Aujourd’hui, des centaines d’entre eux se trouvent au chômage ou, au mieux, sont obligés d’accepter des diminutions de salaire et des retards de paiement. Les grèves dans le secteur se multiplient, comme celle du 17 et 18 janvier qui a plongé la Grèce dans un vide absolu d’information pendant 48 heures.

Au-delà de la crise économique qui affecte tous les secteurs d’activité, il y a des raisons particulières qui expliquent cette situation. Pendant les années des vaches grasses – entre la privatisation de la télévision à la fin des années 80 et le début de la crise en 2008 – les médias grecs ont connu un développement fulgurant.

Ainsi, jusqu’à récemment il y avait dans ce pays de dix millions d’habitants deux fois plus des médias qu’au Portugal : plus de 150 chaînes de télévision, dont 11 d’envergure nationale, 800 radios, des centaines de magazines et des dizaines de quotidiens nationaux, dont une bοnne quinzaine des journaux sportifs.

Ceci alors que la dépense publicitaire grecque en 2008 n’a été que de 2,7 milliards d’euros, dix fois inférieure à celle de la France. Cette hypertrophie caractérisée était tellement flagrante qu’elle a même fait l’objet d’un télégramme diplomatique de l’ambassade des Etats-Unis, révélé par Wikileaks.

Le contexte des médias en Grèce

Ce qui a permis ce développement disproportionnel des médias en Grèce ces vingt dernières années a été le contexte particulier de ce pays, caractérisé par un enchevêtrement complexe entre le monde politique et le pouvoir économique et médiatique (Chalkia, 2000, PDF). Les raisons qui ont créé et soutenu cet enchevêtrement sont multiples mais on pourrait les résumer en trois facteurs déterminants.

Premièrement, une longue période sans alternance de gouvernement, les socialistes du Pasok ayant gouverné de 1993 à 2004. Ces longues années au pouvoir ont créé objectivement les conditions, sinon d’une corruption structurelle et généralisée, au moins d’une connivence flagrante entre, d’une part, certains détenteurs des positions clés dans le système politique (gouvernement, administration, entreprises publiques, partis politiques) et, d’autre part, un petit nombre d’hommes d’affaires. Et la situation n’a pas changé avec la droite au pouvoir entre 2004 et 2009.

Deuxièmement, un développement économique déséquilibré dans lequel les dépenses de l’État et les marchés publics représentent une part disproportionnée des investissements. Cette tendance a même été renforcée dans les années 90 par l’afflux massif des fonds structurels européens mais également par la nécessité d’exécuter de grands travaux d’infrastructure, dans un laps de temps réduit, en vue des Jeux Olympiques de 2004. Ce qui a propulsé le secteur du BTP au premier rang et a permis l’entrée dans le secteur des plus grandes fortunes du pays.

Enfin, le développement anarchique et « sauvage » des médias audiovisuels privés dans ce pays au début des années 90 en dehors de tout cadre réglementaire. Ce qui a conduit à une situation chaotique quant à l’attribution des fréquences, les restrictions dans la propriété des médias, la transparence des comptes, la fiabilité du système de mesure de l’audience de la télévision. Même si de nombreuses lois ont été votées afin d’organiser et d’assainir le secteur des médias, il manquait la volonté politique mais également les instruments pour les faire respecter. Le lamentable échec de la loi anti-concentration dite de “l’actionnaire principal” en 2005 en est l’illustration  (Smyrnaios, 2005, PDF).

Un journalisme au service des puissants

Très vite les riches familles grecques bénéficiaires des contrats publics ayant pris le contrôle des médias populaires les ont utilisés comme des moyens de pression sur le pouvoir politique (Vovou, 2006). La rentabilité de ces entreprises n’était pas une priorité étant donné leur fonction particulière: en échange d’une exposition importante, synonyme de popularité, les politiciens favoris des médias octroyaient des marchés publics et d’autres faveurs à leurs propriétaires.

C’est ainsi que cette bulle médiatique, faite d’entreprises souvent déficitaires, a généré une inflation de contenus de piètre qualité. Le soutien inconditionnel des médias dominants au système politique corrompu et la médiocrité du journalisme qui s’y pratiquait a peu à peu dégradé l’image et la crédibilité de toute la profession. La confiance accordée aux informations télévisées et à la presse nationale par un public de plus en plus méfiant s’est écroulée.

Lors des manifestations répétées de ses dernières années les slogans anti-journalistes sont devenus courants. Les reporters de terrain couvrant ces évènements se trouvent désormais entre deux feux. D’un côté la répression policière s’abat sur eux de plus en plus durement afin de décourager la publicisation de ses excès et, de l’autre, des manifestants violents voient en eux les symboles de la désinformation. Les cas des journalistes souffrant des blessures sérieuses se multiplient comme celui de Manolis Kypraios qui a définitivement perdu son ouïe suite à l’explosion d’une grenade assourdissante de la police.

Les médias rattrapés par la crise

C’est dans ce climat déjà politiquement et socialement tendu que la crise économique a frappé de plein fouet les médias grecs. Les investissements publicitaires ont chuté de moitié depuis 2009 et les ventes en kiosque se sont effondrées. Dès lors les malformations du système médiatique ont éclaté au grand jour. Les dettes et les impayés se sont accumulés et les plans sociaux se succèdent désormais à un rythme effréné. Depuis deux ans plus de 1000 salariés du secteur ont été licenciés et plusieurs dizaines d’entreprises ont fermé.

