Το παρακάτω ποστ δημοσιεύθηκε πριν από σχεδόν τρία χρόνια. Το αναδημοσιεύω εδώ επικαιροποιημένο γιατί δυστυχώς τα γεγονότα επιβεβαίωσαν τη βασική του υπόθεση, ότι δηλαδή το διαδίκτυο αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά πεδία στη μάχη που διεξάγεται μεταξύ των δυνάμεων της συντήρησης και της καθεστηκυίας τάξης από τη μία και της κοινωνίας των πολιτών από την άλλη.

Το διαδίκτυο δεν είναι απλά ένα νέο ΜΜΕ. Είναι ένα μετα-μέσο με την έννοια ότι αποτελεί την βάση και την υποδομή πάνω στην οποία αναπτύσσεται το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων μαζικής αλλά και διαπροσωπικής επικοινωνίας. Ταυτόχρονα αποτελεί πλέον το πεδίο μιας διαμάχης που το καθιστά ολοένα και περισσότερο υψηλής σημασίας πολιτικό διακύβευμα.

Οι υποθέσεις είναι πολλές και δείχνουν ξεκάθαρα την γραμμή του μετώπου:

- το κλείσιμο του Megaupload κατ’εντολή του FBI, έστω κι αν ο συγκεκριμενος ιστότοπος ήταν προβληματικός από πολλές απόψεις.

- η προώθηση νομοθετικών ρυθμίσεων σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο με στόχο  την καθιέρωση συστηματικών κυρώσεων για όσους διαμοιράζουν περιεχόμενο (Hadopi, ACTA, PIPA, SOPA, Digital Economy Bill,),

- το φιλτράρισμα του διαδικτύου όπως στην περίπτωση του ιστότοπου Copwatch στη Γαλλία αλλά και στην Ισπανία.

- η όλο και συχνότερη εντελώς αυθαίρετη πρακτική του domain name seizure, από τις αμερικανικές Αρχές

- η επιμήκυνση της διάρκειας του copyright στη μουσική σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

- οι προσπάθειες ελέγχου και λογοκρισίας της μπλογκοσφαίρας.

- οι συστηματικές επιθέσεις κατά της ανωνυμίας στο διαδίκτυο.

- η αυξανόμενη οικιοποίηση των προσωπικών μας δεδομένων από πολυεθνικές όπως η Google.

- η δημιουργία μηχανισμών συστηματικής και αυτοματοποιημένης λογοκρισίας από δημοφιλή κοινωνικά δίκτυα όπως το Twitter.

Στη μάχη αυτή, το χάσμα που χωρίζει τους αντιπάλους είναι χάσμα γενεών αλλά και ταξικό ταυτόχρονα. Και βέβαια αυτό δεν είναι αντιφατικό από τη στιγμή που οι νέες γενιές στις δυτικές κοινωνίες προλεταριοποιούνται με γοργούς ρυθμούς.

Αν παρατηρήσει κανείς ποιοι είναι οι υποστηρικτές του ελέγχου και της λογοκρισίας στο διαδίκτυο, ποιοι είναι αυτοί που υπερασπίζονται την απόλυτη και χωρίς εξαιρέσεις εφαρμογή του copyright σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης έκφρασης, ποιοι επιβάλλουν την εμπορευματοποίηση της γνώσης, βρίσκει πάντα το ίδιο προφίλ.

Πετυχημένοι πενηντάρηδες, που απολαμβάνουν αδρά τους καρπούς του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Σοδιαλδημοκράτες της αγοράς και νεοφιλελεύθεροι ιδεολόγοι που στην πράξη στηρίζουν τα ολιγοπώλια. Ακροδεξιοί ηθικολόγοι πολιτικάντηδες. Πλουσιοπάροχα αμειβόμενες βεντέτες τις μαζικής κουλτούρας.

Όλοι αυτοί ξέρουν καλά ποιο είναι το συμφέρον τους και πως να το υπερασπιστούν. Γνωρίζουν πως λειτουργούν τα γρανάζια του συστήματος αφού τα έχουν χτίσει οι ίδιοι.

