Η παρουσίαση αυτή είναι μέρος του ερευνητικού προγράμματος IPRI. Το κεντρικό ερώτημα της έρευνας είναι το κατά πόσο η διαδικτυακή δημοσιογραφία ευνοεί πραγματικά την πλουραλιστική ενημέρωση ή, αντίθετα, τείνει να αναπαράγει την κυρίαρχη ατζέντα θεμάτων σε μαζική κλίμακα.

Το ερώτημα εκ πρώτης όψεως φαίνεται ρητορικό, τόσο είναι βαθιά ριζωμένη η αντίληψη ότι το διαδίκτυο, εκ φύσεως, ενθαρρύνει την ποικιλομορφία των πληροφοριών και των πολιτιστικών έργων που διατίθενται στο ευρύ κοινό.

Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα σε ότι αφορά την δημοσιογραφία. Τα στοιχεία της έρευνας μας δείχνουν ότι η διαδικτυακή πληροφόρηση στο σύνολο της όντως χαρακτηρίζεται από υψηλή ποικιλομορφία και πρωτοτυπία σε ότι αφορά το φάσμα των περιεχομένων που διατίθενται στους χρήστες.

Ταυτόχρονα όμως το μεγαλύτερο κομμάτι της διαδικτυακής πληροφόρησης συγκεντρώνεται σε ένα περιορισμένο αριθμό θεμάτων που κυριαρχούν στην μηντιακή ατζέντα, ένα φαινόμενο που ονομάσαμε πληθωρισμό της πληροφόρησης.

Για να δείξουμε αυτή τη διάσταση, κατασκευάσαμε ένα λογισμικό το οποίο απορρόφησε το σύνολο των άρθρων που δημοσιεύτηκαν από 209 γαλλικούς ενημερωτικούς ιστότοπους για έντεκα μέρες (μεταξύ 7 και 17 Μαρτίου 2011).

Φτιάξαμε έτσι μια βάση δεδομένων που αποτελείται από 37.569 άρθρα. Στη συνέχεια εντοπίσαμε το σύνολο των θεμάτων (topics) της περιόδου και ταξινομήσαμε τα άρθρα με βάση το θέμα με το οποίο καταπιάνονταν.

Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται καθαρά το φαινόμενο του πλουραλισμού της πληροφόρησης. Στον οριζόντιο άξονα βρίσκονται τα διαφορετικά θέματα της επικαιρότητας κατά την περίοδο που εξετάσαμε. Στο σύνολο τους είναι 5.481 (στο σχήμα φαίνονται μόνο τα 50 πρώτα). Στον κάθετο άξονα βρίσκεται ο αριθμός άρθρων για κάθε θέμα.

Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι ένας μικρός αριθμός θεμάτων μονοπωλεί μεγάλο μέρος της παραγωγής νέων. Για την ακρίβεια, το 50% των άρθρων καταπιάνονται με 17 θέματα, και το άλλο 50% των άρθρων με τα υπόλοιπα 5.464.

Τα τρία πρώτα θέματα (με τη σειρά Πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα, Πόλεμος στη Λιβύη και Σεισμός στην Ιαπωνία) απασχολούν τεράστιο αριθμό άρθρων (σχεδόν το 20% του συνόλου).

Ήδη από τη δεκαετία του 70 οι Αμερικάνοι ερευνητές Max McCombs και Donald Shaw είχαν παρατηρήσει ένα τέτοιο φαινόμενο που είχαν βαφτίσει agenda setting effect. Αυτό μπορεί να συνοψισθεί ως εξής : τα ΜΜΕ έχουν τάση να μιλούν για τα ίδια θέματα, την ίδια στιγμή και περίπου με τα ίδια λόγια.

Τα αποτελέσματα της έρευνας μας επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του agenda setting effect και στο διαδίκτυο, κάτι που εξηγείται τις οικονομικές συνθήκες που κυριαρχούν στην διαδικτυακή δημοσιογραφία αλλά και από επαγγελματικές λογικές και πρακτικές του χώρου.

Πράγματι οι περισσότεροι δημοσιογραφικοί ιστότοποι αδυνατούν προς το παρόν να χρηματοδοτήσουν μια επαγγελματική ανεξάρτητη και ερευνητική δημοσιογραφία στη βάση στέρεων οικονομικών μοντέλων, κάτι που υποθηκεύει το ίδιο το μέλλον της ενημέρωσης.

Στον αντίποδα, οι μεγάλοι παίκτες του διαδικτύου από πλευράς επισκεψιμότητας (Google, Yahoo, Facebook, MSN κ.α.), αποκομίζουν σημαντικά οφέλη από τη θέση που κατέχουν στο σύστημα διανομής της πληροφορίας στο διαδίκτυο ενώ ταυτόχρονα αρνούνται ουσιαστικά να χρηματοδοτήσουν την παραγωγή της.

Ως αποτέλεσμα, η δραστηριότητα τους περιορίζεται στην αναπαραγωγή πληροφοριών από τα παραδοσιακά ΜΜΕ (πρακτορεία ειδήσεων, τύπος, τηλεόραση κτλ.) οξύνοντας την συγκέντρωση της διαδικτυακής ενημέρωσης γύρω από τα κυρίαρχα θέματα της μηντιακής ατζέντας.

Οι συγκεκριμένοι παράγοντες συμπράττουν έτσι στο φαινόμενο της διαδικτυακoύ πληθωρισμού, με την έννοια της ακατάσχετης αναπαραγωγής και επανάληψης των ίδιων πληροφοριών με μικρές παραλλαγές.

Οι πρακτικές αυτές επεκτείνονται και στους ίδιους τους παραδοσιακούς φορείς της δημοσιογραφίας όπως οι εφημερίδες. Οι διαδικτυακές συντάξεις αυτών των ΜΜΕ περιορίζονται σε “καθιστή δημοσιογραφία” με σκοπό τη μεγιστοποίηση της παραγωγικότητας στη βάση ποσοτικών κριτηρίων.

Αναπαράγουν έτσι τα περιεχόμενα των offline εκδόσεων και των πρακτορείων ειδήσεων χωρίς να εμπλουτίζουν παρά σπάνια τους ιστότοπους τους με πρωτότυπες ειδήσεις.

Η τάση αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με τα θέματα τα οποία καλύπτουν οι ενημερωτικοί ιστότοποι, αλλά και με τον τρόπο με τον οποίο το κάνουν. Σύμφωνα με τον Robert Entman μια βασική δραστηριότητα των ΜΜΕ είναι η “πλαισίωση της επικαιρότητας” (framing the news).

Αυτό σημαίνει ότι όταν τα ΜΜΕ καλύπτουν ένα συγκεκριμένο θέμα ή γεγονός, επιλέγουν να επιμείνουν σε κάποιες πτυχές του. Η επιλογή αυτή (πλαισίωση) έχει σημαντικές επιπτώσεις στο νόημα που το γεγονός θα πάρει για το ευρύ κοινό.

Για παράδειγμα, είναι άλλο το νόημα που θα δοθεί σε μια διαδήλωση εάν τα ΜΜΕ επιμείνουν στον όγκο της συμμετοχής, στα επεισόδια που προκλήθηκαν από τους “γνωστούς-άγνωστους” ή στη βίαιη καταστολή από την αστυνομία.

Στην έρευνα μας εφαρμόσαμε ένα πρωτόκολλο ανάλυσης των πλαισίων της επικαιρότητας πάνω στο θέμα της επανάστασης στη Λιβύη. Βρήκαμε ότι και εκεί υπάρχει πληθωριστικό φαινόμενο μέσω της ακατάσχετης επανάληψης των ίδιων περιεχομένων και άρα των ίδιων πλαισίων.

Ως αποτέλεσμα συχνά η διαδικτυακή ενημέρωση, παρά τον ποσοτικό πλούτο της, καταλήγει να είναι σε μεγάλο ποσοστό μονόπλευρη.

Ένα τελευταίο συμπέρασμα της έρευνας μας είναι ότι γενικά οι φορείς της ποικιλομορφίας και του πλουραλισμού στο διαδίκτυο είναι οι επαγγελματικοί ειδησεογραφικοί ιστότοποι που έχουν γεννηθεί εκεί (pure players digital natives) όπως και η λεγόμενη δημοσιογραφία των πολιτών.

Όμως λόγω έλλειψης οικονομικών μέσων οι συγκεκριμένοι παράγοντες αδυνατούν να καλύψουν ικανοποιητικά κάποιους συγκεκριμένους τομείς ειδήσεων όπως πχ. οι διεθνείς ειδήσεις (παράδειγμα της Λιβύης).

1.Η περίπτωση του ALTER είναι πολύ σημαντική όχι μόνο επειδή αφορά πλέον πάρα πολλούς εργαζόμενους, αλλά και επειδή μας επιτρέπει να δούμε σε τι πλαίσιο αναπτύχθηκε η εγχώρια επιχειρηματικότητα στο χώρο των μέσων στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Το ερώτημα που θα μας απασχολήσει είναι αν η κατάρρευση του ALTER ήταν απρόσμενη ή αν θα μπορούσε και θα όφειλε να είχε προβλεφθεί.

2.Θέλω πρώτα απ’ όλα να σας πω ότι αναζητώντας στοιχεία για τη μελέτη αυτή ήρθα αντιμέτωπη με κάποια προβλήματα.

1. Καταρχάς σε ότι αφορά στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ενώ είναι κάτι σαν κοινό μυστικό ότι τα μεγάλα ελληνικά μέσα ανήκουν σε ελάχιστες οικογένειες, είναι πολύ δύσκολο, λόγω του τρόπου με τον οποίο δομούνται οι μετοχικές τους συνθέσεις- μέσω εταιριών συμμετοχών κλπ., να εντοπίσει κανείς ποιος έχει τι.
2. Η υψηλή συγκέντρωση δε σημαίνει ότι όλοι είναι μεταξύ τους ανταγωνιστές. Οι ίδιοι επιχειρηματίες που ανταγωνίζονται σε μία αγορά μπορεί να έχουν κοινά συμφέροντα σε άλλη. Αυτό, στη θεωρία λέγεται Monopoly των μέσων, και είναι ένας από τους λόγους για τον οποίο τα ΜΜΕ σπάνια μιλούν για άλλα ΜΜΕ.
3. Τέλος, και όταν βγαίνει κανείς στο πεδίο αναζητώντας πρωτογενείς πηγές, και αυτό με απασχολεί περισσότερο εδώ, αντιμετωπίζει μία πάγια αντίληψη ότι στο συγκεκριμένο κλάδο κάπως έτσι γίνονταν γενικά τα πράγματα.

Υπό τις συνθήκες αυτές, αν και έχω υποβάλλει τα στοιχεία μου σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διασταύρωση, βασικά ερωτήματα θα θέσω. Ελπίζω εύλογα.. Τα συμπεράσματα θα είναι δικά σας.

Καταρχάς, η θέση μου είναι ότι το ALTER δεν είναι μία επιχείρηση που λειτουργούσε ανεξάρτητα. Στο ALTER συναντήθηκαν στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας τα συμφέροντα δύο πολύ δραστήριων Ομίλων και σαν κομμάτι της δραστηριότητας αυτής θα το εξετάσουμε. Ας τους δούμε.

3.Δε θα σταθώ στη δραστηριότητα των αδελφών Κουρή (Γιώργου και Μάκη) ως τα μέσα του ’90, γιατί τη θεωρώ λίγο ή πολύ γνωστή.

Μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’90 η ανάπτυξη του Ομίλου περνάει στα χέρια των δύο γιών τους οι οποίοι στρέφονται από τη ..σκληρή πολιτική σε μέσα ψυχαγωγικού κυρίως περιεχομένου.

Την ίδια περίοδο η οικογένεια Γιαννίκου ιδρύει την εκδοτική Modern Times, όπως και τη δισκογραφική Legend- που αποτελούν μέχρι και σήμερα το κέντρο της δραστηριότητάς της.

Το 2001 είναι χρονιά σταθμός για την ανάπτυξη των δύο Ομίλων καθώς η Modern Times μπαίνει στο ALTER και ο Κώστας Γιαννίκος αναλαμβάνει διευθύνων σύμβουλος. Σύντομα αποκτά τον αποκλειστικό έλεγχο της Ελληνικής Θεαμάτων που βρίσκεται σύντομα στην κορυφή του θεατρικού κλάδου.

Πολύ σημαντική χρονιά είναι το 2007 οπότε ο Ανδρέας Κουρής (του Γιώργου) συστήνει μαζί με τους αδελφούς Χατζηνικολάου τον Όμιλο Real, που επίσης θεωρώ ότι δε χρειάζεται συστάσεις.

Την ίδια χρόνια η Legend απορροφά την MBI και την ιστορική Lyra ενώ παράλληλα ο Όμιλος αποκτά τον έλεγχο της εκδοτικής Bestend, που εκδίδει τον Κόσμο του Επενδυτή και μία σειρά περιοδικών- με τα αντίστοιχα ραδιόφωνα. Έχοντας μελετήσει την ανάπτυξη του ρεπερτορίου των δισκογραφικών, θεωρώ ότι στο σημείο αυτό η συνέργεια είναι προφανής.

Πάντως, δεν είχαν όλες οι επιχειρήσεις την ίδια τύχη από πλευράς εσόδων. Ας δούμε ποιες ξεχώρισαν.

4.Με βάση τα τελευταία στοιχεία, η Modern Times είναι ο 2^η στις εκδόσεις. Η ΕΛΛ.ΘΕΑ, πρώτη στο θέατρο. Η Εταιρία Γενικών Εκδόσεων έφτασε το 2008 να συγκεντρώσει το 1/3 της συνολικής δισκογραφικής παραγωγής, τη στιγμή που οι 4 μεγάλες μαζί δεν ξεπερνούσαν το 1/6. Τέλος, ο Κόσμος του Επενδυτή ήταν η πρώτη σε κυκλοφορία εφημερίδα, μεταξύ των εβδομαδιαίων, και μάλιστα με διαφορά.

Πολύ καλά τα πάνε πάντα τα μέσα του Ομίλου Real και (σχετικά καλά) ο Love FM.

Τι κοινό έχουν άραγε αυτά τα μέσα;

5.Ας δούμε έναν πίνακα που έχει ενδιαφέρον και απ’ όσο ξέρω δεν έχει ξανασυζητηθεί. Πρόκειται για τα 400 πρώτα προϊόντα σε διαφημιστική δαπάνη για το 2008, σύμφωνα με τα στοιχεία της Media Services- τα πιο πρόσφατα που υπάρχουν διαθέσιμα.

Στις πρώτες θέσεις της λίστας, κάτω από τον ΟΠΑΠ, τα αυτοκίνητα και τα ξενοδοχεία- πελάτες δηλαδή που μαζί με την κινητή τηλεφωνία και τις τράπεζες παραδοσιακά προηγούνται σε δαπάνη, βρίσκουμε τη Modern Times, με περίπου 12.500.000 ευρώ. Στη θέση 80, κάτω από την Εθνική Τράπεζα, είναι η Lyra και πιο κάτω ο Κόσμος του Επενδυτή και η Legend. ..

Το ερώτημα είναι:

• Πώς διέθεταν οι δύο Όμιλοι τόσα λεφτά για να διαφημίσουν ακόμα και τα ελάσσονα μέσα τους, όταν κατά πολύ ισχυρότεροι Όμιλοι δεν το έκαναν;

Για να εκτιμήσουμε τα στοιχεία αυτά θα ήθελα να σας πω ότι στη λίστα αυτή δεν υπάρχει κανένα τηλεοπτικό κανάλι, καμία δισκογραφική εταιρία, καμία εταιρία εκδόσεων.

Οι δύο δισκογραφικές του Ομίλου, για παράδειγμα, δίνουν μαζί 5.500.000 ευρώ για διαφήμιση σε μία πολύ κακή χρονιά για τη δισκογραφία που τα έσοδα συρρικνώνονται, ενώ από την ώρα της συγχώνευσής τους χορηγείται στην εταιρία κάθε χρόνο δάνειο γύρω στα 2.500.000 ευρώ.

• Πώς γίνεται να μην έχει μερίδιο η τηλεόραση στα έσοδα όταν το ALTER διαφήμιζε νυχθημερόν τα συγκεκριμένα προϊόντα; (το 2008 εξακολουθεί να είναι τελευταίο, με διαφορά, ανάμεσα στα ιδιωτικά κανάλια σε διαφημιστικά έσοδα). Πώς επιβίωνε;

Στο θέμα της χρήσης του ALTER ως μέσου προνομιακής προώθησης των προϊόντων των διασυνδεδεμένων επιχειρήσεων θα ήθελα να σταθούμε. Ας δούμε κάποια εικόνες από την εποχή εκείνη..

6.Πέρα από τα παιδικά προϊόντα και τις επανεκδόσεις του καταλόγου της Lyra που μπαίνουν διαρκώς ως σφήνες στο πρόγραμμα, το 2009 αρχίζουν να διαφημίζονται οι Κυριακάτικες προσφορές της Real News, μέσα από το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του σταθμού- πολλές φορές σε απευθείας σύνδεση με το στούντιο του Real FM.

Αναρωτήθηκα τι έκανε το ΕΣΡ για όλα αυτά- έψαξα τις αποφάσεις και από ό, τι φαίνεται παρά την έντονη δημόσια συζήτηση για την επιθετική του διαφήμιση, σπάνια το κανάλι ενοχλείτο από το ΕΣΡ για τις διαφημίσεις αυτές.

Μου έκανε, μάλιστα εντύπωση, και ήθελα να σας το πω ότι στη μοναδική απόφαση που αφορά τις διαφημίσεις των παιδικών του προϊόντων για το 2007, τη χρονιά δηλαδή που οι Mazoo and the Zoo και τα Ζουζούνια άλωσαν τα charts, ο Πρόεδρος του οργάνου ζήτησε αντί για πρόστιμου να απευθυνθεί στο κανάλι σύσταση.

7.Παρομοίως, το 2010, στην πέμπτη κατά σειρά απόφαση περί συγκεκαλυμμένης διαφήμισης του Ομίλου Real μέσα από το κεντρικό δελτίο ειδήσεων, και συγκεκριμένα την προώθηση του καινούργιου cd της Άλκηστις Πρωτοψάλτη, ο πρόεδρος του Οργάνου μειοψήφησε και πάλι θεωρώντας «δικαιολογημένη την αναφορά του δελτίου στο μεγάλο αυτό πολιτιστικό γεγονός» και πρότεινε να μην του επιβληθεί καν σύσταση. Έκτοτε σχετική απόφαση δεν υπάρχει..

8.Ας φύγουμε, όμως, από το ΕΣΡ και το ειδικό θέμα του τηλεοπτικού σποτ και να δούμε τι έκαναν γενικότερα οι αρμόδιοι φορείς που ήταν από το νόμο υπεύθυνοι να ελέγχουν την επιχειρηματική δραστηριότητα του ALTER. Καταρχάς τι έκαναν οι υπηρεσίες οικονομικού ελέγχου;

• Τα περισσότερα μέσα των Ομίλων έμειναν ανεξέλεγκτα φορολογικά, σύμφωνα με τα πορίσματα των ορκωτών λογιστών. Το ALTER δεν είχε ελεγχθεί από το 1999, το MAD και η Bestend δεν είχαν ελεγχθεί ποτέ. Και υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα.
• Ειδικά το ALTER, παρότι καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας εκκρεμούσε η υπόθεση με τα εικονικά τιμολόγια που είχε ανοίξει το 2003, όχι μόνο δεν ελεγχόταν αλλά δεν παρουσίαζε καν τυπικό ισολογισμό. Τα «συνοπτικά οικονομικά στοιχεία» που είναι διαθέσιμα εγείρουν πολλές αμφιβολίες για την αξιοπιστία τους. Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία για παράδειγμα, που φούσκωναν και ξεφούσκωναν κατά βούληση συζητήθηκαν πολύ τη χρονιά που πέρασε. Τι είναι τα άυλα στοιχεία- θα μας το πει ο κύριος Κλήμης και δε θα σταθώ.
• Εμένα με ενδιαφέρει περισσότερο πώς δάνειζαν οι τράπεζες αφειδώς στο κανάλι υπό αυτές τις συνθήκες. Το ALTER εμφανίζεται κερδοφόρο την τριετία 2005-2008. Παρ’ όλα αυτά οι συνολικές του υποχρεώσεις αυξάνονται κατά 100.000.000 ευρώ το χρόνο. Γιατί δανειζόταν αν κέρδιζε και πώς έφτασαν να δανείσουν οι τράπεζες σχεδόν μισό δις ευρώ σε ένα κανάλι που έχει μόλις 8.000.000 ευρώ μετοχικό κεφάλαιο; Και το ξαναλέω, ο δανεισμός δεν έγινε από τη μία μέρα στην άλλη.

9.Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι όλη αυτή η ανάπτυξη, οι προφανείς σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων ήταν αόρατη για τους επίσημους θεσμούς διότι οι εν λόγω επιχειρηματίες δεν εμφανίζονταν να ελέγχουν Ομίλους- δεν κατέθεταν, δηλαδή, ενοποιημένους ισολογισμούς.

Κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο, αλλά οι σοβαρές επιχειρήσεις το κάνουν για να ενισχύσουν τη θέση τους, να έλξουν επενδύσεις και να κάνουν κατά κάποιο τρόπο σαφή τη μακροπρόθεσμη στρατηγική τους- οι υπόλοιπες επιχειρήσεις που έχουν τηλεοπτικό κανάλι το κάνουν όλες. Ο Κουρής και ο Γιαννίκος δε φαίνεται να πιέστηκαν προς την κατεύθυνση αυτή.

Έτσι, την ίδια στιγμή που ο Όμιλος Γιαννίκου αναδεικνυόταν σε πρώτη δύναμη σε μία σειρά από κλάδους κανείς δεν έβλεπε τον Όμιλο. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δεν είδε κανένα πρόβλημα όταν η Legend απορρόφησε τη Lyra. Είδε μία επιχείρηση να απορροφά μία άλλη. Μέσα σε λίγους μήνες η αγορά είχε γυρίσει ανάποδα.

• Τελικά υπάρχει ή όχι συγκέντρωση; Θα μου επιτρέψετε να υποθέσω ότι ενδεχομένως υπάρχει κάτι παραπάνω από συγκέντρωση. Μίλησα με καλλιτέχνες που έχουν συνεργαστεί με επιχειρήσεις του Ομίλου. Μακάρι να είχα το χρόνο να σας μεταφέρω λεπτομέρειες για τους όρους της συνεργασίας τους με τα μέσα του Ομίλου, τα συμβόλαια που υπέγραφαν. Συμβουλεύτηκα τρεις νομικούς για να θέσω το ενδεχόμενο της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Και μου είπαν να μαζέψω τα λόγια μου. Δεν είναι σπάνια τα καταχρηστικά συμβόλαια στο χώρο, μου είπαν.