Symbole de cette dégradation dramatique la chaine de télévision Alter est occupée par ses salariés depuis plusieurs semaines pour réclamer des impayés à la direction. Cette chaîne a fonctionné pendant des années avec des dettes colossales qui ont atteint les 500 millions d’euros sans être inquiétée, profitant d’un échange de bons services avec le personnel politique.

Désormais, Alter est le symbole du désarroi des journalistes et du vent de révolte qui souffle dans le pays. Ses salariés occupent l’antenne et l’utilisent pour dénoncer les pratiques douteuses du propriétaire et pour diffuser leurs revendications auprès de la population.

Autre cas emblématique, celui d’Eleftherotypia, seul quotidien majeur à s’être opposé aux mesures d’austérité. À cause du refus des banques de lui octroyer un prêt, le journal historique de la gauche, crée au lendemain de la chute des Colonels, est au bord de la banqueroute.

Ses journalistes asphyxiés financièrement qui n’ont pas été payés depuis six mois sont désormais en grève. Les grèves et les arrêts de travail se multiplient dans la presse y compris dans des endroits inattendus comme dans les journaux économiques Kerdos et Naftemporiki, réputés de droite.

Ailleurs, se sont des conventions d’entreprise qui remplacent les conventions collectives des journalistes, une mesure imposée au gouvernement grec par la Troïka (UE, FMI, BCE). C’est ainsi que les salariés du plus grand groupe de presse du pays, le DOL, ont accepté une baisse de 20% de leurs salaires et un plafond de 1 500 euros pour tous.

La direction du deuxième groupe de presse du pays, Pegasus, bataille actuellement avec les syndicats pour imposer des mesures similaires. Et pendant ce temps là le peu d’investisseurs étrangers qui s’étaient introduits dans le marché grec se retirent, à l’image du groupe RTL, propriétaire de M6, qui vient de vendre la chaine de télévision Alpha TV qu’il détenait

La crise une occasion de changer de journalisme ?

Néanmoins, cette situation dramatique sans précèdent du journalisme grec a le mérite de mettre en question les pratiques qui ont prévalu jusqu’à là. Pour la première fois depuis longtemps les journalistes semblent avoir les mêmes préoccupations que le reste de la population et d’être en phase avec elle.

À l’intérieur des rédactions, le pouvoir des cadres compromis et des éditorialistes vedettes est mis en cause. Celui, des leaders syndicaux « institutionnalisés » et des actionnaires véreux également.

Un foisonnement créatif s’exprime sur l’internet où les initiatives de journalisme alternatif et les blogs collectifs se multiplient. Les journalistes grévistes ou licenciés se réapproprient leur métier sur l’internet, dans la douleur mais en totale indépendance.

Aujourd’hui une sphère publique nouvelle semble émerger en Grèce loin des pratiques du passé. Reste à voir si elle prendra l’ampleur nécessaire pour proposer un récit alternatif à la société grecque au bord de l’implosion.

Pour aller plus loin:

Chronique de la crise grecque en français

Blogs des journalistes en grève:

Eleytherotypia

Alter

Journalistes au chômage

Une sélection des médias en ligne alternatifs

Tvxs.gr

Radiobubble

Omnia TV

The Press Project

Pandora’s Box

Salata TV

Red Notebook

Ο δεύτερος σκοπός της έκδοσης μας αποκαλύπτει την τραγική ειρωνεία που βιώνουμε: ενώ δουλεύουμε στα Μέσα ενημέρωσης δεν έχουμε φωνή, δεν έχουμε λόγο, η άποψη μας δεν δημοσιοποιήται πουθενά. Δεν είναι ο μέσος δημοσιογράφος αυτός που στις πορείες βλέπει “μπάχαλα”, αυτός που στις απεργίες ματαδίδει “την ταλαιπωρία χιλιάδων Αθηναίων”, που θεωρεί τους δημόσιους υπαλλήλους τεμπέληδες, τους φοιτητές “ταραξίες”.

Αν λοιπόν οι εφημερίδες όντως ελέγχονταν από τους εργαζόμενους, θα ήταν κάπως σαν και αυτή που κρατάτε: ειλικρινείς, έντιμες, αλληλέγγυες, αξιοπρεπείς.”

Στα μέσα του μήνα, στο φόρτε της κινητοποίησης,  ένα τρίτο των βενζινάδικων ήταν άδεια και τρία εκατομμύρια πολιτών διαδήλωναν κάθε τέσσερις μέρες. Εκατοντάδες λύκεια ήταν υπό κατάληψη, η πρόσβαση σε λιμάνια, σταθμούς και αεροδρόμια έκλεινε κατά τακτά διαστήματα.

Κυλιόμενες απεργίες εμπόδιζαν την κανονική λειτουργία δημόσιων υπηρεσιών (εφορίες, δήμοι, σχολεία, πανεπιστήμια) αλλά και στρατηγικών ιδιωτικών τομέων (διυλιστήρια, μεταφορές, ενέργεια). Σοβαρά επεισόδια  μεταξύ αστυνομίας και μαθητών κατέληγαν συχνά σε σκηνές αστικής βίας που θύμιζαν μικρογραφία των Δεκεμβριανών.

Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι η αίσθηση της κανονικότητας  για εκατομμύρια Γάλλους πήγε περίπατο. Περπατώντας στους δρόμους μιας χαμένης επαρχιώτικης γειτονιάς κάποιος μπορούσε να συναντήσει μια ομάδα συνδικαλιστών με αυτοκόλλητα της CGT να βαδίζουν προς άγνωστο προορισμό με αποφασιστικό βήμα σαν να είχαν μια μεγάλης σημασίας αποστολή να εκτελέσουν.