Δίπλα τους, δυστυχώς, βρίσκονται και ειλικρινείς αλλά κονόφθαλμοι δημιουργοί που λανθασμένα ταυτίζουν τα συμφέροντα τους με αυτά της βιομηχανίας του θεάματος.

Από την άλλη, η αντίθεση είναι μαζική αλλά ανοργάνωτη: έφηβοι και εικοσάρηδες “γηγενείς” των νέων τεχνολογιών, ερασιτέχνες δημιουργοί, περιθωριακοί καλλιτέχνες, χάκερς και πειρατές, χρήστες ελεύθερου λογισμικού και συνειδητοποιημένοι geeks.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Anonymous με την χαοτική, επιπόλαια, αντιφατική αλλά και τόσο χρήσιμη αντίσταση τους.

Όλοι αυτοί, χωρίς ντροπή, ανταλλάσουν περιεχόμενο υπό copyright, σχολιάζουν και ασκούν κριτική στους πάντες χωρίς την παραμικρή αυτοσυγκράτηση στα fora, στηλιτεύουν και βρίζουν τους ταγούς των “πολιτικών και πολιτειακών αρχών” στα blogs, δεν βλέπουν τηλεόραση, ενημερώνονται ή/και παραπληροφορούνται μόνο από το διαδίκτυο, λαϊκίζουν, δεν πιστεύουν τους δημοσιογράφους, αδιαφορούν για την άποψη των καθώς πρέπει διανοούμενων, κράζουν και τρολάρουν τους επώνυμους στα κοινωνικά δίκτυα, καλλιεργούν θεωρίες συνωμοσίας, …

Αυτή η κρίσιμη μάζα των Αγανακτισμένων του διαδικτύου αντιδρά ενστικτωδώς και σπασμωδικά στις προκλήσεις των καιρών. Δεν έχει συνείδηση ότι το διακύβευμα είναι πρωτίστως πολιτικό.

Μέρος της θεοποιεί τους συλληφθέντες του Megaupload με τις μερσεντές ενώ ταυτόχρονα απελπίζεται γιατί δεν κατάφερε να εγκαταστήσει το τελευταίο γκάντζετ στο iphone ή γιατί δεν έχει αρκετούς “φίλους” στο Facebook.

Το οξύμωρο είναι πασιφανές.

Στο πλαίσιο μια κοινωνικοοικονομικής διάρθρωσης όπου κυριαρχεί η εκμετάλλευση και η άνιση κατανομή των πόρων, η γνώση δεν μπορεί παρά να αποτελεί εμπόρευμα και η πνευματική ιδιοκτησία το πετρέλαιο του 21ου αιώνα.

Η ανατροπή του status quo στο διαδίκτυο και αλλού απαιτεί νέα συσχέτιση κοινωνικών δυνάμεων. Απαιτεί οργάνωση και πολιτική συνείδηση, όχι καταναλωτική. Απαιτεί πολίτες και όχι πελάτες.

Aujourd’hui, des centaines d’entre eux se trouvent au chômage ou, au mieux, sont obligés d’accepter des diminutions de salaire et des retards de paiement. Les grèves dans le secteur se multiplient, comme celle du 17 et 18 janvier qui a plongé la Grèce dans un vide absolu d’information pendant 48 heures.

Au-delà de la crise économique qui affecte tous les secteurs d’activité, il y a des raisons particulières qui expliquent cette situation. Pendant les années des vaches grasses – entre la privatisation de la télévision à la fin des années 80 et le début de la crise en 2008 – les médias grecs ont connu un développement fulgurant.

Ainsi, jusqu’à récemment il y avait dans ce pays de dix millions d’habitants deux fois plus des médias qu’au Portugal : plus de 150 chaînes de télévision, dont 11 d’envergure nationale, 800 radios, des centaines de magazines et des dizaines de quotidiens nationaux, dont une bοnne quinzaine des journaux sportifs.

Ceci alors que la dépense publicitaire grecque en 2008 n’a été que de 2,7 milliards d’euros, dix fois inférieure à celle de la France. Cette hypertrophie caractérisée était tellement flagrante qu’elle a même fait l’objet d’un télégramme diplomatique de l’ambassade des Etats-Unis, révélé par Wikileaks.