Ίσως ο κύριος Ανδρέου θα μπορούσε να μας πει τι συνεπάγεται αυτός ο βαθμός ολοκλήρωσης για τους καλλιτέχνες, τις άλλες ανεξάρτητες εταιρίες, την πολιτιστική παραγωγή γενικά;

10.Το εντυπωσιακό είναι ότι στη διάρκεια του χρόνου που πέρασε σημειώθηκαν πολλές ακόμη αυθαιρεσίες χωρίς να ενταθούν οι οχλήσεις προς τους υπεύθυνους του σταθμού.

Η εταιρία χρωστάει δεδουλευμένα σχεδόν ενός έτους και ασφαλιστικές εισφορές, και αυτά δεν ισχύουν μόνο για το ALTER, οι διαφημιστικές, με αφορμή τα προβλήματα της Leo Burnett, άρχισαν να μιλούν για τις ανορθόδοξες πρακτικές αγοραπωλησίας προγράμματος για λογαριασμό του ALTER από τη Modern Times, μετά το lock out με το οποίο δεν ασχολήθηκε κανείς, τις προάλλες το μεταβατικό ΔΣ ομολόγησε ότι έχει το ίδιο διακόψει το σήμα εκπομπής του σταθμού, χωρίς επί της ουσίας να γίνει τίποτα.

10.Να σημειωθεί ότι η επιχείρηση αυτή, με αυτή τη διαδρομή που σας περιγράφω, βρίσκεται σε διαδικασία συνδιαλλαγής από τον Αύγουστο προκειμένου να μπει στο άρθρο 99. Και απ’ όσο πληροφορήθηκα, η εξέλιξη υποστηρίχθηκε από την ΕΣΗΕΑ.

Δυστυχώς, όπως επίσης πληροφορήθηκα στη διάρκεια της έρευνας, δεν ξέρω αν το ξέρετε, αλλά στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επιχειρήσεις που να έχουν βγει από το 99 όρθιες. Σχεδόν όλες κλείνουν. Και όταν φτάσουν να κλείσουν η θέση των εργαζόμενων είναι ακόμα δυσμενέστερη από αυτή που ήταν κατά την ένταξη στο άρθρο.

Η επιλογή στην περίπτωση του ALTER είναι είτε 40% ανάκτηση των οφειλομένων, βάσει ενός σχεδίου εξυγίανσης που δεν προσδιορίζει τις συνθήκες εργασίας την επόμενη μέρα, είτε καμία απολύτως αποζημίωση αν η επιχείρηση φτάσει να πτωχεύσει- μιας και στο μεταξύ έχουν κατά κανόνα χαθεί πάγια, η όποια αξία της επωνυμίας κλπ.

Αυτός που φαίνεται να θίγεται λιγότερο είναι ο επιχειρηματίας. Και το λέω ευθαρσώς όχι μόνο επειδή αυτό έδειξε η εμπειρία. Το πακέτο μετοχών του Γιαννίκου στην ΕΛΛ.ΘΕΑ και την Bestend μεταβιβάστηκαν πρόσφατα, ενώ ακόμα διερευνάται η υπόθεση του ALTER και είναι ανοιχτή η δικαστική έρευνα για απιστία σε βάρος των τραπεζών. Αλλά και επειδή το άρθρο 99 βαίνει προς αναθεώρηση το διάστημα αυτό- ο ίδιος ο Υπουργός είπε ανοιχτά ότι έχει γίνει αντικείμενο κατάχρησης.

Συμπεράσματα

Τελικά το ερώτημα δε νομίζω ότι είναι σε ποιο βαθμό λειτούργησαν στη βάση ενός σοβαρού επιχειρηματικού σχεδίου ο Κώστας Γιαννίκος και ο Γιώργος Κουρής, αλλά σε ποιο βαθμό είχαν ανάγκη να το κάνουν, δεδομένου ότι, όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι τράπεζες που επί χρόνια τους χρηματοδοτούσαν, οι διαφημιστικές εταιρίες που δέχονταν τις διασφαλίσεις τους και οι ελεγκτικές αρχές που τις είχαν αφήσει επί σχεδόν μία δεκαετία ανεξέλεγκτες, δεν πίεζαν για τέτοιες εγγυήσεις.

Νομίζω, λοιπόν, ότι η κατάρρευση του ALTER δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Νομίζω ότι θα μπορούσε και θα όφειλε να είχε προβλεφθεί, ώστε οι επιπτώσεις να μετριαστούν και για την αγορά, και για τη μεγάλη ομάδα των εργαζόμενων που τώρα θίγεται.

Νομίζω ότι η περίπτωση του ALTER θα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος από τα αρμόδια όργανα. Και νομίζω ότι στο άμεσο μέλλον ο έλεγχος των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στο χώρο των μέσων θα πρέπει να ενταθεί.

Μιας και αφιέρωσα αυτή την ομιλία στα ..αρμόδια κρατικά όργανα επιτρέψτε μου να κλείσω με μία αναφορά στα κάτω- που μας όλους. Είτε ως εργαζόμενους στον κλάδο, είτε ως φοιτητές, είτε ως κοινό.

Νομίζω ότι η δημοσιογραφία δεν έπαιξε το ρόλο που θα μπορούσε στην περίπτωση του ALTER. Και αν εντυπωσιάζεται κανείς βλέποντας αυτό τον βαθμό της συγκέντρωσης σήμερα, θέλω να σας πω ότι η ολοκλήρωση έχει συμβεί εδώ και πέντε χρόνια. Σε θεμέλια σαθρά. Δεν είδα στο μεσοδιάστημα πολλές πλήρεις έρευνες..

Η ρύθμιση στο χώρο των μέσων, έχει συχνά επισημανθεί, ότι πλέον μπορεί και από τεχνολογική και πολύ περισσότερο από κοινωνική άποψη να έρθει από τα κάτω. Εύχομαι να ενεργοποιήσουμε σύντομα αυτό το «μπορεί».

Εύχομαι να σκεφτόμαστε όλο και περισσότερο πως αλλιώς μπορούν, πώς αλλιώς μας αξίζει ως νέοι άνθρωποι να δούμε να γίνονται στον τόπο τα πράγματα..

***

Η βαθιά πολιτική κρίση που κυριαρχεί στην επικαιρότητα αυτές τις μέρες έπεισε και τους τελευταίους πολίτες για την πλήρη ανεπάρκεια αυτού που αποκαλούμε πολιτικό προσωπικό. Ταυτόχρονα επιβεβαιώθηκε για ακόμα μία φορά η ύπαρξη ενός δημοσιογραφικού κατεστημένου που έχει ως στόχο την χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Πρόκειται περί της μερίδας αυτής των δημοσιογράφων που έχουν καταλάβει τις πιο νευραλγικές θέσεις στα ΜΜΕ της χώρας, είτε αυτές είναι σε απευθείας επαφή με το ευρύ κοινό (παρουσιαστές δελτίων και ενημερωτικών εκπομπών σε κανάλια και ραδιόφωνα, columnists στις εφημερίδες), είτε σε διευθυντικά πόστα από τα οποία ελέγχουν την ιεράρχηση και την κατεύθυνση των ειδήσεων.

Σε γενικές γραμμές, το κατεστημένο αυτό είναι προϊόν της ανάδυσης της ιδιωτικής τηλεόρασης τη δεκαετία του 90 ως αδιαμφισβήτητης κυρίαρχου της μαζικής επικοινωνίας στην Ελλάδα, έστω κι αν στη συνέχεια στα στελέχη που αναδείχθηκαν σε εκείνη την πρώιμη περίοδο προστέθηκαν κι άλλα νέας κοπής.

Έτσι, μέσω μηχανισμών που έχω περιγράψει αλλού (PDF), μια σχετικά μικρή ομάδα μεγαλοδημοσιογράφων και εκδοτών βρέθηκε να ελέγχει την συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικών ΜΜΕ επιβάλλοντας την ατζέντα της στον μέσο πολίτη.

Πίσω από τους σκυλοκαβγάδες και τα ξεκατινιάσματα στα τηλεοπτικά παράθυρα αναδείχθηκε σταδιακά μια ομοϊδεατική σύμπνοια στα βασικά : μικροκομματισμός, διαφθορά, νεοφιλελεύθερη ρητορική και κρατικοδίαιτη πρακτική, προστασία στα πολιτικά τζάκια και γλείψιμο στα αφεντικά, επίθεση σε ότι μοιάζει με κοινωνικό κίνημα και προσπάθεια αντίστασης στα παραπάνω…

Δυστυχώς για την πλειοψηφία των εργαζομένων στα ΜΜΕ, το κατεστημένο της δημοσιογραφίας ταυτίστηκε στη συνείδηση του κόσμου με το σάπιο οικοδόμημα της Ελλάδας του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας.

Αντίθετα από ότι πιστεύουν πολλοί Έλληνες, τα ίδια φαινόμενα με τοπικές ιδιαιτερότητες παρατηρούνται και στις μεγαλύτερες προηγμένες χώρες. Παράδειγμα η απάτη της Wall Street Journal στην οποία αναφέρθηκα σε προηγούμενο ποστ.

Στη Γαλλία το δημοσιογραφικό κατεστημένο είχε γίνει αντικείμενο κριτικής ακόμα κι από τον μεγάλο κοινωνιολόγο Pierre Bourdieu (Για την τηλεόραση, Εκδόσεις Πατάκη, 1998) .

Μόλις χθες η Monde δημοσίευσε άρθρο πάνω σε αυτό ακριβώς το θέμα διερωτώμενη εάν οι πολυπράγμονες δημοσιογράφοι που βρίσκονται παντού και μιλάνε για τα πάντα δεν στρεβλώνουν τελικά τη δημόσια συζήτηση.

Τα τελευταία χρόνια η ανάδυση της διαδικτυακής δημοσιογραφίας και η αυξανόμενη χρήση κοινωνικών δικτύων από δημοσιογράφους και κοινό σχολιάστηκε θετικά. Πολλοί παρατηρητές υποστήριξαν ότι μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί απαρχή μιας διαδικασίας αναδιάρθρωσης της δημοσιογραφίας και της ενημέρωσης.

***

Σε μια πρόσφατη έρευνα με τον συνάδελφο Bernhard Rieder από το πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ προσπαθήσαμε να εξετάσουμε το κατά πόσο η χρήση των κοινωνικών δικτύων επιτρέπει σε Γάλλους δημοσιογράφους που δεν ανήκουν στην καθεστηκυία τάξη των ΜΜΕ να γίνουν γνωστοί και να κατακτήσουν σταδιακά επιρροή σε όλο και μεγαλύτερα κομμάτια του πληθυσμού. Παρακάτω θα παρουσιάσω κάποια από τα ευρήματα.

Το πρώτο εύρημα της έρευνας είναι μεθοδολογικό. Καταφέραμε, ίσως για πρώτη φορά, να εφαρμόσουμε την θεωρία γράφων στην κοινωνιολογική ανάλυση του δημοσιογραφικού πεδίου. Σε αυτό μας βοήθησε το γεγονός ότι οι σχέσεις που αναπτύσσουν τα μέλη του Twitter μεταξύ τους καθώς και το τι λένε αποτελούν στην πλειοψηφία τους προσβάσιμα και εκμεταλλεύσιμα δεδομένα.