Στις παρυφές του Παρισιού, στη μέση μιας αχανούς βιομηχανικής ζώνης κάποιος μπορούσε να συναντήσει ένα μείγμα αντικαπιταλιστών,  συνταξιούχων, μαθητών και εργατών να τρώνε σάντουιτς με λουκάνικα μπροστά στην μπλοκαρισμένη είσοδο μια αποθήκης καυσίμων.

Στα ραντεβού για τα μπλοκαρίσματα στις πέντε το πρωί βρίσκονταν άνθρωποι διαφορετικοί αλλά αποφασισμένοι. Στοίβες από σκουπιδοντενεκέδες και καρέκλες εμπόδιζαν την είσοδο σε δημόσιες υπηρεσίες και σχολεία.

Το κίνημα κατάφερε,  το πιο δύσκολο, να παρεισφρήσει στην καθημερινότητα της « σιωπηλής πλειοψηφίας », να αγγίξει και τους πιο αδιάφορους « ψηφοφόρους » ρωτώντας τους τη μόνη ερώτηση που αξίζει να ρωτηθεί: ποιο μέλλον θέλεις για σένα και τα παιδιά σου;

Η συνταξιοδοτική απορρύθμιση του Σαρκοζύ δεν ήταν παρά η αφορμή. Σαφώς και πρόκειται περί καθαρά ταξικής επιλογής για αύξηση των ορίων ηλικίας, από την οποία θα πληγούν κυρίως  εργάτες και μισθωτοί με χαμηλή μόρφωση που μπήκαν νωρίς στην αγορά εργασίας,  γυναίκες και νέοι με τις ασυνεχείς και επισφαλείς καριέρες.

Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το συγκεκριμένο μέτρο δεν ήταν παρά η αφορμή για την έκφραση μιας μαζικής οργής, μιας ολικής αντίθεσης στην κατεύθυνση που παίρνει η γαλλική κοινωνία. Μια κοινωνία που οικοδομήθηκε πάνω στο –  ίσως ψευδεπίγραφο – ιδεώδες της κοινωνικής αλληλεγγύης και  του συλλογικού πεπρωμένου και η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια υπό τον ζυγό της πιο στυγνής ολιγαρχίας.

Πολιτικός οπορτουνισμός, αναλγησία, προπαγάνδα και χειραγώγηση είναι η πραγματικότητα της δημόσιας σφαίρας στη χώρα. Κοινωνική αδικία, ρατσισμός, ψυχολογική βία, φάσμα φτώχειας ή τουλάχιστον κοινωνικού υποβιβασμού είναι η καθημερινότητα των εργαζόμενων που υπομένουν τις « μεταρρυθμίσεις ». Προκλητικός πλούτος, κυνισμός, νεποτισμός και θέαμα ο κόσμος της Σαρκοζικής ολιγαρχίας και των συμμάχων της.

Μετά την ψήφιση του συνταξιοδοτικού και τις τελευταίες προγραμματισμένες κινητοποιήσεις το πιο πιθανό είναι το μαζικό κίνημα να σβήσει. Οι εκλογές είναι σε ενάμιση χρόνο, η κυβέρνηση θα υπενθυμίσει την δημοκρατική νομιμοποίηση της,  τα αφεντικά θα προτάξουν το « κόστος για την οικονομία και τον τουρισμό », τα κυρίαρχα ΜΜΕ θα επωμιστούν πάλι το ρόλο του μαντρόσκυλου που είχαν αναγκαστικά αποτινάξει έστω και λίγο υπό την πίεση του κινήματος.

Και τώρα τι; Μήπως ο Οκτώβρης δεν ήταν παρά ένα, λαμπερό, επεισόδιο της γαλλικής « μυθολογίας του κοινωνικού κινήματος », σουβενίρ και φολκλόρ χωρίς αντίκτυπο. Μπορεί και να ήταν.

Υπάρχει όμως ένα πεπραγμένο. Τα συνδικάτα ξέρουν ότι δεν μπορούν πια να υπολογίζουν σε κοινωνικούς συμβιβασμούς για να νομιμοποιηθούν. Οι πλατιές μάζες των εργαζομένων που ψήφισαν τον Σαρκοζύ πριν από τρία χρόνια ξέρουν ότι το όραμα του πλουτισμού μέσα από τη δουλειά που τους έταξε ήταν ψεύτικο. Οι καλοπροαίρετοι της ιντελιντζένσιας ξέρουν πια ότι χρειάζεται ρηξικέλευθος λόγος και σκέψη κριτική για να μη χαθεί το τελευταίο ίχνος της κοινωνικής νομιμοποίησης του ρόλου τους. Οι ρεφορμιστές κατάλαβαν ότι κι αν κερδίσουν την εξουσία όλα αυτά θα τα βρουν μπροστά τους.

Μπορεί λοιπόν ο γαλλικός Οκτώβρης να γίνει απαρχή για αντίσταση. Όχι της τσαμπουκαλεμένης πλην όμως ρηχής και σπασμωδικής εκδοχής της, αλλά της άλλης. Της θεωρητικά στιβαρής και πρακτικά αποφασισμένης και οργανωμένης αντίστασης σε καθημερινή βάση.

Και ίσως στο τέλος να έρθει και η « εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης » που τόσο επιτακτικά απαιτούν από την Αριστερά οι τηλεοπτικοί αστέρες .  Από τα κάτω των κοινωνικών διεργασιών κι όχι από τα πάνω των σοφιστικέ γραφείων του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος.

