Σε μια εκλογική αναμέτρηση στην οποία μεγάλο ποσοστό των συντηρητικών ψηφοφόρων, δυσαρεστημένο από τη συμπεριφορά του Σαρκοζύ, έμεινε σε πολλές περιπτώσεις σπίτι του η αποχή κυμάνθηκε στο ιστορικά υψηλό 33,54 %.

Ωφελημένη βέβαια βγαίνει η σοσιαλδημοκρατία που κερδίζει τις περισσότερες από τις μεγάλες πόλεις της χώρας: Παρίσι, Λυών, Στρασβούργο, Λιλ, Τουλούζη. Το PS επιβεβαιώνει έτσι την φήμη του « κόμματος των εκλεγμένων » αφού εκατοντάδες μέλη του έχουν δημαρχιακούς θώκους.

Η δεξιά σώζει, in extremis, τη Μασσαλία και το Μπορντώ. Ο κεντρώος Μπαϋρού χάνει απ’οτι φαίνεται το στοίχημα να γίνει ρυθμιστικός παράγοντας. Ο προαναγγελθέν θάνατος του ΚΚΓ δεν επήλθε αφού έσωσε τις περισσότερες δημαρχίες που ήλεγχε, κυρίως στη λεγόμενη « κόκκινη ζώνη » του Παρισιού.

Η ακροαριστερά γενικά φαίνεται να διατηρεί ή και να αυξάνει τις δυνάμεις της. Σε μια ρητορική που θύμιζε Τσίπρα, ο Μπεζανσό απέκλεισε μελλοντική εκλογική συνεργασία με τους σοσιαλιστές αλλά έσπευσε να ευχηθεί σύγκλιση σε κοινωνικούς αγώνες. Τέλος το Εθνικό Μέτωπο του Λεπέν συνεχίζει την καθοδική του πορεία.

Τα αποτελέσματα αυτά, εκτός από την αλλαγή της κοινωνιολογικής σύνθεσης των αστικών κέντρων, αποδεικνύουν ότι το αίσθημα δυσαρέσκειας προς τη κυβέρνηση και τον Πρόεδρο της χώρας είναι ισχυρό. Ενώ οι υπεύθυνοι του σοσιαλιστικού κόμματος δεν έκρυβαν την χαρά τους, καθένας χαράζοντας την στρατηγική του για τις επόμενες προεδρικές εκλογές του 2012, οι υπουργοί του Σαρκοζύ στα παράθυρα έβγαζαν διαμετρικά αντίθετα συμπεράσματα.

Σύμφωνα με αυτούς, ο γαλλικός λαός μέσω της ψήφου του εκφράζει τη θέληση για επιτάχυνση των νεοφιλελεύθερων «μεταρρυθμίσεων». Έτσι αναμένονται εξελίξεις…ίσως και στο δρόμο.

Ποτέ στην ιστορία της Γαλλίας μια εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας δεν είχε ξεσηκώσει τόσες διαμαρτυρίες. Η χώρα φαίνεται χωρισμένη στα δύο και επικοινωνία μεταξύ των υποστηρικτών και των αντιπάλων του Σαρκοζύ μοιάζει δύσκολη έως αδύνατη. Το ερώτημα που τίθεται μετά από τα αποτελέσματα των εκλογών είναι πως μια τόσο αμφιλεγόμενη προσωπικότητα όπως αυτή του Σαρκοζύ κατάφερε να προσελκύσει το 53% των Γάλλων ψηφοφόρων; Ποιοι είναι αλήθεια οι άνθρωποι αυτοί;

Εάν κοιτάξουμε με προσοχή την κοινωνιολογική σύνθεση των ψηφοφόρων των δύο υποψήφιων παρατηρούμε ότι τα αποτελέσματα χαρακτηρίζονται από ένα οξύ ηλικιακό και κοινωνικο-οικονομικό χάσμα. Η Σεγκολέν Ρουαγιάλ πέτυχε ποσοστό της τάξης του 58% στους νέους ηλικίας 18-24 ετών, αφού εθεωρείτο από το 56% της ηλικιακής κατηγορίας 18-30 ως η πιο κατάλληλη για να βελτιώσει τη κατάσταση των νέων.