Αυτό που κάναμε λοιπόν ήταν να απορροφήσουμε όλες τις πληροφορίες που μπορούσαμε ενός δείγματος 1816 λογαριασμών που ανήκουν σε χρήστες δημοσιογράφους. Στη συνέχεια θεωρήσαμε την κοινότητα των δημοσιογράφων στο συγκεκριμένο κοινωνικό δίκτυο ως γράφο. Οι κόμβοι του γράφου αποτελούνται από τους χρήστες και οι συνδέσεις μεταξύ τους από mentions και retweets.

Κλικ για μεγένθυνση

Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά από χάρτες που απεικονίζουν της κοινότητα των Γάλλων δημοσιογράφων έτσι όπως λειτουργεί στο Twitter. Συνοπτικά τα συμπεράσματα που βγάλαμε από αυτή την πρώτη ανάλυση είναι τα εξής:

- Οι δημοσιογράφοι στο Twitter αποτελούν μια συμπαγή κοινότητα με υψηλό βαθμό αλληλοσύνδεσης

- Κάποιοι από αυτούς αποτελούν κεντρικό κομμάτι της γαλλόφωνης τουιτοσφαίρας.

– Η επιρροή τους, όπως αυτή εκφράζεται από τον αριθμό των mentions και retweets που δέχονται από το σύνολο των χρηστών, δεν είναι απευθείας συνάρτηση ούτε του αριθμού των followers που έχουν, ούτε της ποσότητας των tweets που παράγουν.

- Οι δημοσιογράφοι που εισπράττουν τις περισσότερες αναφορές είναι αυτοί που έχουν μια ισορροπημένη χρήση του μέσου, που αναπτύσσουν διάλογο με χρήστες μη δημοσιογράφους και που συνδέονται με άλλους κοινωνικούς, πολιτικούς και επαγγελματικούς χώρους πλην της δημοσιογραφίας.

Τέλος, το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι ότι η ιεραρχία των Γάλλων δημοσιογράφων στο Twitter δεν ταυτίζεται με την ιεραρχία του δημοσιογραφικού πεδίου στο σύνολο του. Με άλλα λόγια, οι δημοσιογράφοι με τη μεγαλύτερη επιρροή στο συγκεκριμένο μέσο δεν είναι αυτοί που ελέγχουν τις καίριες θέσεις στο μηντιακό κατεστημένο της χώρας.

Μεταξύ των δημοσιογράφων που έχουν κεντρικό ρόλο στη Γαλλόφωνη τουιτοσφαίρα και κατ’επέκταση μεγαλύτερη επιρροή στους χρήστες του μέσου βρίσκουμε σχετικά νέους δημοσιογράφους, με χαμηλές θέσεις στην ιεραρχία, οι οποίοι δουλεύουν σε δευτερευόντα ΜΜΕ όπως οι ενημερωτικοί ιστότοποι και γενικά δεν έχουν το προφίλ των μεγαλοδημοσιογράφων.

Στην συγκεκριμένη φάση της έρευνας δεν έχουμε ακόμα αναλύσει το κατά πόσο η συγκεκριμένη ομάδα είναι φορέας εναλλακτικής πρότασης είτε αυτή αφορά την ατζέντα των θεμάτων που προωθεί, είτε ως προς το περιεχόμενο της ίδιας της επαγγελματικής της ιδιότητας.

Διαφαίνεται όμως ήδη ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων και των νέων μέσων γενικότερα ως όχημα ανανέωσης και αναδιάρθρωσης του δημοσιογραφικού πεδίου. Μένει να δούμε κατά πόσο μια τέτοια εξέλιξη θα επιβεβαιωθεί.

Ολόκληρη η έρευνα στα γαλλικά εδώ: Nikos Smyrnaios et Bernhard Rieder, Les journalistes français sur Twitter: une étude exploratoire, Inaglobal, novembre 2011.

Η παρουσίαση της έρευνας σε βίντεο στην ημερίδα “Sources et flux des news/nouvelles”, Université Sorbonne Nouvelle, Paris 3, 12 septembre, 2011.

Σε πρόσφατο άρθρο του ο Dan Gillmor, από τους πιο γνωστούς ακαδημαϊκούς προαγωγούς της διαδικτυακής δημοσιογραφίας, δήλωσε την ενθουσιώδη αισιοδοξία του για το μέλλον της ενημέρωσης.

Το βασικό επιχείρημα του Gillmor είναι ότι στο διαδίκτυο τείνουν να εξαφανιστούν τα υπάρχοντα οικονομικά εμπόδια για κάποιον που θέλει να εισέλθει στο χώρο των παραδοσιακών ΜΜΕ.

Η βιομηχανική υποδομή του τύπου και της ραδιοτηλεόρασης και τα κόστη που αυτή προϋποθέτει δεν είναι πλεόν απροσπέλαστη προϋπόθεση για κάποιον που θέλει να αγγίξει το ευρύ κοινό.

Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τον Gillmor, οι εκατοντάδες καινοτόμες πρωτοβουλίες διαδικτυακής δημοσιογραφίας που ανθίζουν παγκοσμίως παράγουν ένα ενημερωτικό περιβάλλον ποικιλομορφότερο και απαλλαγμένο από τα βάρη του παρελθόντος. Βάρη και εξαρτήσεις που διαφαίνονται και στο πρόσφατο σκάνδαλο του News of the World.

Σαφώς και δεν μπορεί να διαφωνήσει κανείς με τη γενική διαπίστωση του Gillmor. Είναι όμως απαραίτητο να υπενθυμιστεί το εξής: η διαδικτυακή δημοσιογραφία αναπτύσσεται σε συνεχή αλληλεπίδραση με την βιομηχανία των παραδοσιακών ΜΜΕ και υπό την επιρροή γιγάντων του διαδικτύου όπως Google, Facebook, Microsoft κλπ.

Αρκεί κανέις να ρίξει μια ματιά στα στατιστικά επισκεψιμότητας για να διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι χρήστες του διαδικτύου ενημερώνονται μέσα από ιστότοπους οι οποίοι ανήκουν σε μεγάλα εκδοτικά και επικοινωνιακά συγκροτήματα.

Αυτή η διαπίστωση δεν αναιρεί την αρχική παρατήρηση του Gillmor ότι το διαδίκτυο απότελεί πεδίο καινοτομίας και ανανέωσης για τη δημοσιογραφία. Η αποτίμηση όμως της ποικιλομορφίας και του πλουραλισμού της επιγραμμικής ενημέρωσης με επιστημονικά κριτήρια δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσα από το πρίσμα του ενθουσιασμού και της αισιοδοξίας που προκαλεί η διαδικτυακή avant garde.

Η έρευνα πρέπει απαραίτητα να εξετάσει το πεδίο της νέας δημοσιογραφίας σε όλες του τις εκφάνσεις ακόμα κι αν αυτές δεν συμφωνούν με το καινοτόμο μοντέλο που περιέγραψε ο Gillmor και άλλοι τεχνόφιλοι διανοούμενοι.

Μια τέτοια ακριβώς προσπάθεια επιστημονικής αποτίμησης της σύγχρονης δημοσιογραφίας σε όλες της τις πτυχές προσπάθησε να κάνει το συνέδριο Diversity of Journalisms: shaping complex media landscapes που έγινε στην Παμπλόνα της Ισπανίας στις 4 και 5 Ιουλίου. Ο υπότιτλος εκφράζει την πολυπλοκότητα του συγκεκριμένου γνωστικού πεδίου το οποίο χαρακτηρίζεται από αντιφατικές τάσεις.

Λόγω του μεγάλου αριθμού των ερευνητικών προτάσεων με εξαιρετικό ενδιαφέρον δεν μπορώ να κάνω εδώ μια συνθετική παρουσίαση του συνεδρίου. Για όσους ενδιαφέρονται τα κέιμενα είναι ήδη διαθέσιμα στον επίσημο ιστότοπο σε μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου (PDF). Σημειώνω την αξιολογη πρωτοβουλία των διοργανωτών να τα διαθέσουν ελεύθερα με άδεια Creative Commons.

Παρακάτω θα περιγράψω εν συντομία τα δύο κέιμενα που παρουσίασα εκεί σε συνεργασία με Γάλλους συναδέλφους.

Το πρώτο έχει τίτλο «The development of online local journalism in South-Western France: the case of La Dépêche du Midi », με τον Franck Bousquet. Πρόκειται για μια έρευνα πεδίου που διεξάγαμε το 2010 μέσω συνεντεύξεων και εθνογραφικής παρατήρησης της ηλεκτρονικής σύνταξης (online newsroom) της εφημερίδας La Dépêche du Midi η οποία καλύπτει μονοπωλιακά τη νοτιοδυτική Γαλλία.

Επιγραμματικά κάποια συμπεράσματα:
- Οι δημοσιογράφοι της εφημερίδας χρησιμοποιούν πλέον τα στατιστικά του ιστότοπου για να μάθουν ποια άρθρα είχαν τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα. Αυτό το κριτήριο χρησιμοποιείται ακόμη και από αρχισυντάκτες για την επιλογή θεμάτων. Το ποσοτικό κριτήριο της επισκεψιμότητας, ανάλογο της τηλεθέασης, μπαίνει έτσι από το παράθυρο στις συντάξεις του τύπου, μέσω διαδικτύου.

- Η διεύθυνση της εφημερίδας προσεγγίζει το διαδίκτυο με κριτήρια που εξαντλούνται στο μάρκετινγκ. Σκοπός τους δεν είναι να ανανεώσουν τη δημοσιογραφία ή να παράξουν καινοτομία αλλά να επιτύχουν οικονομικό κέρδος, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο στις παρούσες συνθήκες. Κατά συνέπεια επιβάλλουν σκληρές συνθήκες δουλειάς στους δημοσιογράφους, δεν αναγνωρίζουν τη δραστηριότητα τους ως δημοσιογραφία και τους περιορίζουν σε καθήκοντα ρουτίνας.

- Οι δημοσιογράφοι του ιστότοπου ασχολούνται ουσιαστικά μόνο με τη διαχείριση περιεχομένου που προέρχεται από άλλες πηγές (εφημερίδα, πρακτορεία κλπ) χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να εκφραστούν και να παράγουν πρωτότυπη ενημέρωση (shovelware). Με άλλα λόγια οι νέοι αυτοι εργαζόμενοι, με όλα τα στοιχεία πρεκαριάτου, απασχολούνται σε μια φάμπρικα περιεχομένου που μόνο στόχο έχει να μειώσει τα έσοδα και να αυξήσει την επισκεψιμότητα (Το πλήρες κείμενο της παρουσίασης στα αγγλικά εδώ σε PDF).

Η τάση αυτή που περιγράφω παραπάνω είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Δεκάδες πλέον έρευνες περιγράφουν το ίδιο μονότονο περιβάλλον αναπαραγωγής και πληθωρισμού της πληροφορίας. Από συζητήσεις που είχα στο παρελθόν μέ Έλληνες δημοσιογράφους του διαδικτύου αποκόμισα την εντύπωση ότι η κατάσταση είναι περίπου ίδια στα καλά μαγαζιά και πολύ χειρότερη σε αυτά της Β΄ κατηγορίας (βλέπε πχ. εδώ).