…τῷ ἐφιστάντι ἐπὶ τῇ τῶν πολιτῶν παιδείᾳ χαίρειν. Τήνδε σοι ἐπιστέλλομεν τὴν ἐπιστολὴν ἵνα τελευτῶν ἐθέλῃς ἀκοῦσαι ὧν λέγομεν. Τρίτον γὰρ ἤδη μῆνα τοῦτον ἐσπουδάκαμεν ὅπως σε πείθωμεν ὡς κακῶς ἔχει τὰ περὶ τῆς πενταετοῦς διδασκαλίας προβεβουλευμένα σοι.

Ἀγανακτοῦμεν δ’ ὅτι ἡμεῖς μὲν λέγομεν, σὺ δ’οὐκ ἀκούεις. Περὶ δὴ τοσούτου ποιεῖ τοὺς πολλοὺς τῶν διδασκάλων καὶ τῶν μαθητῶν προτρέποντάς σε πρὸς σωφροσύνην; Καὶ γὰρ ἅπαντες ὁμολογοῦσιν ὅτι καινός τις νόμος χρήσιμός ἐστι καὶ ἀναγκαῖος, σὺ δ’ ἀδίκως τὸν καιρὸν τοῦτον ἔλαβες ἵνα τοὺς πιστεύοντάς σοι προδῷς καὶ τὰς τῶν νέων ἐλπίδας διαφθείρῃς.

Καὶ μὴν εἰς τοσοῦτον ὕβρεως ἥκεις ὑπὸ φιλοτιμίας ὥστε δοκεῖν τοῦ ὀρθοῦ λόγου καταφρονεῖν καὶ τῆς δικαιοσύνης. Τὸ δὲ τοιοῦτον θράσος αἰσχρόν ἐστι καὶ οὐδὲν ἀλλὸ ἢ ὀργὰς ἡμῖν ἐμποιεῖ. Διὸ ἀπαιτοῦμέν σε τὰ βεβουλευμένα ἀφέντα καὶ πᾶσιν οἳ πολὺν ἤδη χρόνον καλοῦσί σε εἰς λόγους ἐλθόντα μετὰ τούτων καινὸν νόμον ἐκθεῖναι, δι’ οὗ πᾶσι τοῖς πολίταις τὰ μέλλοντα ἀσφαλέστερα ἔσται καὶ δικαιότερα.Ἔρρωσο.

Τα γαλλικά πανεπιστήμια βρίσκονται σε πρωτοφανή αναβρασμό από τις 2 Φεβρουαρίου. Στους λόγους και τις μορφές έκφρασης του κινήματος έχω αναφερθεί παλαιότερα. Το παραπάνω κείμενο είναι επιστολή διαμαρτυρίας προς τον υπουργό παιδείας της Γαλλία στα αρχαία ελληνικά. Γράφτηκε από καθηγητές και φοιτητές αρχαίων ελληνικών της σχολής με τη μεγαλύτερη αίγλη στη Γαλλία, της Σορβόνης.

Οι ελληνιστές γνωρίζουν καλά ότι είναι οι πρώτοι που θα πληρώσουν το τίμημα του “εκσυγχρονισμού” του γαλλικού πανεπιστημίου. Σύμφωνα με τα κριτήρια της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισης της παιδείας που θέλει να επιβάλλει η κυβέρνηση του Σαρκοζύ, τα αρχαία ελληνικά είναι άχρηστα. Δεν παράγουν εξειδικευμένους εργαζόμενους, δεν βοηθούν την επιχειρηματικότητα, δεν προωθούν την οικονομική ανάπτυξη. Για αυτό και σύμφωνα με τους ζήλωτες της απορρύθμισης δεν έχουν λόγο ύπαρξης σε ένα μοντέρνο πανεπιστήμιο…

Το κίνημα του 2009 ενάντια στους νόμους Pecrèsse και Darcos είναι η μεγαλύτερη κινητοποίηση πανεπιστημιακών στην ιστορία της χώρας, μεγαλύτερη κι από αυτή του Μάη του 68 σύμφωνα με τους παρατηρητές. Απεργίες, πορείες, διαμαρτυρίες, καταλήψεις, δράσεις διαφόρων μορφών αποτελούν την καθημερινότητα χιλιάδων καθηγητών και φοιτητών σε δεκάδες ιδρύματα σε όλη τη χώρα.

Κι όμως μετά από δέκα εβδομάδες πρωτοφανούς κινητοποίησης καμιά ουσιαστική απάντηση δεν έχει δοθεί από την κυβέρνηση Σαρκοζύ. Όχι μόνο αυτό, αλλά οι κινήσεις αντιπερισπασμού, παραπληροφόρησης αλλά και η βίαιη καταστολή του κινήματος εντείνονται όπως φαίνεται και παρακάτω. Μια λίστα με βιαιοπραγίες της αστυνομίας ενάντια φοιτητών και πανεπιστημιακών υπάρχει εδώ (στα γαλλικά).

Την ίδια στιγμή η αντιμετώπιση του κινήματος από τα κυρίαρχα ΜΜΕ είναι από αδιάφορη έως ανοιχτά εχθρική. Οι φορείς του Ιού της Ελευθεροτυπίας εξέφρασαν στο χτεσινό φύλο της εφημερίδας την έκπληξη τους για την εμπειρία που είχαν σε πρόσφατο ταξίδι τους στη Γαλλία.

Ενώ ήταν μάρτυρες μιας μαζικής πορείας πανεπιστημιακών και φοιτητών και οι πληροφορίες που συγκέντρωσαν τους έδωσαν να καταλάβουν την έκταση του κινήματος, διαπίστωσαν ότι οι τα κυρίαρχα ΜΜΕ αδιαφορούν για αυτό.