Από την άλλη ο Σαρκοζύ πέτυχε καταιγιστικά ποσοστά στους ηλικιωμένους ψηφοφόρους : το 61% της ηλικιακής κατηγορίας 60-69 ετών και το 68% των Γάλλων άνω των 70 χρόνων υπερψήφισαν το υποψήφιο της δεξιάς. Εάν λάβουμε υπόψη τη συνεχή αύξηση αυτών των ηλικιακών κατηγοριών σε απόλυτους αριθμούς, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, κατανοούμε το εκλογικό τους βάρος. Και βέβαια ο Σαρκοζύ, χρησιμοποιώντας τη μέθόδο των target groups, δεν παρέλειψε να απευθυνθεί στις κατηγορίες αυτές μιλώντας περί τάξης και ασφάλειας αλλά και υποσχόμενος ειδικά μέτρα όπως οι φορολογικές απαλλαγές στις κληρονομιές. Σαν μια ειρωνεία του εκλογικού συσχετισμού, οι « γέροι » της γενιάς του baby boom που μπήκαν σε μια αγορά εργασίας χωρίς ανεργία και που απήλαυσαν όλα τα πλεονεκτήματα του κοινωνικού κράτους φαίνονται να αποφασίζουν για το μέλλον των νεότερων μια νεοφιλελεύθερη και κοινωνικά άδικη πολιτική.

Σε ότι αφορά το μορφωτικό επίπεδο, ο Σαρκοζύ, με τον απλουστευτικό και λαϊκιστικό λόγο του, προσέλκυσε τους ψηφοφόρους χωρίς απολυτήριο λυκείου ή με τεχνική επαγγελματική κατάρτιση σε ποσοστό 51% και 56% αντίστοιχα. Μεγάλα ποσοστά πέτυχε επίσης στην επαρχία και συγκεκριμένα στα χωριά και τις κωμοπόλεις, 57%, και στα αστικά κέντρα κάτω των 100 000 κατοίκων όπου ψηφίστηκε από το 55% των κατοίκων. Αντίθετα, στα στρώματα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο αλλά και στα μεγάλα αστικά κέντρα η Σεγκολέν Ρουαγιάλ είχε ένα ελαφρύ προβάδισμα.

Τα κοινωνιολογικά στοιχεία ενός μεγάλου μέρους των ψηφοφόρων του Σαρκοζύ –μεγάλες ηλικίες, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και αγροτικοί/ημιαστικοί πληθυσμοί– είναι ακριβώς τα ίδια με αυτά του παραδοσιακού κοινού της τηλεόρασης και συγκεκριμένα του μεγαλύτερου καναλιού της χώρας TF1, ιδιοκτησίας του κολλητού του Σαρκοζύ μεγαλοβιομήχανου Martin Bouygues. Ταυτόχρονα οι πληθυσμιακές αυτές ομάδες χαρακτηρίζονται από περιορισμένη χρήση του διαδικτύου και μηδαμινή ανάγνωση του πολιτικού Τύπου. Με άλλα λόγια, οι ψηφοφόροι του Σαρκοζύ, με εξαίρεση την κατηγορία των υψηλών εισοδημάτων, είναι αυτοί που καταναλώνουν την πιο μονόπλευρη πληροφόρηση αφού περιορίζονται στα τηλεοπτικά « ενημερωτικά » δελτία ειδήσεων.

Τέλος, το κλειδί της εκλογικής νίκης του Σαρκοζύ ήταν όπως φαίνεται η σχετική επιτυχία του στα λαϊκά στρώματα. Η νέα δεξιά και ο εκπρόσωπος της κατάφεραν να κλείσουν τη Σεγκολέν Ρουαγιάλ σε μια « τανάλια ». Από τη μία πλευρά η αστική τάξη και τα μεγάλα εισοδήματα, κάτι που ήταν βέβαια αναμενόμενο, και από την άλλη τα πολύ χαμηλά εισοδήματα. 49% των υπαλλήλων και 46% των εργατών ψήφισαν Σαρκοζύ παρόλο που οι κοινωνικές αυτές τάξεις είναι αυτές που πρώτες θα υποφέρουν από τη πολιτική κατεδάφισης των δημοσίων υπηρεσιών και του κοινωνικού κράτους του προγράμματος του. Όπως ανέφεραν οι παρατηρητές, ο Σαρκοζύ κατάφερε να προσελκύσει του πλούσιους που θέλουν να παραμείνουν πλούσιοι και τους φτωχούς που θέλουν να πλουτίσουν εναντίον των μεσαίων τάξεων, που ψήφισαν Ρουαγιάλ, και οι οποίες φοβούνται ότι θα καταλήξουν στην κατηγορία των νεόπτωχων…

Ότι ακριβώς έκανε και ο George Bush στις αμερικανικές εκλογές του 2004.