Le contexte des médias en Grèce

Ce qui a permis ce développement disproportionnel des médias en Grèce ces vingt dernières années a été le contexte particulier de ce pays, caractérisé par un enchevêtrement complexe entre le monde politique et le pouvoir économique et médiatique (Chalkia, 2000, PDF). Les raisons qui ont créé et soutenu cet enchevêtrement sont multiples mais on pourrait les résumer en trois facteurs déterminants.

Premièrement, une longue période sans alternance de gouvernement, les socialistes du Pasok ayant gouverné de 1993 à 2004. Ces longues années au pouvoir ont créé objectivement les conditions, sinon d’une corruption structurelle et généralisée, au moins d’une connivence flagrante entre, d’une part, certains détenteurs des positions clés dans le système politique (gouvernement, administration, entreprises publiques, partis politiques) et, d’autre part, un petit nombre d’hommes d’affaires. Et la situation n’a pas changé avec la droite au pouvoir entre 2004 et 2009.

Deuxièmement, un développement économique déséquilibré dans lequel les dépenses de l’État et les marchés publics représentent une part disproportionnée des investissements. Cette tendance a même été renforcée dans les années 90 par l’afflux massif des fonds structurels européens mais également par la nécessité d’exécuter de grands travaux d’infrastructure, dans un laps de temps réduit, en vue des Jeux Olympiques de 2004. Ce qui a propulsé le secteur du BTP au premier rang et a permis l’entrée dans le secteur des plus grandes fortunes du pays.

Enfin, le développement anarchique et « sauvage » des médias audiovisuels privés dans ce pays au début des années 90 en dehors de tout cadre réglementaire. Ce qui a conduit à une situation chaotique quant à l’attribution des fréquences, les restrictions dans la propriété des médias, la transparence des comptes, la fiabilité du système de mesure de l’audience de la télévision. Même si de nombreuses lois ont été votées afin d’organiser et d’assainir le secteur des médias, il manquait la volonté politique mais également les instruments pour les faire respecter. Le lamentable échec de la loi anti-concentration dite de “l’actionnaire principal” en 2005 en est l’illustration  (Smyrnaios, 2005, PDF).

Un journalisme au service des puissants

Très vite les riches familles grecques bénéficiaires des contrats publics ayant pris le contrôle des médias populaires les ont utilisés comme des moyens de pression sur le pouvoir politique (Vovou, 2006). La rentabilité de ces entreprises n’était pas une priorité étant donné leur fonction particulière: en échange d’une exposition importante, synonyme de popularité, les politiciens favoris des médias octroyaient des marchés publics et d’autres faveurs à leurs propriétaires.

C’est ainsi que cette bulle médiatique, faite d’entreprises souvent déficitaires, a généré une inflation de contenus de piètre qualité. Le soutien inconditionnel des médias dominants au système politique corrompu et la médiocrité du journalisme qui s’y pratiquait a peu à peu dégradé l’image et la crédibilité de toute la profession. La confiance accordée aux informations télévisées et à la presse nationale par un public de plus en plus méfiant s’est écroulée.

Lors des manifestations répétées de ses dernières années les slogans anti-journalistes sont devenus courants. Les reporters de terrain couvrant ces évènements se trouvent désormais entre deux feux. D’un côté la répression policière s’abat sur eux de plus en plus durement afin de décourager la publicisation de ses excès et, de l’autre, des manifestants violents voient en eux les symboles de la désinformation. Les cas des journalistes souffrant des blessures sérieuses se multiplient comme celui de Manolis Kypraios qui a définitivement perdu son ouïe suite à l’explosion d’une grenade assourdissante de la police.

Les médias rattrapés par la crise

C’est dans ce climat déjà politiquement et socialement tendu que la crise économique a frappé de plein fouet les médias grecs. Les investissements publicitaires ont chuté de moitié depuis 2009 et les ventes en kiosque se sont effondrées. Dès lors les malformations du système médiatique ont éclaté au grand jour. Les dettes et les impayés se sont accumulés et les plans sociaux se succèdent désormais à un rythme effréné. Depuis deux ans plus de 1000 salariés du secteur ont été licenciés et plusieurs dizaines d’entreprises ont fermé.