Μια ειδική περίπτωση είναι αυτή της υποτιθέμενης “έγκυρης και προοδευτικής” εφημερίδας Le Monde. Η εξέλιξη αυτής της εφημερίδας, στην οποία έχω αναφερθεί παλαιότερα, την έχει καταστήσει πλέον ως τον πιο φανατικό πολέμιο του κοινωνικού κινήματος.

Η κάλυψη της κινητοποίησης στα πανεπιστήμια είναι τόσο προκατειλημμένη και μονόπλευρη που προκάλεσε την μήνη των πανεπιστημιακών οι οποίο αποτελούν παραδοσιακούς αναγνώστες της εφημερίδας. Έτσι ξεκίνησε μια πρωτοφανής καμπάνια μποϋκοτάζ της Le Monde από φοιτητές και καθηγητές η οποία και σημειώνει μεγάλη επιτυχία: Charte de bonne conduite vis à vis du journal Le Monde

Η μετάφραση του αρχαιοελληνικού κειμένου στα γαλλικά είναι εδώ. Για τα νεοελληνικά περιμένω την βοήθεια σας…

Η κινητοποίηση άρχισε από το διδακτικό προσωπικό, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά στη Γαλλία, ενώ πλέον τώρα αγγίζει όλους τους εμπλεκόμενους (φοιτητές, τεχνικό και γραμματειακό προσωπικό κτλ.). Η απεργία εντάσσεται σε ένα ήδη τεταμένο κοινωνικό κλίμα αφού η οικονομική κρίση έχει φέρει απολύσεις, πτώση της αγοραστικής δύναμης και απαισιοδοξία στην πλειοψηφία των Γάλλων. Η δυσαρέσκεια αυτή εκφράστηκε στη εξαιρετικά επιτυχή γενική απεργία της 29ης Ιανουαρίου.

Πλέον το σύνολο των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της χώρας βρίσκεται σε αναβρασμό. Την προηγούμενη εβδομάδα έγιναν εκατοντάδες γενικές συνελεύσεις, γράφτηκαν δεκάδες κείμενα και ψηφίσματα, οργανώθηκαν μαζικές πορείες και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε πολλές πόλεις. Αποφασίστηκαν επίσης πρωτότυπες δράσεις όπως μαθήματα σε ανοιχτούς χώρους έξω από το πανεπιστήμιο, πέταγμα παπουτσιών στο υπουργείο, αποστολή εκατοντάδων ερευνητικών εργασιών στην υπουργό, συμβολικοί “ενταφιασμοί” της Παιδείας κτλ.

Τα καινοτόμα συμμετοχικά εργαλεία του διαδικτύου άργησαν λίγο να χρησιμοποιηθούν. Η πρώτη αυθόρμητη αντίδραση των συναδέλφων ήταν η χρήση του παλιού καλού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για την αποστολή πληροφοριών. Βέβαια πολύ γρήγορα τα εκατοντάδες μηνύματα που άρχισαν να φτάνουν, πολλές φορές με το ίδιο περιεχόμενο, έγιναν ενοχλητικά. Αυτό οδήγησε πολλούς από εμάς σε information overload.

Σταδιακά όμως εμφανίστηκαν προσπάθειες να χρησιμοποιηθούν καινοτόμα συμμετοχικά εργαλεία για πληροφόρηση, συντονισμό και οργάνωση του κινήματος. Οι σχετικά νεότεροι και γνώστες αυτών των εργαλείων προσπαθούμε να φέρουμε όλο και περισσότερους συναδέλφους προς τα εκεί.

Τα πρώτα εργαλεία που επαναενεργοποιήθηκαν κατά κάποιο τρόπο ήταν οι ιστότοποι οργανώσεων όπως η Sauvons la recherche και η Sauvons l’université που πρωτοστατούν εδώ και αρκετό καιρό στην αμφισβήτιση της πολιτικής του Σαρκοζύ σε θέματα παιδείας. Ταυτόχρονα, πανεπιστημιακοί αλλά και δημοσιογράφοι που διαθέτουν δημοφιλή ιστολόγια, όπως ο Olivier Ertzscheid, ο André Gunthert και ο Sylvestre Huet, άρχισαν να τα χρησιμοποιούν για την κάλυψη του κινήματος.

Άλλοι, όπως η Laurence Allard και ο Olivier Blondeau, εισήγαγαν την χρήση του twitter και του #fac09 ως hashtag. Σύντομα το tweet search fac09 γέμισε από μηνύματα είτε αναμετάδοσης ειδήσεων από τα ΜΜΕ, είτε με ζωντανές καλύψεις γενικών συνελεύσεων και εκδηλώσεων διαμαρτυρίας μέσω κινητού. Δημιουργήθηκε κι ένας λογαριασμός που αναμεταδίδει τα σχετικά tweets το lru_matuer.