Σε τέτοιες συνθήκες η καινοτομία και η δημιουργία είναι πολύ δύσκολη και περιορίζεται συχνά στο packaging της πληροφορίας και όχι στο περιεχόμενο.

Η δεύτερη παρουσίαση είναι μεθοδολογικής φύσης και έχει τίτλο «A multifaceted study of online news diversity: issues and methods », με τους Emmanuel Marty και Franck Rebillard. Σε αυτή περιγράφουμε τις δυσκολίες που παρουσιάζονται όταν κανείς προσπαθήσει να μετρήσει ή να αποτιμήσει την ποικιλομορφία και τον πλουραλισμό στο διαδίκτυο. Αυτό επιχειρούμε σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο Internet, Redondance et Pluralisme de l’Information (IPRI) του οποίου τα τελικά αποτελέσματα θα δημοσιευθούν εντός του 2012.

Το βασικό ερώτημα της παρουσίασης είναι το πως πρέπει να συνδυαστούν ερευνητικές μέθοδοι που προέρχονται από τις κοινωνικές επιστήμες όπως η κοινωνικοοικονομική ανάλυση, η εθνογραφική παρατήρηση και η ανάλυση περιεχομένου με τη χρήση προγραμμάτων για την επεξεργασία των τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων που παράγουν οι χρήστες του διαδικτύου.

Από θεωρητικής άποψης δείχνουμε το πως το θεωρητικό πλάισιο των digital methods μπορεί να εφαρμοστεί στο γνωστικό αντικέιμενο της διαδικτυακής δημοσιογραφίας και ενημέρωσης (για ένα παράδειγμα της δουλειάς μας σε αυτό το κομμάτι βλέπε εδώ).

Πράγματι, το τελευταίο δεν μπορεί να προσεγγισθεί μόνο μέσω παραδοσιακών μεθόδων των κοινωνικών επιστημών. Αυτό γιατί εξαρτάται από εργαλεία η χρήση των οποίων αφήνει άπειρα “ίχνη” (επισκέψεις, likes, tweets κλπ.) τα οποία αναλογούν σε κοινωνική δραστηριότητα και μπορούν να αναλυθούν με αυτοματοποιημένο τρόπο (News science of networks).

Ταυτόχρονα όμως, η αυτόματη ανάλυση δεν αρκεί για να δώσει νόημα σε σύνθετες κοινωνικές πρακτικές όπως η λειτουργία της δημόσιας σφαίρας και των ΜΜΕ. Μόνο ο συνδυασμός των δύο μπορεί να δώσει μια σαφή και σφαιρική εικόνα ενός τόσο πολύπλοκου γνωστικού πεδίου (Το πλήρες κείμενο εδώ σε PDF).

Το συνέδριο διοργανώνεται από το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, τη Διεθνή Ένωση Γαλλόφωνων Κοινωνιολόγων (AISLF), τη Διεθνή Κοινωνιολογική Ένωση (ISA) και πιο συγκεκριμένα την Ερευνητική επιτροπή: «Κοινωνιολογία της Επικοινωνίας, της Γνώσης και του Πολιτισμού» (της οποίας, ένα από τα πρώτα μέλη, υπήρξε ο E. Morin) καθώς και από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), με την υποστήριξη του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Το συνέδριο, θα λάβει χώρα στις 26 Μαΐου στο Μουσείο της Ακρόπολης, και στις 27 και 28 Μαΐου στο Auditorium του Institut français d’Athènes.

Θα μιλήσουν ο Edgar Morin, ο André Petitat, πρόεδρος της Διεθνής Ένωσης Γαλλόφωνων Κοινωνιολόγων από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης και μερικοί από τους σημαντικότερους Γάλλους κοινωνιολόγους, όπως ο Lucien Sfez από το Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne, ο Michel Maffesoli από το Πανεπιστήμιο Paris Descartes, ο Bruno Péquignot από το Πανεπιστήμιο Sorbonne Nouvelle – Paris 3 και ο Pierre Bouvier από το Πανεπιστήμιο Paris 10 Nanterre. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Σκοπός του Συνεδρίου είναι μία επίκαιρη κοινωνιολογική προσέγγιση όλων των πεδίων της σύγχρονης καθημερινής ζωής όπου ανακύπτει το διακύβευμα  «πολιτισμός-βαρβαρότητα»: στην επικοινωνία και στις «παγκόσμιες» αφηγήσεις, στις διαδικασίες προσδιορισμού ταυτοτήτων (και τη θέση του «άλλου»), στις σχέσεις εξουσίας ή στις σχέσεις «χρόνου» – «χώρου». Θα υπάρξουν επίσης θεματικές σχετικές με το έργο του Edgar Morin.

Πρόγραμμα (στα γαλλικά)

Πρόσκληση

Twitter was created within the Odeo Company in 2006 by Jack Dorsey, soon joined by Biz Stone and Evan Williams. It raised funds for the first time in 2007 to separate itself from Odeo. Since then, Twitter has raised over 60 million euros from major venture capital firms in the United States. Twitter allows members to post short messages (140 characters or less) on their personal page (timeline); these messages are available to all subscribers (followers). Members can also follow messages streams produced by other users. But Twitter provides more than these basic functionalities: you can message specific members (direct message), retransmit (retweet) other users’ messages, create, track and share account lists, make advanced searches, etc.

The initial concept behind Twitter is based on a simple idea: allow users to say what they are doing in real time – hence its first slogan: “What are you doing?” Gradually, the service evolved from interpersonal or small-group communication to mass networking. In time, Twitter has somehow become a watchdog community tool to monitor a variety of topics. In order to reflect the new uses that had developed, a new slogan appears on the homepage since 2009: “Discover what’s happening right now, anywhere in the world.” According to its founders, Twitter is more than just a social network, it is an actual “information network.”

But the real efficiency of the service as a news media was established with the Iranian presidential election of June 2009: Twitter, one of the few media left uncensored by the Iranian regime, was used by opponents to communicate with the outside world and show the extent of the mobilization and repression – such activist usage had already been observed in Africa (Mäkinen & Kuira, 2008). These events highlighted the benefits of the service: speedy information dissemination; near real-time coverage from where “it’s happening”, via mobile phones; multimedia content distribution through associated services; and the inability of authorities to censor the flow of information relayed by Twitter, unless they completely block access to the Internet.

Open API and usage-driven innovation

The effectiveness of Twitter as a means of news broadcasting can be explained by both its technical features and level of enactment among users. From the beginning, Twitter was designed as a mobile device service. From the 140-character message length limit (same as an SMS[+] NoteAccording to Wikipedia, SMS length is 160 characters in 7-bit encoding or 140 characters in 8-bit encoding. When Twitter started in 2007, SMS accounted for a large part of all messages exchanged on the system. Things have obviously changed since, with the widespread use of mobile Internet, but you can still send an SMS on Twitter. ) to the stripped-down interface, everything had been thought out to benefit from the exponential growth of mobile phone services. Moreover, the choice of implementing open source tools and making the service’s programming interface (API) available to third parties has been crucial to Twitter’s success, while fostering the emergence of an ecosystem comprising dozens of interoperable services allowing users to access Twitter without a web browser: geolocation (Foursquare), link shorteners (Bit.ly), picture/video hosting (Twitpic), search engines (Topsy), and clients allowing you to use Twitter without a web browser. According to Jack Dorsey, Twitter’s API receives 20 times more requests from external applications than from Twitter.com – in other words, a vast majority of members access the information circulating on Twitter through means other than the website itself. Therefore, Twitter is not primarily a closed platform like Facebook or a portal, but an information stream updated in real time and viewable on an extremely diverse assortment of supports, which makes it almost impossible for an external body to impose censorship on it.

Twitter officials have also been able to use “innovation by usage,” i.e. “innovative technology or services arising from how users are using the services and spread through exchange networks between users” (Cardon, 2005). In fact, many basic features on Twitter – designating a user’s name by putting the @ sign before it, using hashtags (keywords preceded by #) to define the subject of a message, retweeting – were invented by its users. Twitter’s engineers simply had to follow the trend and adapt the service interface to features already adopted by many users.

Information propagation and categories of users

Many quantitative studies conducted by automated data extraction from the Twitter API are designed to map the flow of information through the network and classify user groups and message groups. For instance, the French agency Spintank tried to follow the propagation of informationaround the strike-down of the Creation and Internet (Hadopi) Law announced on Wednesday, June 10, 2009. The study shows that word of mouth around a current event, commonly known as a buzz, is often intense but short lived. If we classify the messages followed by the #hadopi hashtag into three categories (information, analysis, satire/irony), we see that as we move away from the announcement of the strike-down, the ratio of the two latter categories grows at the expense of purely informative tweets. However, overall, the messages announcing the event dominate the other two categories (half of the tweets labeled #hadopi), which suggests that Twitter is primarily a medium for the dissemination of raw information.

The role of Twitter in the news

Journalists and Twitter

A (future) giant with feet of clay?

Bibliography

Η παρακμή των παραδοσιακού τύπου συνοδεύεται από την άνθιση της διαδικτυακής δημοσιογραφίας, που όμως είναι προβληματική σε ότι αφορά την ποιότητα αλλά και την βιωσιμότητα της.

Η πρώτη διαπίστωση της ετήσιας έκθεσης State of the media για το 2009 είναι η επιβάρυνση της ήδη δύσκολης οικονομικής κατάστασης των εφημερίδων στις ΗΠΑ. Υπολογίζεται ότι από το 2000 κι έπειτα το σύνολο του αμερικάνικου τύπου έχει χάσει το ένα τρίτο των μέσων δημοσιογραφικής παραγωγής που διέθετε.

Η κρίση αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις στη λειτουργία της δημόσιας σφαίρας αφού, όπως έδειξε μια άλλη έρευνα του Project for Excellence in Journalism, οι εφημερίδες αποτελούν ακόμη και σήμερα τον κύριο παραγωγό πρωτογενούς πληροφόρησης και πρωτότυπου ρεπορτάζ. Φαίνεται λοιπόν ότι ενισχύεται η σταδιακή μείωση των παραδοσιακών πηγών χρηματοδότησης της δημοσιογραφίας όπως η διαφήμιση αλλά και η πληρωμή από το κοινό.

Αυτό συμβαίνει όχι μόνο στον τομέα του τύπου αλλά και στο διαδίκτυο. Από οικονομικής άποψης μια εφημερίδα είναι κλασική περίπτωση σύνθετου προϊόντος (bundling): κάποιος που αγοράζει μια εφημερίδα γιατί θέλει να διαβάσει τα αθλητικά και τις μικρές αγγελίες χρηματοδοτεί επίσης και μια ανάλυση ή ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ.  Το ντιλ αυτό επέτρεψε για σχεδόν δύο αιώνες της ανάπτυξη της ερευνητικής και κριτικής δημοσιογραφίας που από μόνη της δεν αποτελεί επικερδή προϊόν σε μαζική κλίμακα.

Στο διαδίκτυο οι αναγνώστες μεταμορφώνονται σε καταναλωτές συνθέτοντας την δική τους ενημέρωση και συνδυάζοντας διαφορετικές πηγές. Η πληροφορία διασπάται σε περιεχόμενα το καθένα από τα οποία πωλείται ξεχωριστά στη διαφημιστική αγορά. Ως αποτέλεσμα η διαφημιστική αξία του κάθε επισκέπτη σε έναν ενημερωτικό ιστότοπο είναι δέκα φορές μικρότερη από την αξία ενός αναγνώστη εφημερίδας.