Symbole de cette dégradation dramatique la chaine de télévision Alter est occupée par ses salariés depuis plusieurs semaines pour réclamer des impayés à la direction. Cette chaîne a fonctionné pendant des années avec des dettes colossales qui ont atteint les 500 millions d’euros sans être inquiétée, profitant d’un échange de bons services avec le personnel politique.

Désormais, Alter est le symbole du désarroi des journalistes et du vent de révolte qui souffle dans le pays. Ses salariés occupent l’antenne et l’utilisent pour dénoncer les pratiques douteuses du propriétaire et pour diffuser leurs revendications auprès de la population.

Autre cas emblématique, celui d’Eleftherotypia, seul quotidien majeur à s’être opposé aux mesures d’austérité. À cause du refus des banques de lui octroyer un prêt, le journal historique de la gauche, crée au lendemain de la chute des Colonels, est au bord de la banqueroute.

Ses journalistes asphyxiés financièrement qui n’ont pas été payés depuis six mois sont désormais en grève. Les grèves et les arrêts de travail se multiplient dans la presse y compris dans des endroits inattendus comme dans les journaux économiques Kerdos et Naftemporiki, réputés de droite.

Ailleurs, se sont des conventions d’entreprise qui remplacent les conventions collectives des journalistes, une mesure imposée au gouvernement grec par la Troïka (UE, FMI, BCE). C’est ainsi que les salariés du plus grand groupe de presse du pays, le DOL, ont accepté une baisse de 20% de leurs salaires et un plafond de 1 500 euros pour tous.

La direction du deuxième groupe de presse du pays, Pegasus, bataille actuellement avec les syndicats pour imposer des mesures similaires. Et pendant ce temps là le peu d’investisseurs étrangers qui s’étaient introduits dans le marché grec se retirent, à l’image du groupe RTL, propriétaire de M6, qui vient de vendre la chaine de télévision Alpha TV qu’il détenait

La crise une occasion de changer de journalisme ?

Néanmoins, cette situation dramatique sans précèdent du journalisme grec a le mérite de mettre en question les pratiques qui ont prévalu jusqu’à là. Pour la première fois depuis longtemps les journalistes semblent avoir les mêmes préoccupations que le reste de la population et d’être en phase avec elle.

À l’intérieur des rédactions, le pouvoir des cadres compromis et des éditorialistes vedettes est mis en cause. Celui, des leaders syndicaux « institutionnalisés » et des actionnaires véreux également.

Un foisonnement créatif s’exprime sur l’internet où les initiatives de journalisme alternatif et les blogs collectifs se multiplient. Les journalistes grévistes ou licenciés se réapproprient leur métier sur l’internet, dans la douleur mais en totale indépendance.

Aujourd’hui une sphère publique nouvelle semble émerger en Grèce loin des pratiques du passé. Reste à voir si elle prendra l’ampleur nécessaire pour proposer un récit alternatif à la société grecque au bord de l’implosion.

Pour aller plus loin:

Chronique de la crise grecque en français

Blogs des journalistes en grève:

Eleytherotypia

Alter

Journalistes au chômage

Une sélection des médias en ligne alternatifs

Tvxs.gr

Radiobubble

Omnia TV

The Press Project

Pandora’s Box

Salata TV

Red Notebook

Αδιαμφισβήτητα η χρονιά που έφυγε

Εν μέσω οικονομικής ύφεσης και κοινωνικής κατάθλιψης σε Ευρώπη και ΗΠΑ, η διαμεσολαβούμενη δημόσια σφαίρα χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία του διαδικτύου ως μέσου ενημέρωσης, ανταλλαγής απόψεων, σχολιασμού της επικαιρότητας αλλά και ως πεδίου οργάνωσης/συντονισμού κοινωνικών δράσεων και πολιτικών προτάσεων.

Το 2011 η κατάρρευση των παραδοσιακών ΜΜΕ, αλλά και των κλασικών πολιτικών φορέων όπως τα κόμματα, επέτρεψε επιτέλους την, εν μέρει, πραγματοποίηση της προφητείας των digerati της δεκαετίας του 90.