Σταδιακά, μέσα σε μια εβδομάδα, πολλαπλασιάστηκαν και οι ιστότοποι που καλύπτουν τις εξελίξεις σε τοπικό επίπεδο, σε μια πόλη ή ένα πανεπιστήμιο. Ένα παράδειγμα είναι το ιστολόγιο των εργαζόμενων στο πανεπιστήμιο της Λυών. Από την πλευρά μου έφτιαξα μια πύλη που συγκεντρώνει όλα τα σχετικά feeds μέσω της πλατφόρμας του Netvibes. Ο ενημερωτικός ιστότοπος Mediapart δημιούργησε ένα χάρτη της κινητοποίησης βασισμένο στο Google Maps.
Agrandir le plan

Όπως σε κάθε ανάλογη περίπτωση αυτές που σημειώνουν την μεγαλύτερη επιτυχία είναι οι υπηρεσίες διανομής βίντεο όπως το YouTube και το DailyMotion. Για παράδειγμα μια ομάδα πανεπιστημιακών από τη Μασσαλία έφτιαξε ένα βίντεο που αναδεικνύει τς ανακολουθίες και τα ψέμματα που είπε ο Σαρκοζύ στον λόγο που εκφώνησε πρόσφατα σχετικά με το πανεπιστήμιο και την έρευνα. Το βίντεο παίχτηκε 142.256 φορές στο YouTube μέσα σε τρεις μέρες. Η τοπική εφημερίδα του Στρασβούργου έβαλε στο Dailymotion ένα ρεπορτάζ από την επίσκεψη της Valérie Pécresse στο Στρασβούργο όπου η ομιλία της διακόπηκε από διαμαρτυρίες. Το βίντεο παίχτηκε 5.000 φορές μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες. Οι εικόνες αυτές δεν προβλήθηκαν από κανένα τηλεοπτικό κανάλι.

Η επιτυχία ανεξάρτητων ιστότοπων ενημέρωσης όπως το Rue89 ή το ιστολόγιο της Libération {sciences²} στην κάλυψη του κινήματος φαίνεται στον τεράστιο αριθμό σχολίων που συνοδεύουν τα σχετικά άρθρα. Τα περισσότερα σχόλια είναι δομημένα και με επιχειρήματα, δείχνοντας σαφώς ότι το User Generated Content μπορεί να αποτελέσει πραγματική προέκταση της δημόσιας σφαίρας και όχι μόνο αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης, όπως φαίνεται να επιδιώκουν τα κυρίαρχα ΜΜΕ. Σε πολλές περιπτώσεις οι ίδιοι οι πανεπιστημιακοί γράφουν στα σχόλια ενδελεχή κείμενα που εξηγούν την καθημερινότητα τους ή αναλύουν μέσα από κριτική σκοπιά τα μέτρα της κυβέρνησης.

Σε αντίθεση με άλλες κινητοποιήσεις όπως για παράδειγμα τις εργατικές απεργίες, στην προκειμένη περίπτωση οι άμεσα ενδιαφερόμενοι (καθηγητές, ερευνητές, φοιτητές) είναι άτομα με υψηλό κοινωνικό και συμβολικό κεφάλαιο, με αρκετές διασυνδέσεις στο χώρο των δημοσιογράφων, που έχουν εμπειρία δημόσια έκφρασης και λόγου και οι οποίοι είναι εντατικοί χρήστες του διαδικτύου. Ως αποτέλεσμα η κάλυψη του κινήματος από τα ΜΜΕ την περασμένη εβδομάδα ήταν πολύ μεγαλύτερη απ’ότι στην περίπτωση παρόμοιων κινητοποιήσεων σε άλλους επαγγελματικούς χώρους.

Όπως και στην περίπτωση της εξέγερσης του Δεκεμβρίου στην Ελλάδα, το διαδίκτυο και οι καινοτόμες εφαρμογές και χρήσεις του αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι των κοινωνικών κινημάτων. Δύο φαίνεται να είναι οι βασικές κατευθύνσεις της συνεισφοράς των νέων μέσων : από την μία η βελτίωση της οργάνωσης, του συντονισμού και της πληροφόρησης μεταξύ των συμμετεχόντων στο κίνημα και από την άλλη η αποτελεσματική προβολή των θέσεων τους στο διαδίκτυο, κάτι που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να επηρεάσει την κάλυψη των γεγονότων από τα κυρίαρχα ΜΜΕ.

Τελικά μάλλον το γαλλικό υπουργείο Παιδείας είχε δίκιο όταν πριν από λίγους μήνες έκανε προκήρυξη έργου με σκοπό την παρακολούθηση του διαδικτύου. Στόχος ήταν ο εντοπισμός των opinion leaders και η ανίχνευση των “ρευμάτων” της κοινής γνώμης σε θέματα σχετικά με την παιδεία. Δεν ξέρω ποιος κέρδισε τον διαγωνισμό, το σίγουρο όμως είναι ότι αυτές τις μέρες έχει πολύ δουλειά…

Σύνδεσμοι:
Συντονιστικό
Lyon 2
Toulouse 3
Paris-Ehess
Paris XI
Jourdain
Limoges
Rennes 1
Sauvons les IUT
Poolp
Εναλλακτικά μαθήματα εκτός των τειχών στο Παρίσι
Εργαστήριο εκτός των τειχών στη Λυών

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα ήταν η επικοινωνιακή εκμετάλλευση από τον Πρόεδρο της Γαλλίας του δεσμού του με πρώην μοντέλο και η ανάδειξη της ροζ ιστορίας σε πρώτη είδηση, επικαλύπτοντας θέματα όπως η ασφαλιστική μεταρρύθμιση.

Από την άλλη, η όλο και μεγαλύτερη ανάπτυξη νέων διόδων πληροφόρησης όπως το διαδίκτυο, η ψηφιακή τηλεόραση και οι δωρεάν αστικές εφημερίδες έχει καταστήσει ευάλωτους τους παραδοσιακούς παράγοντες του Γαλλικού Τύπου και έχει ανοίξει το δρόμο για εξαγορές και συγχωνεύσεις.