Οι πρώτες εντυπώσεις είναι καθαρά υπέρ της Ρουαγιάλ που φαίνεται να κάνει την έκπληξη. Ο Σαρκοζύ όντας δεινός ρήτορας και έχοντας το πλεονέκτημα του πρώτου γύρου είχε συμφέρον σε ένα βαρετό και φιλήσυχο διάλογο. Από την άλλη η υποψήφια του σοσιαλιστικού κόμματος έπρεπε να ρισκάρει και το έκανε.

Με ένα αρκετό δεξιότροπο λόγο, έκανε άνοιγμα στους κεντρώους ψηφοφόρους μιλώντας αρκετά για θέματα δικαιοσύνης και ασφάλειας όπως και για το επιχειρηματικό πνεύμα που προτίθεται να ενισχύσει. Με αυτό τον τρόπο τράβηξε το χαλί κάτω από τα πόδια του Σαρκοζύ ο οποίος φάνηκε αποσταθεροποιημένος. Αυτό τονίστηκε επίσης από την εμφανή προσπάθεια του να ελέγξει τα νεύρα του όταν η Ρουαγιάλ, με αρκετό θράσος του έκοβε το λόγο ή του έκανε έντονες παρατηρήσεις.

Το πιο χαρακτηριστικό σημείο της συζήτησης ήταν όταν μετά από κάποιες ανακρίβειες του Σαρκοζύ πάνω στο θέμα της πυρηνικής ενέργειας, η Ρουγιάλ, σαν δασκάλα απευθυνόμενη σε κακό μαθητή, του συνέστησε να ξαναδιαβάσει το μάθημα του. Είναι αλήθεια ότι η Ρουγιάλ έχοντας σαν σύμβουλο της τον Μπρούνο Ρεμπέλ, πρώην διευθυντή της γαλλικής Greenpeace, έχει το πάνω χέρι στα θέματα της οικολογίας.

Αυτό ήταν και ένα από τα χαρακτηριστικά του διαλόγου. Η Ρουαγιάλ κατάφερε να επιβάλει περισσότερο τα θέματα της οικογένειας, της οικολογίας και της τοπικής αυτοδιοίκησης στα οποία είναι πιο δυνατή. Αντίθετα στα πιο τεχνικά θέματα όπως η οικονομία ή η φορολογία ο Σαρκοζύ μπερδεύτηκε στις λεπτομέρειες ενώ η Ρουαγιάλ έμεινε σε αοριστίες. Σε ένα ανώδυνο θέμα όπως αυτό της των ατόμων με ειδικές ανάγκες ανταλλάχθηκαν βαριοί χαρακτηρισμοί όπως « ψεύτη » και « ανήθικε » από τη Ρουαγιάλ προς το Σαρκοζύ, ο οποίος με τη σειρά του την κατηγόρησε ότι χάνει εύκολα την ψυχραιμία της.

Σε ότι αφορά την εξωτερική πολιτική, το μήλο της Έριδος ήταν η είσοδος της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από την πλευρά του ο Σαρκοζύ είναι κάθετα αντίθετος ενώ η Ρουαγιάλ δείχνει να διστάζει μεταξύ της θέσης του σοσιαλιστικού κόμματος, που υποτίθεται είναι υπέρ, και της γαλλική κοινής γνώμης που φαίνεται να αντιτίθεται.

Σε καμία περίπτωση βέβαια το ντιμπέιτ δεν θεωρείται ικανό από μόνο του να αλλάξει τον εκλογικό συσχετισμό. Όλες οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν νικητή τον υποψήφιο της δεξιάς. Όμως η καλή εμφάνιση της Ρουαγιάλ δείχνει να κάνει το παιχνίδι πιο αμφίρροπο.