Πλέον ένα σημαντικό κομμάτι της μαζικής επικοινωνίας και της πολιτικής είναι ψηφιακό. Το διαδίκτυο εξελίσσεται στο βασικό μέτα-μέσο του πολιτισμού μας, δηλαδή στην λογική και πληροφοριακή υποδομή πάνω στην οποία βασίζεται η διανοητική δραστηριότητα της ανθρωπότητας.

Εκεί πλέον συμβαίνει μεγάλο μέρος της παραγωγής και μετάδοσης ιδεών και της καινοτομίας, της ενημέρωσης πάνω στα κοινά, της κοινωνικοποίησης, της διαπροσωπικής επικοινωνίας, της διαμόρφωσης γνώμης…

Σαφώς και το διαδίκτυο ως πολιτισμικό και πληροφοριακό μετα-μέσο συνυπάρχει με όλα τα υπόλοιπα. Σε αυτό το σημείο οι digerati έκαναν λάθος. Τα βιβλία, οι εφημερίδες, η ραδιοτηλεόραση ακόμη και τα βινύλια υπάρχουν ακόμα και θα υπάρχουν για καιρό, ευτυχώς.
Η μη αντικατάσταση αλλά συνύπαρξη του διαδικτύου με άλλα μέσα επιβεβαιώνεται εάν υιοθετήσει κάποιος μια λιγότερο δυτικοκεντρική ματιά. Αυτό όμως δεν αναιρεί την εγκαθίδρυση του στο κέντρο της σύγχρονης δημόσιας σφαίρας σε παγκόσμια κλίμακα.

Οι αραβικές επαναστάσεις και το κίνημα των Indignados/Occupy κατά κάποιο τρόπο αποτέλεσαν τα αρχέτυπα της νέας εποχής. Δεν αναφέρομαι εδώ στο κατά πόσο οι χρήσεις του διαδικτύου συνεισέφεραν στη γέννηση τους, κάτι που αποτελεί ακόμη αντικείμενο συζήτησης (όπως πχ. εδώ).

Αναφέρομαι στο τρόπο με τον οποίο τα συγκεκριμένα κοινωνικά κινήματα διασυνδέθηκαν συμβολικά και πρακτικά, αναδείχθηκαν σε γεγονότα παγκόσμιας εμβέλειας και επέβαλαν μια εναλλακτική δημόσια έκφραση από τα κάτω.

Το κίνημα των Αγανακτισμένων στην Ελλάδα αποτελεί, σε μικρότερη κλίμακα, ένα απτό παράδειγμα για το πως η χρήση του διαδικτύου από κομμάτια ενός πολυσυλλεκτικού κοινωνικού κινήματος κατάφερε κάτι που στην αρχή έμοιαζε αδύνατο: να επιβληθεί στην ατζέντα των κυρίαρχων ΜΜΕ.

Στην πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα σχετικά με τη χρήση του Twitter κατά την περίοδο της επανάστασης σε Τυνησία και Αίγυπτο, υπό τη διεύθυνση του Gilad Lotan και της danah boyd εξάγονται δύο συμπεράσματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Το πρώτο έχει να κάνει με ένα « φαινόμενο εκμάθησης » (learning effect) το οποίο παρατήρησαν οι ερευνητές σε ότι έχει να κάνει με τη χρήση του μέσου ως εργαλείο εναλλακτικής ενημέρωσης και ακτιβισμού. Το φαινόμενο της εκμάθησης σημαίνει ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ του εργαλείου, στην προκειμένη περίπτωση του Twitter, και των χρήσεων του εξελίσσεται όσο οι χρήστες ανακαλύπτουν νέες δυνατότητες, υιοθετούν νέες πρακτικές και μεθόδους οι οποίες δεν είχαν καν προβλεφθεί από τους δημιουργούς της υπηρεσίας, αλλά ούτε χρησιμοποιηθεί κι από τους ίδιους τους χρήστες προηγούμενα.

Ως αποτέλεσμα, η τελεολογική αποτελεσματικότητα του μέσου, δηλαδή αυτή της χρήσης προσανατολισμένης προς ένα συγκεκριμένο σκοπό – στην προκειμένη περίπτωση την ενημέρωση των πολιτών πάνω στα κοινά ή την οργάνωση πολιτικών κοινωνικών δράσεων – αυξάνεται με τον χρόνο και μεταλλάσσεται σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά κάθε διαφορετικού γεγονότος.