Οι ανακατατάξεις αυτές οδηγούν στην επιδείνωση της οικονομικής συγκέντρωσης στον χώρο προς όφελος μεγάλων συγκροτημάτων. Τα τελευταία, με την ανοχή αν όχι την ενεργή υποστήριξη της πολιτικής εξουσίας, προσπαθούν να επιβάλλουν νέους όρους στις εργασιακές σχέσεις εκδοτών και δημοσιογράφων με απώτερο στόχο την υψηλότερη οικονομική κερδοφορία.

Οι προσπάθειες αυτές επικεντρώνονται σε δύο κατευθύνσεις: πρώτο, την μείωση του κόστους εργασίας – με την εξάλειψη των προνομιακών συλλογικών συμβάσεων, την συγκράτηση των μισθών και τις απολύσεις∙ και δεύτερο, την έξωση των δημοσιογράφων και των άλλων εργαζόμενων από τα κέντρα λήψης αποφάσεων που παραδοσιακά κατέχουν σε κάποιες εφημερίδες.

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών, τους τελευταίους δύο μήνες δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι σε αρκετές εφημερίδες κατέβηκαν σε απεργία, χωρίς αποτέλεσμα και μέσα σε σχετική αδιαφορία. Την αρχή έκαναν τον Νοέμβριο οι εργαζόμενοι στην μεγαλύτερη οικονομική εφημερίδα της χώρας Les Echos οι οποίοι απέργησαν επανειλημμένα ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την εξαγορά της εφημερίδας τους από τον οίκο LVMH του πολυεκατομμυριούχου Bernard Arnault.

Τα συνδικάτα των δημοσιογράφων φοβούνται ότι η εξαγορά από έναν από τους δυνατότερους παράγοντες του γαλλικού οικονομικού συστήματος θα περιορίσει την ανεξαρτησία τους Η εξαγορά βέβαια προχώρησε και το όνομα του νέου διευθυντή της εφημερίδας ανακοινώθηκε στους δημοσιογράφους από τον ίδιο τον Σαρκοζύ, επιστήθιου φίλου του νέου ιδιοκτήτη.

Αρχές Δεκεμβρίου ήταν η σειρά των εργαζομένων στο L‘Express, ένα από τα γνωστότερα εβδομαδιαία πολιτικά περιοδικά της χώρας να απεργήσουν ζητώντας αυξήσεις. Τα περιοδικά Express και Expansion ανήκουν στο βελγικό όμιλο Roularta από το 2005 όταν τα είχε αγοράσει από τον βιομήχανο Dassault.

Τα τελευταία δύο χρόνια η Roularta εφάρμοσε μέτρα οικονομίας με απολύσεις και συγκράτηση μισθών με αποτέλεσμα το κόστος λειτουργίας του περιοδικού να μειωθεί κατά 10%. Όμως και για το 2008 η ιδιοκτησία αρνείται να δώσει αυξήσεις προτιμώντας τα πρίμ ανά περίπτωση.

Άλλο ένα συγκρότημα από το χώρο του Τύπου που γνωρίζει από τα μέσα Δεκεμβρίου απεργιακές κινητοποιήσεις είναι η Mondadori France, ιδιοκτήτρια 43 περιοδικών με υψηλές κυκλοφορίες μεταξύ των οποίων τα Closer και FHM.

Η Mondadori, που ελέγχεται από τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι μέσω της Fininvest, αγόρασε το 2006 τα περιοδικά από τον όμιλο Εmap και εφάρμοσε αμέσως δρακόντειους περιορισμούς στους μισθούς για να αυξήσει την ήδη υψηλή κερδοφορία των εκδόσεων της.

Απεργία έγινε πριν από λίγες μέρες και σε μια από τις μεγαλύτερες τοπικές εφημερίδες της χώρας, την Progrès της Λυών. Η νέα ιδιοκτησία του συγκροτήματος EBRA, εν μέρει ελεγχόμενου από την τράπεζα Crédit Mutuel, θέλει να επιβάλει τη μείωση του προσωπικού της εφημερίδας από 900 σε 700 άτομα, κάτι που βρίσκει αντίθετα τα συνδικάτα.

Τέλος, παραμονές Χριστουγέννων το τρίο των Pierre Jeantet, Bruno Patino και Eric Fottorino που διευθύνει το εκδοτικό συγκρότημα της Le Monde παραιτήθηκε μετά από σύγκρουση που είχαν με τους εκπροσώπους των δημοσιογράφων οι οποίοι και ελέγχουν ένα ποσοστό του κεφαλαίου της εταιρείας.

Ήδη πριν από λίγους μήνες οι δημοσιογράφοι με πολλές δυσκολίες είχαν καταφέρει να « απολύσουν » τον πρώην διευθυντή του συγκροτήματος Jean-Marie Colombani του οποίου οι επιλογές για συνεχείς εξαγορές αποδείχθηκαν αποτυχημένες.

Η αφορμή για την ομαδική παραίτηση είναι η άρνηση των εκπροσώπων των δημοσιογράφων να ψηφίσουν τον ετήσιο απολογισμό της θυγατρικής του ιστότοπου lemonde.fr, στην οποία είναι μέτοχος και ο όμιλος Lagardère. Η πραγματική αιτία όμως είναι οι προσπάθειες του Lagardère να απελευθερωθεί από τον έλεγχο που ασκούν οι δημοσιογράφοι στην οικονομική στρατηγική του συγκροτήματος.

