Κάποιος που διαθέτει στοιχειώδη πολιτική λογική δεν μπορεί παρά να είναι σύμφωνος με τον κ. Τατούλη, ο οποίος, έστω και όψιμα, συνειδητοποίησε το πρόβλημα που δημιουργεί η συγκεκριμένη διαμόρφωση τόσο για το κύρος του κ. Ρουσόπουλου ως πολιτικό πρόσωπο όσο και για την αξιοπιστία της κας Ζαχαρέα ως δημοσιογράφο.

Δυστυχώς όμως η γαλλική εμπειρία που επικαλέστηκε στην επιχειρηματολογία του ο βουλευτής αποτελεί εντελώς ατυχές παράδειγμα. Όχι μόνο παρόμοια “ηθικα ασυμβίβαστα” συνεχίζουν να υφίστανται στη Γαλλία αλλά οξύνονται κιόλας. Ο κ. Τατούλης επικαλειται τις δήθεν “παραιτήσεις ευθιξίας” δύο δημοσιογράφων της κρατικής τηλεόρασης, της Christine Ockrent και της Béatrice Schönberg, που είναι σύζυγοι υπουργών της κυβέρνησης Σαρκοζύ.

Η Béatrice Schönberg για ενάμισι χρόνο, μεταξύ Ιουλίου 2005 και Φεβρουαρίου 2007, παρουσίαζε το δελτίο ειδήσεων του δεύτερου κρατικού καναλιού ενώ ο σύζυγος της Jean-Louis Borloo ήταν υπουργός της δεξιάς κυβέρνησης Villepin. Μετά από πιέσεις των δημοσιογράφων του καναλιού καθώς και διαμαρτυρίες τηλεθεατών έφυγε από το δελτίο μόλις άρχισε η προεκλογική περίοδος αλλά παρέμεινε στο κανάλι. Από τότε, παρά την επανά-υπουργοποίηση του συζύγου της στην κυβέρνηση Σαρκοζύ, συνεχίζει να διατηρεί εκπομπή prime time στο ίδιο κανάλι.

Η περίπτωση της Christine Ockrent είναι ακόμη πιο σκανδαλώδης. Παρουσιάστρια της πολιτικής εκπομπής France-Europe-Express στο τρίτο κανάλι της κρατικής τηλεόρασης, η Ockrent εξαναγκάστηκε να σταματήσει μετά την αυτομόληση του συζύγου της, πρώην σοσιαλιστή, στην κυβέρνηση Σαρκοζύ. Στο μεταξύ και εκείνη είχε ξεσηκώσει διαμαρτυρίες εκ μέρους του συνδικάτου των δημοσιογράφων τόσο για τις χρυσοπληρωμένες εμφανίσεις που έκανε σε εκδηλώσεις, ενώ ήταν υπάλληλος της κρατικής τηλεόρασης, όσο και για την προκλητική μονομέρεια της κατά την περίοδο της προεκλογικής εκστρατείας.

Πολύ γρήγορα όμως η Ockrent επανήλθε όταν διορίσθηκε από τον Σαρκοζύ διευθύντρια της κρατικής France Monde στις αρχές του 2008. Η συγκεκριμένη νεοσύστατη εταιρεία (holding) περιβάλλει τα διεθνούς εμβέλειας γαλλικά κανάλια TV5 και France 24 όπως και τον ραδιοσταθμό RFI. Η France Monde βρίσκεται υπό τον έλεγχο του εκάστοτε υπουργού εξωτερικών που τώρα τυχαίνει να είναι ο Bernard Kouchner σύζυγος της εν λόγω δημοσιογράφου!

Λίγους μήνες μετά το διορισμό της, η Ockrent απέλυσε από το RFI τον Richard Labévière που ασκούσε ανοικτά κριτική στον εξωτερική πολιτική του συζύγου της, ξεσηκώνοντας θύελλα διαμαρτυριών από τους συναδέλφους του αλλά και από τους ακροατές.

Οι “οικογενειακές” σχέσεις μεταξύ πολιτικών που βρίσκονται στην εξουσία και δημοσιογράφων δεν σταματούν εδώ. Η παρουσιάστρια ειδήσεων του δεύτερου κρατικού καναλιού Marie Drucker είναι αρραβωνιασμένη με τον πρώην υπουργό της δεξιάς και νυν στέλεχος του κυβερνώντος κόμματος François Baroin.