Στην Ελλάδα, το θεσμικό πλαίσιο που αφορά στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα μαζικής επικοινωνίας διαφοροποιείται αισθητά από εκείνο που ορίζει το πλαίσιο λειτουργίας του Τύπου. Αυτό γιατί, όπως αναφέρει η Μαρία Κωστοπούλου[1], σύμφωνα με το ελληνικό Σύνταγμα η ραδιοτηλεοπτική δραστηριότητα αποτελεί δημόσια υπηρεσία με την έννοια ότι σκοπός της είναι η εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Η αρχική προέλευση μιας τέτοιας θεώρησης πηγάζει από την τεχνική φύση του μέσου. Πράγματι, εν αντιθέσει με τον Τύπο, η λειτουργία των ραδιοτηλεοπτικών μέσων προϋποθέτει την χρησιμοποίηση των ερτζιανών συχνοτήτων μετάδοσης, ενός δημόσιου αγαθού το οποίο χαρακτηρίζεται από σχετική σπανιότητα.

Τέσσερις υποψήφιοι φαίνονται να συναγωνίζονται για τις δύο πρώτες θέσεις που οδηγούν στο δεύτερο γύρο και όλοι οι δυνατοί συνδυασμοί είναι πιθανοί. Παρόλο το προβάδισμα που δίνουν οι δημοσκοπήσεις στους κύριους υποψήφιους, Σεγκολέν Ρουαγιάλ και Νικολά Σαρκοζύ, ο κεντρώος Μπαϋρού και ο ακροδεξιός Λεπέν έχουν βάσιμες ελπίδες.

Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι ότι ανεξαρτήτως αποτελέσματος οι εκλογές αυτές και η απόσυρση μιας ολόκληρης γενιάς πολιτικών, αυτής του Ζακ Σιράκ που κυβερνάει τη χώρα εδώ και τριάντα χρόνια, θα σημάνουν το τέλος μιας εποχής για τη Γαλλία. Ο φόβος της παγκοσμιοποίησης και της φιλελευθεροποίησης του οικονομικού συστήματος συγκατοικεί στα μυαλά των ψηφοφόρων με την απαίτηση για περισσότερη αγοραστική δύναμη. Η υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους συνδυάζεται –παραδόξως– με τη διεκδίκηση του δικαιώματος στην κατανάλωση.

Ταυτόχρονα το εκλογικό σώμα χαρακτηρίζεται έντονα από δυσπιστία προς τις ελίτ. Η εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα που εδώ και δεκαετίες υπόσχεται τη λύση σοβαρών προβλημάτων όπως η ανεργία, το δημόσιο χρέος και το ασφαλιστικό έχει κλονιστεί. Τα ΜΜΕ και οι τεχνοκράτες αντιμετωπίζονται με καχυποψία. Ως αποτέλεσμα οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν σημαντικό ποσοστό αναποφάσιστων. Μεγάλος αριθμός ερωτηθέντων αρνείται να απαντήσει στις δημοσκοπήσεις ή κρύβει συνειδητά τις προτιμήσεις του.

Έτσι το πραγματικό ποσοστό του Λεπέν παραμένει αίνιγμα, αφού στις σχετικές έρευνες η πρόθεση ψήφου της άκρας δεξιάς καταμετρείται τόσο χαμηλά που αναγκάζει τους δημοσκόπους να καταφύγουν σε στατιστικές διορθωτικές αλχημείες ώστε να καταλήξουν σε ένα πιο αληθοφανές ποσοστό.

Περισσότερο από κάθε άλλη φορά οι δημοσκοπήσεις πρόθεσης ψήφου έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις εκλογές αυτές. Όπως φαίνεται με βάση τα στοιχεία της Επιτροπής Δημοσκοπήσεων στο παρακάτω γραφικό, από 193 το 2002 ο αριθμός τους ξεπέρασε τις 250 το 2007 και τα αλλοπρόσαλλα αποτελέσματα εντείνουν τη σύγχυση που επικρατεί στο εκλογικό σώμα.

Παράλληλα η συζήτηση γύρω από την αξιοπιστία τους δίνει και παίρνει, μετά την αποτυχία τους να προβλέψουν έγκαιρα την παρουσία του Λεπέν στο δεύτερο γύρο των εκλογών του 2002. Για πρώτη φορά η υποτιθέμενη ουδετερότητα και η « επιστημονικότητα » των σφυγμομετρήσεων αμφισβητείται καθώς ξεδιπλώνεται ο ενεργός ρόλος των δημοσκόπων στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