Ταυτόχρονα, μόνο ένας στους τρεις Αμερικάνους χρήστες του διαδικτύου δηλώνει έτοιμος να πληρώσει για να ενημερωθεί από το διαδίκτυο. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων κάνει πολλή δύσκολη, προς το παρόν, την εγκαθίδρυση ενός οικονομικού μοντέλου ικανού να στηρίξει σε βάθος χρόνου την ποιοτική και κριτική δημοσιογραφία.  Όπως αναφέρει κι ο Clay Shirky βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση δημιουργικής καταστροφής όπως την περιέγραψε ο Schumpeter.

Η δεύτερη διαπίστωση είναι ότι η διαδικτυακή ενημέρωση δεν φαίνεται προς το παρόν να μπορεί να αντισταθμίσει την παρακμή των παραδοσιακών ΜΜΕ σε ότι αφορά την παραγωγή πρωτότυπων ειδήσεων. Για παράδειγμα στο πλαίσιο της έκθεσης State of the media οι ερευνητές έδειξαν ότι οι 80% των συνδέσμων που διαμοιράζονται μέσω κοινωνικών δικτύων (Facebook, Twitter κλπ) αλλά και ιστολογίων οδηγούν σε ιστότοπους παραδοσιακών ΜΜΕ. Κι αυτό ενώ η πλειοψηφία των χρηστών χρησιμοποιεί πλέον κάποια από αυτά τα εργαλεία.

Παράλληλα, αντίθετα από ότι θα περίμενε κανείς, η ενημέρωση στο διαδίκτυο χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση σε μικρό αριθμό ιστότοπων. Το 7% των ενημερωτικών ιστότοπων συγκεντρώνει το 80% των επισκέψεων. Οι κυριότεροι από αυτούς ανήκουν σε παραδοσιακά ΜΜΕ ή σε μεγάλους διαδικυακούς παίκτες (Google, Yahoo, Microsoft) οι οποίοι δεν παράγουν πρωτότυπο ρεπορτάζ.

Οι οικονομικές δυσκολίες των ΜΜΕ και οι περικοπές προσωπικού έχουν ως αποτέλεσμα την όλο και μεγαλύτερη πίεση στους δημοσιογράφους για να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους. Η κυριαρχία των breaking news στο διαδίκτυο εις βάρος της έρευνας και της ανάλυσης καταλήγει στην άκριτη αναπαραγωγή δελτίων τύπου κάτι που ενισχύει την επίσημη εκδοχή των γεγονότων έτσι όπως αυτά περιγράφονται από τους εμπλεκόμενους παράγοντες (αστυνομία, κράτος, επιχειρήσεις, λόμπυ).

Σε αυτή την τάση προστίθεται επίσης οι φήμες, οι ψεύτικες ειδήσεις, οι ανακρίβειες που αναπαράγωνται και εξαπλώνονται πλέον με μεγάλη ταχύτητα.

Σε γενικές γραμμές λοιπόν, το παρόν της ενημέρωσης, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, είναι ζοφερό. Το μέλλον θα εξαρτηθεί από το αν η κριτική και ερευνητική δημοσιογραφία καταφέρει να βρει ένα νέους τρόπους έκφρασης αλλά και χρηματοδότησης.

Όπως αναφέρει και ο Michael Schudson στην έκθεση με τίτλο The Reconstruction of American Journalism η αγορά δεν είναι πλέον ικανή να στηρίξει την ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Το μελλοντικό μοντέλο που βρίσκεται σε φάση ανάδυσης θα συνδυάζει υποχρεωτικά τα ιδιωτικά ΜΜΕ με την δημοσιογραφία των πολιτών και τη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Μένει να δούμε αν θα προκύψει μια νέα ισορροπία επωφελής για την δημόσια σφαίρα και πως.

Άλλες πηγές:

Understanding the Partipatory News Consumer

2009 Social Media & Online Usage Study (PDF)

Facebook and Twitter ‘reshaping journalism as we know it’ (PDF)

Πάνω από 15 χρόνια μετά

Σε ένα πρόσφατο άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Journalism (Οκτώβριος 2009), η Eugenia Mitchelstein και ο Pablo J. Boczkowski από το Northwestern University των ΗΠΑ επιχείρησαν να συνθέσουν τα αποτελέσματα της αγγλόφωνης έρευνας γύρω από τα διακυβεύματα της διαδικτυακής δημοσιογραφίας.

Σύμφωνα με το άρθρο, η έρευνα πάνω στο ζήτημα επικεντρώνεται σε πέντε βασικές θεματικές:

1. Το οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η διαδικυακή δημοσιογραφία (business models).

2. Τη δυναμική της καινοτομίας στο χώρο των ηλεκτρονικών ΜΜΕ.

3. Τους τρόπους και μεθόδους παραγωγής της πληροφορίας στο διαδικτυακό περιβάλλον.

4. Τις αλλαγές στο επαγγελματικό γίγνεσθαι των δημοσιογράφων.

5. Τη διάδραση της επαγγελματικής δημοσιογραφίας με την ερασιτεχνική παραγωγή περιεχομένου (user generated content).

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του άρθρου κατ’εμέ είναι η βιβλιογραφία. Πράγματι οι δύο ερευνητές έκαναν μια αξιόλογη προσπάθεια αναζήτησης και καταγραφής των σημαντικότερων επιστημονικών άρθρων και βιβλίων πάνω στο θέμα από το 2000 κι έπειτα.

Βέβαια περιορίζονται στο αγγλόφωνο κομμάτι που είναι όμως και το πλουσιότερο. Ακολουθεί αυτούσια η βιβλιογραφία όπως είναι στο άρθρο. Όσοι θέλετε και το κείμενο αλλά δεν έχετε πρόσβαση στη βάση του Sage στείλτε ένα μέηλ στο nikos (AT) smyrnaios.net