Έτσι, από το πρώτο σημαντικό πολιτικό ζήτημα που έγινε αντικείμενο ευρείας συζήτησης στο Twitter, δηλαδή τις Ιρανικές εκλογές του 2009 και τη βίαιη καταστολή που ακολούθησε, μέχρι τις αραβικές επαναστάσεις, τους Αγανακτισμένους και το #OccupyWallStreet το εργαλείο, το κοινό του και οι πολιτικοποιημένες χρήσεις του εξελίχθηκαν, τελειοποιήθηκαν και πήραν διαστάσεις που πολύ λίγοι περίμεναν.

Εάν ληφθεί υπόψη ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει και με άλλα διαδικτυακά εργαλεία και υπηρεσίες τα οποία συνδέονται μεταξύ τους, τότε κανείς καταλαβαίνει τη σημασία αυτής της εξέλιξης.

Το δεύτερο συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι πλέον η « δημοσιογραφία », υπό την έννοια του συστήματος παραγωγής και διάδοσης ενημερωτικού περιεχομένου σχετικά με τα κοινά, αποτελεί ένα δίκτυο/πλέγμα που συνδέει σε πραγματικό  χρόνο ΜΜΕ, ανεξάρτητους δημοσιογράφους, ΜΚΟ, πολιτικούς φορείς, ακτιβιστές, μπλόγκερς μα και απλούς πολίτες.

Όλοι αυτοί κατά τη διάρκεια σημαντικών γεγονότων συνδέονται με αμφίδρομες πλέον, αν και πάντα ασύμμετρες, σχέσεις ανταλλαγής πληροφορίας, αναλαμβάνοντας το ρόλο πότε του δέκτη και πότε του πομπού. Ένα κομμάτι της ενημέρωσης και της πολιτικής ατζέντας ορίζεται πλέον μέσω αυτής της πολύπλοκης και πολύπλευρης διαδικασίας.

Με λίγα λόγια το διαδίκτυο τείνει να επανακτήσει ένα βασικό χαρακτηριστικό της ιδανικής δημόσιας σφαίρας όπως την περιγράφει ο Χάμπερμας αναφερόμενος στον αιώνα του Διαφωτισμού: την δυνατότητα της κοινωνίας, ή έστω ενός μέρους της, χωρίς πρόσβαση σε μηχανισμούς εξουσίας να αυτοπροσδιορίσει τα διακυβεύματα που την αφορούν.

Βέβαια οι διαπιστώσεις αυτές εμπεριέχουν και τα όρια τους. Προσωπικά διαβλέπω τουλάχιστον τρία προβλήματα. Το πρώτο είναι ένα κλασικό πρόβλημα των κοινωνικών και πολιτικών επιστημών που συνοψίζεται στη διαπίστωση ότι η γνώση δεν ισούται με δράση. Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι κάποιος λαμβάνει πλουραλιστική και πλήρη ενημέρωση για ένα πολιτικό ή κοινωνικό πρόβλημα δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα κινητοποιηθεί για τη λύση του.

Έστω κι αν το διαδίκτυο επιτρέπει το πρώτο, το δεύτερο απαιτεί πολύ περισσότερες προϋποθέσεις (οργάνωση, εναλλακτική πρόταση, συμφέρον, ιδεολογία, πρακτικά μέσα κλπ.). Η πληροφόρηση είναι απαραίτητη αλλά όχι αρκετή προϋπόθεση για την δράση και δη την πολιτική. Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι το κεντρικό ζήτημα σε ότι αφορά την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η ελληνική κοινωνία εν μέσω κρίσης.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι η εναλλακτική θεώρηση ενός ζητήματος διευκολύνεται από το διαδίκτυο σε περίοδο έκτακτων γεγονότων και σημαντικών εξελίξεων (βλέπε οικονομική κρίση, πτώση καθεστώτων, φυσικών καταστροφών και βιομηχανικών ατυχημάτων). Σε τέτοιες συνθήκες η κινητοποίηση μεγάλου αριθμού ατόμων και συλλογικοτήτων γύρω από το διακύβευμα αποτελεί μοχλό πίεσης προς τις καθεστηκυίες δομές (πολιτικής, επικοινωνιακής και οικονομικής εξουσίας) και πολύτιμη πηγή πληροφόρησης.