Η παρουσιάστρια του δελτίου ειδήσεων του μεγαλύτερου ιδιωτικού καναλιού της χώρας TF1 είναι κόρη του πρώην βουλευτή της δεξιάς Gratien Ferrari. Μετά το δεύτερο διαζύγιο του και πριν παντρευτεί την Κάρλα Μπρούνι, ο Σαρκοζύ διατηρούσε σχέση με τη δημοσιογράφο του Figaro Anne Fulda. Ο γραμματέας του Σοσιαλιστικού κόμματος François Hollande διατηρεί δεσμό με την Valérie Trierweiler, δημοσιογράφο στο περιοδικό Paris Match. Ο εκ των υποψηφίων για το χρίσμα των σοσιαλιστών Dominique Strauss-Khan είναι παντρεμένος με τη δημοσιογράφο Anne Sinclair…κλπ.

Η παραπάνω απαρίθμηση των στενών προσωπικών σχέσεων που συνδέουν την ελίτ της γαλλικής δημοσιογραφίας με το πολιτικό κατεστημένο της χώρας δεν αποτελεί τυχαίο φαινόμενο. Δεν οφείλεται σε μια ανεξήγητη ερωτική έλξη αλλά στην κοινωνιολογική ομοιογένεια και διαπερατότητα που χαρακτηρίζει τους δύο χώρους. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η αυξανόμενη τάση μεγαλοδημοσιογράφων και τηλεαστέρων να πολιτεύονται με όπλο την αναγνωρισιμότητα τους.

Όπως έχει δείξει η κοινωνιολογική μελέτη, οι άνθρωποι αυτοί προέρχονται από τις ίδιες κοινωνικές τάξεις, τα ίδια σχολεία, συχνάζουν στα ίδια μέρη, έχουν τον ίδιο κύκλο γνωριμιών, χαρακτηρίζονται από κοινές συμπεριφορές και γενικά τα συμφέροντα τους συμπίπτουν : επιθυμούν την διαιώνιση μιας κοινωνικοπολιτικής διάρθρωσης που τους ευνοεί προσφέροντας τους άφθονα υλικά αγαθά και κοινωνικό κεφάλαιο.

Από τη στιγμή που η απουσία κοινωνικών αντιστάσεων και η πολιτική αναλγησία το επιτρέπουν, η πολιτική και δημοσιογραφική ελίτ σφετερίζεται τον κοινωνικό της ρόλο και τον θέτει στην υπηρεσία προσωπικών φιλοδοξιών και συμφερόντων. Το πρόβλημα οξύνεται από την όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση επικοινωνιακής δύναμης στα χέρια λιγοστών επιχειρηματιών και μεγαλοδημοσιογράφων.

Έστω κι αν κανείς συμφωνεί στο ότι η περίπτωση Ρουσόπουλου/Ζαχαρέα αποτελεί πρόκληση και εξόφθαλμη παραβίαση κάθε ηθικού κανόνα που πρέπει να διέπει την λειτουργία της αστικής δημοκρατίας, αυτή δεν αποτελεί παρά την κορυφή του παγόβουνου.

Το κεντρικό ζήτημα δεν είναι τόσο οι προσωπικές περιπτώσεις “οικογενειακής διαπλοκής“ όσο η ξεκάθαρη και συστημική αδυναμία του πολιτικού και επικοινωνιακού κατεστημένου στην Ελλάδα και αλλού να παράγει μια ουσιαστικά πολυφωνική και δημοκρατική δημόσια σφαίρα.

Η λογική της τηλεθέασης που κυριαρχεί στην τηλεόραση, ο άκρατος ανταγωνισμός στο χώρο του Τύπου και οι στενές σχέσεις με την πολιτική και οικονομική εξουσία του τόπου αποτελούν αρνητικούς παράγοντες για την ενημέρωση. Ως αποτέλεσμα όλες οι τελευταίες έρευνες σχετικά με την ποιότητα και την αξιοπιστία των παραδοσιακών ΜΜΕ στην Ελλάδα συγκλίνουν στα αποτελέσματα τους καταγράφοντας μια διαχρονική τάση δυσαρέσκειας των πολιτών.