Αγγλόφωνη βιβλιογραφία για την διαδικτυακή δημοσιογραφία

Ahlers, D. (2006) ‘News Consumption and the New Electronic Media’, Harvard International Journal of Press-Politics 11(1): 29–52.
Allan, S. (2006) Online News. Maidenhead: Open University Press.
Al-Saggaf, Y. (2006) ‘The Online Public Sphere in the Arab World: The War in Iraq on the Al Arabiya Website’, Journal of Computer-Mediated Communication 12(1): 311–34.
AlShehri, F. and B. Gunter (2002) ‘The Market for Electronic Newspapers in the Arab
World’, Aslib Proceedings 54(1): 56–70.
Benkler, Y. (2006) The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom. New Haven, CT: Yale University Press.
Bentley, C., B. Hamman, J. Littau, H. Meyer, B. Watson and B. Welsh (2007) ‘Citizen
Journalism: A Case Study’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and the
Future of Media, pp. 239–59. New York: Routledge.
Boczkowski, P. J. (2002) ‘The Development and Use of Online Newspapers: What
Research Tells Us and What We Might Want to Know’, in L. A. Lievrouw and
S. Livingstone (eds) Handbook of New Media: Social Shaping and Consequences of
ICTs, pp. 270–86. London: SAGE.
Boczkowski, P. J. (2004a) Digitizing the News: Innovation in Online Newspapers.
Cambridge: MIT Press.
Boczkowski, P. J. (2004b) ‘The Mutual Shaping of Technology and Society in Videotex
Newspapers: Beyond the Diffusion and Social Shaping Perspectives’, Information
Society 20(4): 255–267.
Boczkowski, P. J. (2004c) ‘The Processes of Adopting Multimedia and Interactivity in
Three Online Newsrooms’, Journal of Communication 54(2): 197–213.
Boczkowski, P. J. (in press) ‘Newspaper Culture and Technical Innovation: American
Newspapers Approach their Digital Future, 1980–2005’, in W. R. Neumann (ed.)
Media, Technology and Society: The Challenges of Digital Convergence. Ann Arbor:
University of Michigan Press.
Boczkowski, P. J. (2009) ‘Rethinking Hard and Soft News Production: From Common
Ground to Divergent Paths’, Journal of Communication 59(1): 98–116.
Boczkowski, P. J. and M. de Santos (2007) ‘When More Media Equals Less News: Patterns of Content Homogenization in Argentina’s Leading Print and Online Newspapers’, Political Communication 24(2): 167–80.
Boczkowski, P. J. and J. A. Ferris (2005) ‘Multiple Media, Convergent Processes, and
Divergent Products: Organizational Innovation in Digital Media Production at
a European Firm’, Annals of the American Academy of Political and Social Science
597(1): 32–47.
Bolaño, C., G. Mastrini and F. Sierra (2004) ‘Global Changes in the Economic System
and in Communications: A Latin American Perspective for the Political Economy
of Communications’, Javnost-The Public 11(3): 47–58.
Bruns, A. (2008) ‘The Active Audience: Transforming Journalism from Gatekeeping to
Gatewatching’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News: The
Ethnography of New Media Production, pp. 171–84. New York: Peter Lang.
Bustamante, E. (2004) ‘Cultural Industries in the Digital Age: Some Provisional Con-
clusions’, Media, Culture & Society 26(6): 803–20.
Butsch, R. (2008) The Citizen Audience: Crowds, Publics and Individuals. New York:
Routledge.
Carlson, D. (2003) ‘The History of Online Journalism’, in K. Kawamoto (ed.) Digital
Journalism: Emerging Media and the Changing Horizons of Journalism, pp. 31–55.
Lanham, MD: Rowman and Littlefi eld.
Carlson, M. (2007) ‘Blogs and Journalistic Authority’, Journalism Studies 8(2): 264–79.
Cassidy, W. P. (2005) ‘Variations on a Theme: The Professional Role Conceptions of
Print and Online Newspaper Journalists’, Journalism and Mass Communication
Quarterly 82(2): 264–80.
Cassidy, W. P. (2007) ‘Online News Credibility: An Examination of the Perceptions of
Newspaper Journalists’, Journal of Computer-Mediated Communication 12(2).
Castells, M. (1996) The Rise of the Network Society. Blackwell: Oxford.
Cawley, A. (2008) ‘News Production in an Irish Online Newsroom: Practice, Process
and Culture’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News: The
Ethnography of New Media Production, pp. 45–60. New York: Peter Lang.
Chan, J. M., F. L. F. Lee and Z. D. Pan (2006) ‘Online News Meets Established Jour-
nalism: How China’s Journalists Evaluate the Credibility of News Websites’, New
Media and Society 8(6): 925–47.
Chan-Olmsted, S. M. and L. S. Ha (2003) ‘Internet Business Models for Broadcasters:
How Television Stations Perceive and Integrate the Internet’, Journal of Broad-
casting and Electronic Media 47(4): 597–617.
Chyi, H. I. (2005) ‘Willingness to Pay for Online News: An Empirical Study on the
Viability of the Subscription Model’, Journal of Media Economics 18(2): 131–42.
Chyi, H. I. and D. L. Lasorsa (2002) ‘An Explorative Study on the Market Relation
between Online and Print Newspapers’, Journal of Media Economics 15(2): 91–106.
Chyi, H. I. and G. Sylvie (2001) ‘The Medium is Global, the Content is not: The Role
of Geography in Online Newspaper Markets’, Journal of Media Economics 14(4):
231–48.
Clemons, E. K., B. Gu and K. R. Lang (2002) ‘Newly Vulnerable Markets in an Age of
Pure Information Products: An Analysis of Online Music and Online News’,
Journal of Management Information Systems 19(3): 17–41.
Cohen, E. L. (2002) ‘Online Journalism as Market-Driven Journalism’, Journal of
Broadcasting and Electronic Media 46(4): 532–48.
Conboy, M. and J. Steel (2008) ‘The Future of Newspapers’, Journalism Studies 9(5):
650–61.
Constantinescu, A. R. and J. C. Tedesco (2007) ‘Framing a Kidnapping’, Journalism Studies 8(3): 444–64.
Daniels, G. L. (2006) ‘The Role of Native American Print and Online Media in the “Era
of Big Stories”: A Comparative Case Study of Native American Outlets’ Coverage
of the Red Lake Shootings’, Journalism 7(3): 321–42.
De Sola Pool, I. (1983) Technologies of Freedom. Cambridge, MA: Belknap Press.
Del Aguila-Obra, A. R., A. Padilla-Melendez and C. Serarols-Tarres (2007) ‘Value
Creation and New Intermediaries on Internet. An Exploratory Analysis of the
Online News Industry and the Web Content Aggregators’, International Journal of
Information Management 27(3): 187–99.
Dennis, E. E. (2006) ‘Television’s Convergence Conundrum: Finding the Right Digital
Strategy’, Television Quarterly 37(1): 22–6.
Deuze, M. (2003) ‘The Web and its Journalisms: Considering the Consequences of
Different Types of Newsmedia Online’, New Media and Society 5(2): 203–30.
Deuze, M. (2004) ‘What is Multimedia Journalism?’, Journalism Studies 5(2): 139–52.
Deuze, M. (2006) ‘Participation, Remediation, Bricolage: Considering Principal
Components of a Digital Culture’, Information Society 22(2): 63–75.
Deuze, M. (2007) Media Work. Cambridge: Polity.
Deuze, M. (2008) ‘Toward a Sociology of Online News?’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: The Ethnography of New Media Production,
pp. 199–209. New York: Peter Lang.
Deuze, M. and C. Dimoudi (2002) ‘Online Journalists in the Netherlands: Towards a
Profi le of a New Profession’, Journalism 3(1): 85–100.
Deuze, M. and S. Paulussen (2002) ‘Research Note: Online Journalism in the Low
Countries – Basic, Occupational and Professional Characteristics of Online
Journalists in Flanders and the Netherlands’, European Journal of Communication
17(2): 237–45.
Deuze, M., A. Bruns and C. Neuberger (2007) ‘Preparing for an Age of Participatory
News’, Journalism Practice 1(3): 322–38.
Dimitrova, D. V., L. L. Kaid, A. P. Williams and K. D. Trammell (2005) ‘War on the Web. The Immediate News Framing of Gulf War II’, Harvard International Journal of
Press-Politics 10(1): 22–44.
Domingo, D. (2008a) ‘Interactivity in the Daily Routines of Online Newsrooms: Dealing
with an Uncomfortable Myth’, Journal of Computer-Mediated Communication
13(3): 680–704.
Domingo, D. (2008b) ‘Inventing Online Journalism: A Constructivist Approach to the
Development of Online News’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making
Online News: The Ethnography of New Media Production, pp. 15–28. New York:
Peter Lang
Domingo, D., T. Quandt, A. Heinonen, S. Paulussen, J. B Singer and M. Vujnovic (2008)
‘Participatory Journalism Practices in the Media and Beyond: An International
Comparative Study of Initiatives in Online Newspapers’, Journalism Practice 2(3):
326–42.
Douglas, S. J. (1987) Inventing American Broadcasting, 1899–1922. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
Dupagne, M. and B. Garrison (2006) ‘The Meaning and Infl uence of Convergence’,
Journalism Studies 7(2): 237–55.
Ekstrand, V. S. (2002) ‘Online News: User Agreements and Implications for Readers’,
Journalism and Mass Communication Quarterly 79(3): 602–18.
Esser, F. and B. Pfetsch (2004) Comparing Political Communication: Reorientations in a Changing World. Cambridge: Cambridge University Press.
Fishman, M. (1980) Manufacturing the News. Austin: University of Texas Press
García, E. P. (2008) ‘Print and Online Newsrooms in Argentinean Media: Autonomy
and Professional Identity’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online
News: The Ethnography of New Media Production, pp. 61–75. New York: Peter Lang.
Garrison, B. (2001) ‘Diffusion of Online Information Technologies in Newspaper
Newsrooms’, Journalism 2(2): 221–39.
Garrison, B. (2005) ‘Online Newspapers’, in M. B. Salwen, B. Garrison and P. D. Driscoll (eds) Online News and the Public, pp. 3–46. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Gentzkow, M. (2007) ‘Valuing New Goods in a Model with Complementarity: Online
Newspapers’, American Economic Review 97(3): 713–44.
Ghareeb, E. (2000) ‘New Media and the Information Revolution in the Arab World:
An Assessment’, The Middle East Journal 54(3): 395.
Gilbert, C. G. (2005) ‘Unbundling the Structure of Inertia: Resource versus Routine
Rigidity’, Academy of Management Journal 48(5): 741–63.
Gillmor, D. (2004) We the Media: Grassroots Journalism by the People, for the People.
Sebastopol, CA: O’Reilly Media.
Greer, J. D. (2004) ‘Advertising on Traditional Media Sites: Can the Traditional
Business Model be Translated to the Web?’, Social Science Journal 41(1): 107–13.
Haas, T. (2005) ‘From “Public Journalism” to the “Public’s Journalism”? Rhetoric and
Reality in the Discourse on Weblogs’, Journalism Studies 6(3): 387–96.
Hallin, D. and P. Mancini (2007) Comparing Media Systems: Three Models of Media and Politics (Vol. 3). Cambridge: Cambridge University Press.
He, Z. and J.-H. Zhu (2002) ‘The Ecology of Online Newspapers: The Case of China’,
Media, Culture & Society 24(1): 121–37.
Hendrickson, L. (2007) ‘Press Protection in the Blogosphere: Applying a Functional
Defi nition of “Press” to News Weblogs’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship
and the Future of the Media, pp. 187–204. New York: Routledge.
Herbert, J. and N. Thurman (2007) ‘Paid Content Strategies for News Websites’,

Journalism Practice 1(2): 208–26.Hermida, A. and N. Thurman (2008) ‘A Clash of Cultures’, Journalism Practice 2(3):343–56.