Το σύνολο των εξελίξεων αυτών έχει ως κοινό παρανομαστή την τάση για οικονομική συγκέντρωση στο χώρο του Τύπου με την παράλληλη αναζήτηση υψηλής κερδοφορίας από τους ισχυρούς νέους παράγοντες του χώρου. Η ενημέρωση αποτελεί για αυτούς ένα απλό εμπορικό προϊόν όπως τα γιαούρτια που βρίσκονται στα ράφια των σουπέρμάρκετ.

Η κοινωνική της διάσταση και η σημασία της για την καλή λειτουργία του δημοκρατικού συστήματος δεν αποτελούν δυστυχώς διακύβευμα στην κοινωνίας της αγοράς και του θεάματος.

Από κοντά και οι φοιτητές οι οποίοι διαμαρτύρονται για την υποχρηματοδότηση της Παιδείας. Μαζί και οι δημόσιοι υπάλληλοι με τους εκπαιδευτικούς που απεργούν ενάντια στη μείωση της αγοραστικής τους δύναμης και στις περικοπές προσωπικού.

Η περιγραφή αυτή θα μπορούσε να αφορά την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Ιταλία….Όμως αφορά το πρώτο κοινωνικό κίνημα που αντιμετωπίζει ο Σαρκοζύ μετά από πέντε σχετικά ήσυχους μήνες.

Στη Γαλλία οι πορείες και οι απεργίες είναι αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής και κοινωνικής παράδοσης. Αντίθετα από τις βορειοευρωπαϊκές χώρες και τη Μεγάλη Βρεταννία, το γαλλικό κοινωνικό κίνημα, όπως και το ελληνικό, έχει σαν σημείο αναφοράς παλαιότερες ένδοξες μέρες και νικηφόρες κινητοποιήσεις (βλέπε Μάη του 68, εξέγερση του Πολυτεχνείου).

Ο δρόμος αποτελεί το κατεξοχήν πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στις κοινωνικές δυνάμεις που αισθάνονται αποκλεισμένες και την εξουσία. Το γαλλικό κοινωνικό κίνημα και η αριστερά γνωρίζουν συχνά πυκνά τακτικές νίκες στους δρόμους, που αποδεικνύονται όμως μακροπρόθεσμα Πύρρειες.

Το 1995, τα εκατομμύρια διαδηλωτών του Δεκεμβρίου κατάφεραν να ακυρώσουν τις φιλελεύθερες σκληρές αλλαγές που προετοίμαζε ο πρωθυπουργός Ζιπέ. Η πίεση στη δεξιά που κυβερνούσε κατέληξε στη νίκη των σοσιαλιστών του Ζοσπάν στις πρόωρες εκλογές του 1997.

Όμως οι αποφάσεις που πάρθηκαν στη συνέχεια από αυτούς (ιδιωτικοποιήσεις, ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας, υπογραφή όλων των ευρωπαϊκών συμφωνιών για την ελευθέρωση των αγορών) έμοιαζαν με μια ποιο μαλακιά έκδοση του μέτρων του πρώτου.

Μόλις πριν δύο χρόνια, το 2005, το μεγάλο κίνημα που σάρωσε την Παιδεία υποχρέωσε τον Σιράκ να πάρει πίσω τον προκλητικό νόμο για την δήθεν καταπολέμηση της ανεργίας των νέων που ουσιαστικά κατέλυε τα βασικά εργατικά τους δικαιώματα. Άλλη μια φορά ο δρόμος είχε κερδίσει…Όμως το αποτέλεσμα σε πολιτικό επίπεδο ήταν η εκλογή του Σαρκοζύ δύο χρόνια μετά…

Σήμερα η αναφορές στη μυθολογία του κινήματος και ο παροξυσμός της κινητοποίησης δύσκολα κρύβουν τον φόβο. Φόβος ότι οι κινητοποιήσεις αυτές, όπως και οι προηγούμενες, δεν θα καταφέρουν να σταματήσουν τον οδοστρωτήρα των φιλελεύθερων « μεταρρυθμίσεων » που δεν έχει σταματήσει να συνθλίβει αργά και μεθοδικά την Ευρώπη από τα μέσα της δεκαετίας του 80.

« Μεταρρυθμίσεις » που μόνο καταχρηστικά μπορούν να αποκαλεστούν έτσι. Στην πραγματικότητα, κάτω από το μανδύα του ορθολογιστικού εκσυγχρονισμού, δεν αποτελούν παρά μια γιγαντιαία επιχείρηση αναδιανομής εισοδήματος και πολιτικής ισχύς από τους αδύναμους και πολλούς προς τους ισχυρούς και λίγους.

Η αναδιανομή αυτή αποτελεί την αντίστροφη και ακριβώς ανάλογη κίνηση με αυτή που έγινε από τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 80. Όμως αυτή τη φορά η πλήρης ευθυγράμμιση του πολιτικού προσωπικού στις επιταγές του οικονομικού κατεστημένου δεν προμηνύει πισωγύρισμα…

Ιδεολογικά η μάχη μοιάζει ήδη χαμένη. Στη Γαλλία, όπως και άλλού, κάθε φωνή που ζητά κοινωνική δικαιοσύνη για τους νέους και τους αδύναμους να αντεπεξέλθουν στην υπερανταγωνιστική αγορά/κοινωνία λυδωρείται πια συστηματικά από τα κυρίαρχα ΜΜΕ : αποκαλείται « συντηρητική » « αντιδραστική » και « αρχαϊκή »…κάτι που ακούγεται παράξενα στα χείλη επιτυχημένων μεσήλικων.

Όμως η αγωνία και ο φόβος για το μέλλον παραμένουν. Ζητούν επειγόντως ειλικρινή πολιτική έκφραση. Αλλιώς μπορεί να γίνουν οργή.