Σύμφωνα με έρευνα της V-PRC που δημοσιεύτηκε στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (30 Οκτωβρίου 2005) το 58% των πολιτών δηλώνει δυσαρεστημένο με την ποιότητα της ενημέρωσης που προσφέρεται από τα ελληνικά ΜΜΕ. Σε ποσοστό 71% οι Έλληνες τηλεθεατές που ερωτήθηκαν θεωρούν ότι οι λεγόμενες ενημερωτικές εκπομπές τείνουν στη δημιουργία εντυπώσεων χάριν της τηλεθέασης παρά στην αντικειμενική ενημέρωση. Τέλος το 74% θεωρεί ότι η ιδιωτική τηλεόραση εξυπηρετεί κυρίως «τα επιχειρηματικά συμφέροντα των ιδιοκτητών των καναλιών ».

Πιο πρόσφατα, μια έρευνα της ALCO για λογαριασμό του περιοδικού Fantomas που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2007 δείχνει ότι το 84,7% του κοινού εκφράζει αρνητική άποψη για την αξιοπιστία των τηλεοπτικών ειδήσεων. Στο ερώτημα ποιοι παρουσιαστές θεωρείτε ότι τηρούν τις αρχές δεοντολογίας και αντικειμενικότητας το 62,9% απαντά « κανένας ».

Τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας Highlights της Focus Bari που δημοσιεύθηκαν στις αρχές Νοεμβρίου συμπίπτουν με τα παραπάνω. Σύμφωνα με αυτά, η λέξη που εκφράζει την πλειοψηφία των ερωτηθέντων σχετικά με τα ελληνικά ΜΜΕ είναι η «απαρέσκεια». Το 66% δηλώνει δυσαρεστημένο με την ποιότητα της τηλεόρασης ενώ όσον αφορά τις εφημερίδες, το ποσοστό αυτών που δηλώνουν ικανοποιημένοι έπεσε μέσα σε 3 χρόνια από το 68% στο 46%, όσο είναι και για τα περιοδικά. Από τα παραδοσιακά ΜΜΕ μόνο το ραδιόφωνο κερδίζει την εμπιστοσύνη του ελληνικού κοινού με το 72% να δηλώνει «αρκετά» ή «πολύ» ικανοποιημένο.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι αυτό που αφορά στο διαδίκτυο. Εκεί φαίνεται το βαθύ ψηφιακό χάσμα που χαρακτηρίζει το ελληνικό κοινό. Από τη μία πλευρά στην ερώτηση εάν είναι ικανοποιημένοι από το μέσο η πλειοψηφία των ερωτηθέντων (56%) απάντησε « δεν ξέρω » και « δεν απαντώ », δείγμα μη χρήσης ή μη εξοικείωσης με το διαδίκτυο. Από την άλλη, η μειοψηφία που απάντησε στην ερώτηση δήλωσε σε ποσοστό 78% ικανοποιημένη. Ποια είναι όμως τα κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά αυτής της μειοψηφίας ;

Σύμφωνα με τα στοιχεία της πιο πρόσφατης έκδοσης της πανελλαδικής έρευνας «Μetron Forum» της Metron Analysis (Ιούνιος 2007) το 27,3% των Ελλήνων άνω των 18 ετών δηλώνει χρήστης του διαδικτύου. Οι χρήστες είναι στην πλειοψηφία τους άνδρες (32% έναντι 22,9 % στις γυναίκες), ενώ οι απόφοιτοι ΑΕΙ και ΤΕΙ παρουσιάζουν πολύ υψηλότερα ποσοστά σε σχέση με τους απόφοιτους Λυκείου (59,9% έναντι 28,6%). Το μεγαλύτερο χάσμα είναι ηλικιακό αφού στους νέους 18-24 ετών το ποσοστό διείσδυσης φθάνει στο 67,1%, για να πέσει στην κατηγορία 25-34 ετών στο 44,2%, στο 31% για την κατηγορία 35-44 ετών στο 20,6% στην κατηγορία 45-54 ετών, ενώ μόλις στο 9,2% για τις ηλικίες 55-64 ετών.

Η οικονομική κατάσταση αποτελεί επίσης διακριτικό παράγοντα αφού στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα η διείσδυση είναι στο 53,5% και στο 42,8% στην μεσαία τάξη, ενώ για τους μικρομεσαίους και τους εργάτες τα ποσοστά είναι 31,5% και 14% αντίστοιχα.

