσιες σχέσεις επιχειρήσεων.

Σε αυτό συνδράμει και η ποσοτική και ποιοτική μείωση της παραγωγής πρωτότυπου ρεπορτάζ από τις τοπικές εφημερίδες λόγω της μείωσης προσωπικού και των δραστικών περικοπών. Η συγκεκριμένη τάση έχει παρατηρηθεί σε αρκετές μελέτες τα τελευταία χρόνια όπως στην περίπτωση της έρευνας  The Quality & Independence of British Journalism του 2008.

Ο ρόλος του διαδικτύου σύμφωνα με την έρευνα του PEJ είναι περιορισμένος σε ότι αφορά την παραγωγή πρωτότυπων ειδήσεων αλλά κεντρικός πλέον σε ότι αφορά την διάχυση της πληροφορίας. Τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν πλέον τον κύριο τρόπο διάδοσης της πληροφορίας, κάτι που αυξάνει δραματικά την ταχύτητα της.

Από την  άλλη, η αστραπιαία διάδοσης της πληροφορίας που παρατηρείται στο διαδίκτυο συχνά λειτουργεί εις βάρος της ποιότητας και της αξιοπιστίας (επανάληψη, διάδοση ψεύτικων ειδήσεων,  αναπαραγωγή επίσημων εκδοχών, χειραγώγηση κλπ) .

“Είναι απαράδεκτη η κατάσταση στις ελληνικές φυλακές. Είναι κύριο θέμα η ριζική αλλαγή του σωφρονιστικού συστήματος”.

–Κάρολος Παπούλιας, 6/11/08

“Είμαστε άνθρωποι – κρατούμενοι. Άνθρωποι, λέω”

- Βαγγέλης Πάλλης, Κρατούμενος, 9/11/08

Από τις τρεις Νοεμβρίου μία εκκωφαντική κραυγή συνταράσσει τα θεμέλια της Δημοκρατίας μας. Από τις τρεις Νοεμβρίου σύσσωμοι οι κρατούμενοι όλης της χώρας κατεβαίνουν σε απεργία πείνας διεκδικώντας το αυτονόητο : τη χαμένη τους αξιοπρέπεια. Απέναντί τους αντιμετωπίζουν την εκκωφαντική σιωπή των κραταιών ΜΜΕ και την παντελή αδιαφορία της πολιτικής ηγεσίας. Σε αυτές τις πρακτικές όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο ΔΕ ΣΥΝΑΙΝΟΥΜΕ.

Η κατάσταση στις Ελληνικές φυλακές είναι απερίγραπτη και μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο με τη σκληρή γλώσσα των μαθηματικών. Στα κατ’ επίφαση “σωφρονιστικά” ιδρύματα της χώρας έχουν καταγραφεί συνολικά 417 θάνατοι την τελευταία δεκαετία, ενώ ο ρυθμός τους έχει απογειωθεί σε τέτοιο σημείο, ώστε σήμερα να σβήνουν στα χέρια του κράτους τέσσερις άνθρωποι το μήνα. Η πληρότητα αγγίζει το 168% (10.113 κρατούμενοι για 6.019 θέσεις) με την αναλογία χώρου για κάθε άνθρωπο να φτάνει σε περιπτώσεις το 1τμ. Με ημερήσιο κρατικό έξοδο ανά κρατούμενο τα 3,60 Ευρώ τα συσσίτια που παρέχονται είναι άθλια, οι υποδομές θυμίζουν μεσαίωνα και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι ελλιπέστατη. Συγχρόνως, το Ελληνικό δικαστικό σύστημα στέλνει στη φυλακή έναν στους χίλιους κατοίκους της χώρας με τους έγκλειστους χωρίς δίκη (υπό προσωρινή κράτηση) να αγγίζουν το 30% του συνολικού αριθμού των κρατουμένων. Αν η ποιότητα μίας Δημοκρατίας κρίνεται από τις φυλακές της, τότε η Δημοκρατία μας ασθμαίνει. Αν η τιμώρηση παραβατικών συμπεριφορών με εγκλεισμό γίνεται από το κράτος στο όνομα της κοινωνίας, τότε για την κατάσταση στις Ελληνικές φυλακές είμαστε όλοι υπόλογοι, με συντριπτικές όμως ευθύνες να αναλογούν στην κρατική μηχανή. Σε αυτή την πραγματικότητα όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο απαντούμε ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΑΣ.