Η προεκλογική εκστρατεία σημαδέυτηκε από αρκετές καινοτομίες σε σχέση με τις προηγούμενες προεδρικές αναμετρήσεις. Η πρώτη από αυτές είναι βέβαια η παρουσία μιας γυναίκας –της Σεγκολέν Ρουαγιάλ που έχει την υποστήριξη του σοσιαλιστικού κόμματος– ως υποψήφιας με πιθανότητες νίκης. Η Ρουαγιάλ κατάφερε σε πρώτο χρόνο να ταρακουνήσει τα λιμνάζοντα νερά της γαλλικής πολιτικής με την ιδέα της συμμετοχικής δημοκρατίας, δηλαδή της συστηματικοποίησης διαδικασιών συναποφάσης μεταξύ πολιτών και εξουσίας με στόχο την αντιμετώπιση της κρίσης εμπιστοσύνης στην παραδοσιακή πολιτική. Όμως οι συνεχείς αλλαγές πλεύσης και στρατηγικής της προεκλογικής της εκστρατείας κατέληξαν να μπερδέψουν τους ψηφοφόρους, σε σημείο που η παρουσία της στο δεύτερο γύρο δεν θεωρείται απολύτως βέβαιη.

Ωστόσο, η Ρουαγιάλ φαίνεται να επωφελείται από το φαινόμενο της « χρήσιμης ψήφου », ούτως ώστε να αποφευχθεί η επανάληψη του 2002 όταν ο σοσιαλιστής υποψήφιος Λιονέλ Ζοσπέν αποκλείστηκε από τον δεύτερο γύρο των εκλογών από τον ακροδεξιό Λεπέν. Η τάση αυτή ενισχύεται από την αδυναμία της άκρας αριστεράς να παρουσιάσει ένα κοινό υποψήφιο που θα εξέφραζε τη δυναμική του όχι στο Ευρωσύνταγμα.

Σε ότι αφορά τον νέοσυντηρητικό Νικολά Σαρκοζύ, εκτός από την κλασική νεοφιλελεύθερη προσέγγιση της οικονομίας και την υπεράσπιση του μεγάλου κεφαλαίου, το κύριο χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν διστάζει να κλείσει το μάτι στην άκρα δεξιά προς άγρα ψήφων. Κι αυτό μέσω αναφορών σε ζητήματα που αποτελούσαν μέχρι πριν από λίγα χρόνια ταμπού στη γαλλική πολιτική όπως η υπεράσπιση με κάθε μέσο της « εθνικής ταυτότητας », η γενετική εξήγηση της εγκληματικότητας, η δαιμονοποίηση της μετανάστευσης σε σχέση με το υποτιθέμενο πρόβλημα της ανασφάλειας.

Ο υποψήφιος της δεξιάς που περιγράφεται σαν άτομο απρόβλεπτο και στα πρόθυρα νευρικής κρίσης μετά από τόσους μήνες εντατικής προεκλογικής εκστρατείας, έγινε αντικείμενο αρκετών συζητήσεων τις τελευταίες μέρες και φάινεται να απωθεί αρκετούς από τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους που κινούνται προς τον Μπαϋρού. Κυκλοφορούν πολλές φήμες που τον αφορούν όπως αυτή του νέου χωρισμού με τη σύζυγό του Σεσίλια. Κανείς όμως από τους παρατηρητές δεν έχει μιλήσει δημόσια για το θέμα αυτό υπό το φόβο της οργής του πιθανού μελλοντικού Προέδρου της Δημοκρατίας.

Οι προσωπικότητες και των δύο κύριων υποψηφίων τράβηξαν μεγάλο μέρος της δημοσιότητας ως αποτέλεσμα της τακτικής που οι ίδιοι εφάρμοσαν, εκμεταλλευόμενοι την βουλιμία των ΜΜΕ για γαργαλιστικές λεπτομέρειες της προσωπικής τους ζωής. Όμως οι φήμες που κατακλύζουν τη δημοσιογραφική και πολιτική πιάτσα εμποδίζουν σε πολλές περιπτώσεις την ουσιαστική συζήτηση γύρω από τα πρoγράμματα και τις πολιτικές ιδέες. Κάτω από την καθοδήγηση των γκουρού του μάρκετινγκ, η προσπάθεια καλλιέργειας μιας « προσωπικής » σχέσης με τους ψηφοφόρους επισκίασε εν μέρει το περιεχόμενο των πολιτικών προτάσεων, τονίζοντας έτσι την σταδιακή αμερικανοποίηση των γαλλικών εκλογών όπως αναφέρουν και οι Bineta Diop και Pascal Marchand[1] στην τελευταία τους έρευνα.