Herring, S. C., L. A. Scheidt, E. Wright and S. Bonus (2005) ‘Weblogs as a Bridging Genre’, Information, Technology and People 18(2): 142–71.
Hujanen, J. and S. Pietikainen (2004) ‘Interactive Uses of Journalism: Crossing
between Technological Potential and Young People’s News-Using Practices’, New
Media and Society 6(3): 383–401.
Hutchins, B. (2007) ‘Public Culture, Independent Online News and the Tasmanian
Times’, Journalism 8(2): 205–25.
Kim, E.-G. and J. W. Hamilton (2006) ‘Capitulation to Capital? OhmyNews as
Alternative Media’, Media, Culture & Society 28(4): 541–60.
Klinenberg, E. (2005) ‘Convergence: News Production in a Digital Age’, Annals of the
American Academy of Political and Social Science 597(1): 48–64.
Kopper, G. G., A. Kolthoff and A. Czepek (2000) ‘Research Review: Online Journalism
– A Report on Current and Continuing Research and Major Questions in the
International Discussion’, Journalism Studies 1(3): 499–512.
Lagerkvist, J. (2008) ‘Online Journalism in China: Constrained by Politics, Spirited by
Public Nationalism’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News:
The Ethnography of New Media Production, pp. 127–41. New York: Peter Lang.
Lawson-Borders, G. (2006) Media Organizations and Convergence: Case Studies of Media Convergence Pioneers. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Lowrey, W. (2006) ‘Mapping the Journalism–Blogging Relationship’, Journalism 7(4):
477–500.
Lowrey, W. and W. Anderson (2005) ‘The Journalist behind the Curtain: Participatory
Functions on the Internet and their Impact on Perceptions of the Work of Jour-
nalism’, Journal of Computer-Mediated Communication 10(3).
Lowrey, W. and J. Latta (2008) ‘The Routines of Blogging’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: the Ethnography of Online News Production,
pp. 185–97. New York: Peter Lang.
Luhmann, N. (2000) The Reality of the Mass Media. Palo Alto, CA: Stanford University
Press.
McCoy, M. E. (2001) ‘Dark Alliance: News Repair and Institutional Authority in the
Age of the Internet’, Journal of Communication 51(1): 164–93.
Marjoribanks, T. (2000a) ‘The “Anti-Wapping”? Technological Innovation and
Workplace Reorganization at the Financial Times’, Media, Culture & Society 22(5):
575–93.
Marjoribanks, T. (2000b) News Corporation, Technology and the Workplace: Global
Strategies, Local Change. Cambridge: Cambridge University Press.
Matheson, D. (2004) ‘Weblogs and the Epistemology of the News: Some Trends in
Online Journalism’, New Media and Society 6(4): 443–68.
Meier, K. (2007) ‘Innovations in Central European Newsrooms’, Journalism Practice
1(1): 4 – 19.
Millen, D. R. and S. M. Dray (2000) ‘Information Sharing in an Online Community
of Journalists’, Aslib Proceedings 52(5): 166–73.
Nerone, J. and K. G. Barnhurst (2001) ‘Beyond Modernism – Digital Design,
Americanization and the Future of Newspaper Form’, New Media and Society 3(4):
467–82.
Nicholas, D., P. Williams, P. Cole and H. Martin (2000) ‘The Impact of the Internet on
Information Seeking in the Media’, Aslib Proceedings: New Information Perspectives
52(3): 98–114.
O’Sullivan, J. and A. Heinonen (2008) ‘Old Values, New Media: Journalism Role
Perceptions in a Changing World’, Journalism Practice 2(3): 357–71.
Ornebring, H. (2008) ‘The Consumer as a Producer of What?’, Journalism Studies 9(5):
771–85.
Owens, L. and L. K. Palmer (2003) ‘Making the News: Anarchist Counter-public Rela-
tions on the World Wide Web’, Critical Studies in Media Communication 20(4):
335–61.
Papacharissi, Z. (2002) ‘The Virtual Sphere: The Internet as a Public Sphere’, New
Media and Society 4(1): 9–27.
Papacharissi, Z. (2004) ‘Democracy Online: Civility, Politeness, and the Democratic
Potential of Online Political Discussion Groups’, New Media and Society 6(2):
259–83.
Papacharissi, Z. (2007) ‘The Blogger Revolution? Audiences as Media Producers:
Content Analysis of 260 Blogs’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and
the Future of Media, pp. 21–38. New York: Routledge.
Pavlik, J. (2000) ‘The Impact of Technology on Journalism’, Journalism Studies 1(2):
229–37.
Pavlik, J. (2001) Journalism and New Media. New York: Columbia University Press.
Project for Excellence in Journalism (2007) ‘State of the News Media’, URL (consulted
June 2008): http://www.stateofthenewsmedia.com/2007/index.asp
Project for Excellence in Journalism (2008) ‘State of the News Media’, URL (consulted
June 2008): http://www.stateofthenewsmedia.com/2008/index.asp
Quandt, T. (2008a) ‘(No) News on the World Wide Web?’, Journalism Studies 9(5):
717–38.
Quandt, T. (2008b) ‘News Tuning and Content Management: An Observation Study
of Old and New Routines in German Online Newsrooms’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: The Ethnography of New Media Production,
pp. 77–97. New York: Peter Lang.
Quandt, T., M. Loffelholz, D. Weaver, T. Hanitzsch and K.-D. Altmeppen (2006)
‘American and German Online Journalists at the Beginning of the 21st Century’,
Journalism Studies 7(2): 171–86.
Quinn, S. (2005) ‘Convergence’s Fundamental Question’, Journalism Studies 6(1):
29–38.
Reese, S. D., L. Rutigliano, K. Hyun and J. Jeong (2007) ‘Mapping the Blogosphere:
Professional and Citizen-based Media in the Global News Arena’, Journalism
8(3): 235–61.
Reich, Z. (2008) ‘How Citizens Create News Stories’, Journalism Studies 9(5): 739–58.
Robinson, S. (2006) ‘The Mission of the J-Blog: Recapturing Journalistic Authority
Online’, Journalism 7(1): 65–83.
Robinson, S. (2007) ‘‘Someone’s Gotta Be in Control Here’, Journalism Practice 1(3):
305–21.
Rosenstiel, T. (2005) ‘Political Polling and the New Media Culture: A Case of More
Being Less’, Public Opinion Quarterly 69(5): 698–715.
Ruggiero, T. E. and S. P. Winch (2005) ‘The Media Downing of Pierre Salinger: Jour-
nalistic Mistrust of the Internet as a News Source’, Journal of Computer-Mediated
Communication 10(2): article 8.
Russell, A. (2001) ‘Chiapas and the New News: Internet and Newspaper Coverage of
a Broken Cease-fi re’, Journalism 2(2): 197–220.
Rutigliano, L. (2007) ‘Emergent Communications Network as Civic Journalism’,
in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and the Future of Media, pp. 225–37.
New York: Routledge.
Salwen, M. B. (2005) ‘Online News Trends’, in M. B. Salwen, B. Garrison and P. D.
Driscoll (eds) Online News and the Public, pp. 47–77. Mahwah, NJ: Lawrence
Erlbaum.
Scheufele, D. A. and M. C. Nisbet (2002) ‘Being a Citizen Online – New Opportunities
and Dead Ends’, Harvard International Journal of Press-Politics 7(3): 55–75.
Schiffer, A. J. (2006) ‘Blogswarms and Press Norms: News Coverage of the Downing
Street Memo Controversy’, Journalism and Mass Communication Quarterly 83(3):
494–510.
Schultz, T. (2000) ‘Mass Media and the Concept of Interactivity: An Exploratory Study
of Online Forums and Reader Email’, Media, Culture & Society 22(2): 205–21.
Semetko, H. A. and N. Krasnoboka (2003) ‘The Political Role of the Internet in Societies
in Transition – Russia and Ukraine Compared’, Party Politics 9(1): 77–104.
Shin, J.-H. and G. T. Cameron (2003) ‘The Interplay of Professional and Cultural
Factors in the Online Source–Reporter Relationship’, Journalism Studies 4(2):
253–72.
Shoemaker, P. J. and A. A. Cohen (2006) News around the World: Content, Practitioners,
and the Public. New York: Routledge.
Sigal, L. V. (1973) Reporters and Offi cials: The Organization and Politics of Newsmaking. Lexington, MA: Heath.
Singer, J. B. (2001) ‘The Metro Wide Web: Changes in Newspapers’ Gatekeeping Role
Online’, Journalism and Mass Communication Quarterly 78(1): 65–80.
Singer, J. B. (2003a) ‘Campaign Contributions: Online Newspaper Coverage of
Election 2000’, Journalism and Mass Communication Quarterly 80(1): 39–56.
Singer, J. B. (2003b) ‘Who are these Guys? The Online Challenge to the Notion of
Journalistic Professionalism’, Journalism 4(2): 139–63.
Singer, J. B. (2004) ‘Strange Bedfellows? The Diffusion of Convergence in Four News
Organizations’, Journalism Studies 5(1): 3–18.
Singer, J. B. (2005) ‘The Political J-Blogger: “Normalizing” a New Media Form to Fit
Old Norms and Practices’, Journalism 6(2): 173–98.
Singer, J. B. (2006a) ‘The Socially Responsible Existentialist’, Journalism Studies 7(1):
2–18.
Singer, J. B. (2006b) ‘Stepping back from the Gate: Online Newspaper Editors and
the Co-production of Content in Campaign 2004’, Journalism and Mass Com-
munication Quarterly 83(2): 265–80.
Singer, J. B. and M. Gonzalez-Velez. (2003) ‘Envisioning the Caucus Community:
Online Newspaper Editors Conceptualize their Political Roles’, Political Communi-
cation 20(4): 433–52.
Song, Y. (2007) ‘Internet News Media and Issue Development: A Case Study on the
Roles of Independent Online News Services as Agenda-builders for Anti-US
Protests in South Korea’, New Media and Society 9(1): 71–92.
Sousa, H. (2006) ‘Information Technologies, Social Change and the Future: The Case
of Online Journalism in Portugal’, European Journal of Communication 21(3):
373–87.
Stober, R. (2004) ‘What Media Evolution Is: A Theoretical Approach to the History of
New Media’, European Journal of Communication 19(4): 483–505.
Thompson, J. B. (1995) The Media and Modernity: A Social Theory of the Media.
Cambridge: Polity Press.
Thurman, N. (2008) ‘Forums for Citizen Journalists? Adoption of User-generated
Content Initiatives by Online News Media’, New Media and Society 10(1): 139–57.
Trammell, K. D., A. Tarkowski and A. M. Sapp (2006) ‘Rzeczpospolita blogow [Republic
of Blog]: Examining Polish Bloggers through Content Analysis’, Journal of
Computer-Mediated Communication 11(3): 702–22.
Tremayne, M. (2007) ‘Harnessing the Active Audience: Synthesizing Blog Research
and Lessons for the Future of Media’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship
and the Future of Media, pp. 261–72. New York: Routledge.
Tuchman, G. (1978) Making News. New York: Free Press.
Turow, J. (1997) Breaking up America: Advertisers and the New Media World. Chicago, IL: University of Chicago Press.
Turow, J. (2005) ‘Audience Construction Culture Production: Marketing Surveillance
in the Digital Age’, Annals of the American Academy of Political and Social Science
597(1): 103–21.
Turow, J. (2006) Niche Envy: Marketing Discrimination in the Digital Age. Cambridge,
MA: MIT Press.
Ursell, G. (2001) ‘Dumbing down or Shaping up? New Technologies, New Media,
New Journalism’, Journalism 2(2): 175–96.
Wall, M. (2005) ‘“Blogs of War”: Weblogs as News’, Journalism 6(2): 153–72.
Weber, I. and L. Jia (2007) ‘Internet and Self-regulation in China: The Cultural Logic
of Controlled Commodifi cation’, Media, Culture & Society 29(5): 772–89.
White, D. M. (1949) ‘“The Gatekeeper”: A Case Study in the Selection of News’,
Journalism Quarterly 27(1): 383–90.
Williams, B. A. and M. X. Delli Carpini (2000) ‘Unchained Reaction: The Collapse of
Media Gatekeeping and the Clinton–Lewinsky Scandal’, Journalism 1(1): 61–85.
World Association of Newspapers (2008) ‘Majority Editors See Integrated Newsrooms
in the Near Future’, URL (consulted June 2008): http://www.wan-press.org/
article17089.html
Yang, H. S. and M. B. Oliver (2004) ‘Exploring the Effects of Online Advertising on
Readers’ Perceptions of Online News’, Journalism and Mass Communication
Quarterly 81(4): 733–49.
Ye, X. and X. Li (2006) ‘Internet Newspapers’ Public Forum and User Involvement’, in
X. Li (ed.) Internet Newspapers: The Making of a Mainstream Medium, pp. 243–59.
Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Zavoina, S. and T. Reichert (2000) ‘Media Convergence/Management Change: The
Evolving Workfl ow for Visual Journalists’, The Journal of Media Economics 13(2):
143–51.

How News Happen

Η συλλογή των δεδομένων έγινε τον Ιούλιο του 2009 στην περιοχή της Βαλτιμόρης (ΗΠΑ). Οι ερευνητές του Project of Excellence in Journalism κατέγραψαν και ανέλυσαν όλες τις ειδήσεις που μεταδόθηκαν από το σύνολο των τοπικών ΜΜΕ (τηλεόραση, τύπος, ραδιόφωνο και διαδίκτυο).

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο γραπτός τύπος είναι ακόμα το μέσο που παράγει τις περισσότερες πρωτότυπες ειδήσεις. Αντίθετα από ότι πιστεύεται, το διαδίκτυο (ιστότοποι προϋπαρχόντων ΜΜΕ, pure players, ιστολόγια) δεν ανέδειξε παρά ελάχιστα πρωτότυπα θέματα τοπικού ενδιαφέροντος την περίοδο της έρευνας.

Η έρευνα δείχνει ότι η γενικότερη τάση της πληροφόρησης είναι πληθωριστική: 80% των άρθρων και ραδιοτηλεοπτικών ρεπορτάζ που αναλύθηκαν δεν εμπεριείχαν καμία νέα και πρωτότυπη πληροφορία. Με άλλα λόγια το επικοινωνιακό σύστημα επιδίδεται σε μια ακατάσχετη επανάληψη των ίδιων πληροφοριών, κάτι που είχαμε επισημάνει σε ανάλογη έρευνα που αφορούσε την Γαλλία και έγινε πριν ένα χρόνο.

Σύμφωνα με το PEJ η εκβιομηχανοποιημένη παραγωγή και μετάδοση «ειδήσεων » ενδυναμώνει την « επίσημη » εκδοχή των γεγονότων  είτε αυτή προέρχεται από το κράτος (υπουργεία, κυβέρνηση, δημόσιοι οργανισμοί, αστυνομία) είτε από τις δημόσιες σχέσεις επιχειρήσεων.

Σε αυτό συνδράμει και η ποσοτική και ποιοτική μείωση της παραγωγής πρωτότυπου ρεπορτάζ από τις τοπικές εφημερίδες λόγω της μείωσης προσωπικού και των δραστικών περικοπών. Η συγκεκριμένη τάση έχει παρατηρηθεί σε αρκετές μελέτες τα τελευταία χρόνια όπως στην περίπτωση της έρευνας  The Quality & Independence of British Journalism του 2008.

Ο ρόλος του διαδικτύου σύμφωνα με την έρευνα του PEJ είναι περιορισμένος σε ότι αφορά την παραγωγή πρωτότυπων ειδήσεων αλλά κεντρικός πλέον σε ότι αφορά την διάχυση της πληροφορίας. Τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν πλέον τον κύριο τρόπο διάδοσης της πληροφορίας, κάτι που αυξάνει δραματικά την ταχύτητα της.

Από την  άλλη, η αστραπιαία διάδοσης της πληροφορίας που παρατηρείται στο διαδίκτυο συχνά λειτουργεί εις βάρος της ποιότητας και της αξιοπιστίας (επανάληψη, διάδοση ψεύτικων ειδήσεων,  αναπαραγωγή επίσημων εκδοχών, χειραγώγηση κλπ) .