Τα στοιχεία που αποκαλύπτονται από επίσημους φορείς για τις Ελληνικές φυλακές σκιαγραφούν εικόνα κολαστηρίων. Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (2007) διαπιστώνει βασανιστήρια, απάνθρωπη μεταχείριση και απειλές κατά της ζωής κρατουμένων, σειρά παραβιάσεων αναφορικά με τις συνθήκες κράτησης, ελλείμματα στη διερεύνηση και τιμωρία των ενόχων, αποσιώπηση περιστατικών βίας με την συμπαιγνία ιατρών και φυλάκων, απαράδεκτες συνθήκες ιατρικής περίθαλψης και ιατρικού ελέγχου στους κρατούμενους κλπ. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει εκδώσει σειρά καταδικαστικών για την Ελλάδα αποφάσεων που αφορούν κακομεταχείριση ή/και παραβιάσεις άλλων δικαιωμάτων κρατουμένων από σωφρονιστικές αρχές. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει πάρει απόφαση – καταπέλτη για τα κακώς κείμενα στις φυλακές, προτείνοντας άμεσες δράσεις για την επίλυση τους. Ο Συνήγορος του Πολίτη διαμαρτύρεται για την παντελή έλλειψη συνεργασίας των αρμόδιων κρατικών φορεών μαζί του, λόγω της οποίας έχει ουσιαστικά απαγορευτεί η είσοδός του στις φυλακές της χώρας τα τελευταία δύο χρόνια. Οι δικηγορικοί σύλλογοι όλης της χώρας, μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως η Διεθνής Αμνηστία, και πολλοί πολιτικοί/κοινωνικοί φορείς καταγγέλλουν την απαράδεκτη κατάσταση και ζητούν ευρύτερη συνεργασία για το ξεπέρασμα του προβλήματος. Αν ανθρώπινα είναι τα δικαιώματα που πρέπει να απολαμβάνει κάθε ανθρώπινο ον, κάθε στέρησή τους στις Ελληνικές φυλακές αποτελεί ανοιχτή πληγή για την κοινωνία μας. Σε αυτή την κατάσταση όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο απαντούμε ΝΑ ΣΠΑΣΕΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ.

Με την απεργία πείνας οι κρατούμενοι καταφεύγουν στο τελευταίο οχυρό αντίστασης, που τους έχει απομείνει, το σώμα τους. Είχε προηγηθεί έσχατη έκκλησή τους προ μηνός προς τους ιθύνοντες να ενσκήψουν στο πρόβλημα, καθώς δεν πήγαινε άλλο. Για να λύσουν την απεργία πείνας ζητούν την ικανοποίηση αιτημάτων, που αποκαθιστούν την χαμένη τους αξιοπρέπεια και επανακτούν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματά τους, αιτημάτων συγκεκριμένων, αξιοπρεπών και άμεσα υλοποιήσιμων. Απέναντι στις κινητοποιήσεις των κρατουμένων η πολιτική ηγεσία εξαντλεί τη δράση της σε αδιαφορία, υποσχέσεις και καταστολή των κινημάτων τους. Τυχόν αδιαφορία και αναλγησία της πολιτικής ηγεσίας όμως και σε αυτή τη φάση θα σημαίνει νεκρούς απεργούς πείνας. Στη μετωπική λοιπόν σύγκρουση που επιλέγουν οι κρατούμενοι της χώρας για τη διεκδίκηση των ανθρωπίνως αυτονόητων δε μπορούμε να μένουμε απαθείς σταυρώνοντας τα χέρια και περιμένοντας τις ειδήσεις των θανάτων από τις απεργίες πείνας αλλά θα σταθούμε αλληλέγγυοι. Αν η περιφρούρηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβάλλουν την επαγρύπνιση όλων μας, τώρα είναι λοιπόν η στιγμή να πάρουμε θέση όλοι απέναντι στο πρόβλημα χωρίς αδιαφορίες και υπεκφυγές.

Απέναντι στην τεταμένη κατάσταση στις φυλακές όλης της χώρας όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο καθιστούμε την πολιτική ηγεσία απολύτως υπεύθυνη για ό,τι συμβεί και απαιτούμε άμεσα την τόσο θεσμική όσο και στην πράξη ΕΓΓΥΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ.

Ενώ ο πρώην πρόεδρος της αμερικάνικης κεντρικής τράπεζας Alan Greenspan δηλώνει στη Wall Street Journal ότι η ύφεση είναι εδώ, οι μεγαλύτερες τράπεζες του πλανήτη όπως η Citybank, η UBS και η BNP εμφανίζουν σταδιακά υπέρογκες απώλειες. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Michel Aglietta, το σύνολο των επισφαλών δανείων στις ΗΠΑ φτάνει τα 1.300 δισεκατομμύρια δολάρια…

Πως όμως ξεκίνησε η κρίση; Ποιος είναι ο μηχανισμός των Subprimes και πως λειτουργεί;

Τα Subprimes είναι επισφαλή δάνεια που δόθηκαν τα τελευταία χρόνια σε αμερικάνικα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα για κατανάλωση ή αγορά κατοικίας. Ως εξασφάλιση του ρίσκου που πήραν οι δανειοδότες, οι τόκοι των δανείων είναι εξαιρετικά υψηλοί και σε πολλές περιπτώσεις κυμαινόμενοι.

Γύρω από τα Subprimes δημιουργήθηκε ένα κερδοσκοπικό σύστημα συναλλαγών, το οποίο στην ουσία αποτελεί μια χρηματιστική φούσκα παρόμοια με αυτή που παρατηρήθηκε πριν από λίγα χρόνια σχετικά με την οικονομία του διαδικτύου. Στη θέση των εταιρειών .com αυτή τη φορά βρέθηκε η αγορά ακινήτων. Τα χαρακτηριστικά του συστήματος που οδήγησε στη σημερινή κρίση είναι η πολυπλοκότητα, η αδιαφάνεια και η κερδοσκοπική φύση του.