Πιο συγκεκριμένα όσον αφορά στην ενημέρωση μέσω διαδικτύου, το ψηφιακό χάσμα φαίνεται καθαρά και στην σχετική έρευνα του Παρατηρητηρίου για την Κοινωνία της Πληροφορίας που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2007. Η ανάγνωση εφημερίδων και περιοδικών στο διαδίκτυο και κατανάλωση ραδιοφώνου και τηλεόρασης online, που περιλαμβάνει εναλλακτικές πηγές ενημέρωσης όπως ιστολόγια, εναλλακτική δημοσιογραφία, ξένα ΜΜΕ, είναι πολύ πιο διαδεδομένη στους άνδρες, στους νέους και στους έχοντες πανεπιστημιακή μόρφωση.

Παρ’όλες τις επιφυλάξεις ως προς την αξιοπιστία και την ακρίβεια των παραπάνω δημοσκοπήσεων, η εικόνα που διαγράφεται σε σχέση με το ελληνικό κοινό είναι η εξής : η μεγάλη πλειοψηφία καταναλώνει μετά μανίας τα παραδοσιακά ΜΜΕ, κυρίως την τηλεόραση, χωρίς να τα εμπιστεύεται, όντας αποκλεισμένη από άλλες εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης. Ταυτόχρονα μια μειοψηφία, περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού, απολαμβάνει μέσω διαδικτύου την πολυφωνία στην ενημέρωση για την οποία, παρά τα προβλήματα αξιοπιστίας του μέσου, δηλώνει την ικανοποίηση της.

Η παραπάνω διάρθρωση μπορεί να ερμηνευτεί ως θετικό στοιχείο αφού μια αυξανόμενη μερίδα Ελλήνων μπορεί να διαμορφώσει άποψη μέσα από τη σύγκριση πολλών και διαφορετικών απόψεων πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα. Ταυτόχρονα όμως, το ψηφιακό χάσμα που διαμορφώνεται και οξύνεται αποκλείει ολόκληρες κοινωνικές ομάδες από την διευρυμένη δημόσια σφαίρα του διαδικτύου και κατά συνέπεια από τις συζητήσεις και τις αντιπαραθέσεις που λαμβάνουν χώρα στο νέο μέσο.

Πρόκειται περί της διακλάδωσης των επιχειρηματικών συμφερόντων των ιδιοκτητών συγκροτημάτων ΜΜΕ σε τομείς που δεν συνδέονται με τον ευρύτερο χώρο της μαζικής επικοινωνίας όπως η βιομηχανία, οι κατασκευές, ο τουρισμός, η ενέργεια, οι τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες.

Μια τέτοια περίπτωση είναι και αυτή του ομίλου επιχειρήσεων Μπόμπολα συνιδιοκτήτη του MEGA και μετόχου της κατασκευαστικής εταιρείας Άκτωρ μέσω της ΕΛΤΕΧ. Η διάρθρωση αυτή επιφέρει τα εξής δύο προβληματικά φαινόμενα όσων αφορά την ποιότητα της ενημέρωσης μέσω του εν λόγω καναλιού :

-Πρώτο, οι ειδησεογραφικές εκπομπές του MEGA γίνονται συχνά μέσο προώθησης και διαφήμισης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του ιδιοκτήτη του καναλιού, στην συγκεκριμένη περίπτωση των έργων που εκτελούν οι κατασκευαστικές του εταιρείες.

-Δεύτερο, οι ίδιες εκπομπές γίνονται μέσο προώθησης του υπουργού ΥΠΕΧΩΔΕ Γιώργου Σουφλιά ο οποίος και αποτελεί τον βασικό πελάτη των παραπάνω κατασκευαστικών εταιρειών μέσω της ανάθεσης δημοσίων έργων.

Η συνδιαλλαγή έργα/πολιτική στήριξη φαίνεται καθαρά στο παρακάτω ρεπορτάζ του MEGA σχετικά με τα έργα στο Πέταλο του Μαλιακού.

Τα έργα που εκτελούν οι κατασκευαστικές εταιρείες συμφερόντων Μπόμπολα για λογαριασμό του ΥΠΕΧΩΔΕ εδώ και εδώ