Τα δάνεια αυτά από την πρώτη στιγμή μετοχοποιήθηκαν και συγκρότησαν σύνθετα χρηματιστικά οχήματα (η αποκαλούμενη μέθοδος pooling) με σκοπό την πώληση τους σε μορφή ομολόγων. Με λίγα λόγια τα δάνεια δόθηκαν με άμεσο στόχο την μεταπώληση τους και την επίτευξη κερδών. Η λογική μιας τέτοιας πρακτικής είναι αντίστροφη από αυτήν της παραδοσιακής δανειοδότησης στην οποία τα συμφέροντα του δανειοδότη εξαρτώνται άμεσα από την δυνατότητα του δανειολήπτη να ξεχρεώσει.

Στην περίπτωση των Subprimes οι πιστωτικοί οργανισμοί όχι μόνο δεν ήλεγξαν όπως όφειλαν αυτή την δυνατότητα αλλά ενθάρρυναν με παραπλανητικό τρόπο τα φτωχά νοικοκυριά να δανειστούν με επαχθείς όρους. Αυτό γιατί τα κέρδη από την μεταπώληση των χρεών εξαρτώνται απευθείας από την ποσότητα των συναπτόμενων δανείων.

Η μέθοδος της μετοχοποίησης και η σύνθεση ομολόγων από διαφορετικά δάνεια εξασφαλίζει θεωρητικά την διασκόρπιση του ρίσκου. Η βασική υπόθεση είναι ότι οι παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν τη μη αποπληρωμή του δανείου εξαρτώνται από κάθε δανειολήπτη ξεχωριστά. Όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση ο παράγοντας αποσταθεροποίησης ήταν κοινός για όλα τα νοικοκυριά: η κρίση της αγοράς ακινήτων και πτώση των τιμών.

Κι όμως το ενδεχόμενο αυτό είχε παραβλεφθεί και από τις τράπεζες και από τους οργανισμούς που υποτίθεται ότι αξιολογούν αντικειμενικά τα σύνθετα αυτά επενδυτικά προϊόντα.

Η ανικανότητα των αμερικάνικων νοικοκυριών να αποπληρώσουν τις υποθήκες των Subprimes οδήγησε σε χιλιάδες εξώσεις και κατασχέσεις σπιτιών από πιστωτές. Τα οικογενειακά δράματα πολλαπλασιάστηκαν. Στην συνέχεια, η μαζική πώληση των κατασχεμένων σπιτιών δεν έκανε άλλο παρά να χειροτερέψει την ήδη βαθιά κρίση της αγοράς ακινήτων.

Πλέον η διοχέτευση των σύνθετων προϊόντων Subprimes στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, μέσα από συνεχείς αγοραπωλησίες, προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις. Σε συνδυασμό με την συνεχή άνοδο των τιμών των πρώτων υλών αλλά και της ενέργειας, οι αναλυτές θεωρούν την ύφεση της αμερικανικής οικονομίας δεδομένη.

Στην Ελλάδα η κατακόρυφη αύξηση των καταναλωτικών δανείων κινείται με βάση την ίδια κερδοσκοπική λογική. Σύμφωνα με την έρευνα «Precious Plastic 2008» της PriceWaterhouseCoopers που αφορά στην αγορά των πιστωτικών καρτών και στην καταναλωτική πίστη, η Ελλάδα παρουσιάζει το μεγαλύτερο ρυθμό αύξησης στην Ευρωζώνη την τελευταία πενταετία (2003- 2007).

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την Τράπεζα Ελλάδος τα επισφαλή δάνεια των νοικοκυριών που βρίσκονται σε οριακό σημείο διαμορφώνονται κοντά στο 5% της μάζας του δανεισμού, κάτι που σημαίνει ότι αγγίζουν το ποσό των 5,2 δισ. ευρώ. Το 2% με 2,5%, των Ελλήνων δανειοληπτών δηλαδή περί τα 90.000 νοικοκυριά δεν πληρώνουν τα χρέη τους προς τις τράπεζες. Άλλοι τόσοι έχουν δανεισθεί χρήματα που ξεπερνούν το 40% του εισοδήματός με συνέπεια να συναντούν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.

Περισσότερα για το θέμα του δανεισμού των ελληνικών νοικοκυριών στην παρακάτω έκθεση του Ινστιτούτου εργασίας:

| View | Upload your own

Η μανιώδης επιδίωξη του κέρδους εκ μέρους των ταγών της νεοφιλελεύθερης οικονομίας και η ταυτόχρονη προβολή του καταναλωτικού μοντέλου ως μόνου δυνατού ορίζοντα δεν έχουν μόνο ως αποτέλεσμα την παγίδευση των πολιτών στα χρηματιστικά γρανάζια. Είναι γεννητικό χαρακτηριστικό του άκρατου καπιταλισμού και των αυτοκαταστροφικών τάσεων που τον χαρακτηρίζουν. Μένει να δούμε αν η καταστροφή θα είναι, κατά Schumpeter, δημιουργική ή απλά αναπόφευκτη…