Η ανάδυση και εγκαθίδρυση μιας εναλλακτικής έκφρασης στο επίκεντρο της δημόσιας σφαίρας είναι όμως πολύ δυσκολότερη εάν αυτή έχει σαν στόχο την διάρκεια, τη συνέχεια και την πρωτοβουλία κινήσεων ανεξάρτητα από την εκάστοτε επικαιρότητα. Το να αποσπάσει κανείς την προσοχή του ευρέως κοινού από την βιομηχανία του θεάματος με διάρκεια προϋποθέτει μεγαλύτερη ενέργεια και πόρους (ανθρώπινους, οικονομικούς, τεχνολογικούς) από μια απλή αντίδραση σε ένα δραματικό γεγονός.

Τέλος, το τρίτο πρόβλημα είναι ότι το διαδίκτυο, ως όχημα μιας εναλλακτικής δημόσιας έκφρασης από τα κάτω, έχει πλέον ισχυρούς αντιπάλους. Ο καιρός κατά τον οποίον η εξουσία έβλεπε το πολιτικοποιημένο κοινό του μέσου ως ένα ανάξιο προσοχής συνονθύλευμα από χίπιδες και πειρατές έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Το διαδίκτυο αποτελεί πλέον σημαντικό διακύβευμα και βασικό κομμάτι του ευρύτερου πεδίου πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.

Έτσι τον τελευταίο καιρό παρατηρείται η ανάδυση μιας συμμαχίας με σκοπό την άσκηση ελέγχου και λογοκρισίας στο μέσο. Μέλη αυτής της αντικειμενικής συμμαχίας είναι αυταρχικά καθεστώτα, φορείς εξουσίας και υπηρεσίες καταστολής στις δυτικές δημοκρατίες καθώς και πολυεθνικές της βιομηχανίας του θεάματος και των τηλεπικοινωνιών.

Μέσω της υποτιθέμενης προστασίας των χρηστών από τους « κινδύνους του διαδικτύου » (πειρατεία, παιδεραστία κλπ), προωθούνται ρυθμίσεις, συμφωνίες και πρακτικές (Sopa, Acta, Hadopi, Deep Packet Inspection, βλέπε εδώ κι εδώ) με σκοπό την δημιουργία μιας νομοθετικής και τεχνολογικής υποδομής που να επιτρέπει την επιτήρηση, τον έλεγχο της πληροφορίας και εν τέλει την λογοκρισία της διαδικτυακής δημόσιας σφαίρας.

Το αποτέλεσμα αυτής της μάχης δε είναι γραμμένο ούτε στο DNA της ψηφιακής πληροφορίας, ούτε στην υποτιθέμενη φύση του μέσου. Είναι ζητούμενο, όπως και τα υπόλοιπα, και ως τέτοιο εξαρτάται από όλους μας.

Santiago de Chile, August 2011

Cairo, November 2011

Davis, University of California, November 2011

Athens, June 2011

Barcelona, May 2011

Neuruppin, Brandenburg, September 2011

Paris, La Defence, November 2011

Ankara, March 2011

Guangzhou, February 2011

Bangladesh, July 2010

Melbourne, November 2011

Moscow, October 2011

Roma, October 2011

Jerusalem, May 2011

Une version plus courte de cet article a été rédigée initialement pour la revue syndicale L’École émancipée

Le matin du 28 octobre dernier une foule s’est rassemblée au centre de Thessalonique brandissant des pancartes et des drapeaux. Les manifestants ont interrompu la parade militaire qui a lieu le même jour tous les ans en commémoration de l’entrée de la Grèce à la deuxième guerre mondiale.

Le président de la République – personnage respecté qui occupe une fonction honorifique – ainsi que les officiels l’accompagnant ont été obligés de partir sous les quolibets.

La même scène s’est répétée dans des dizaines de petites et moyennes villes du pays. Dans certains cas, des œufs et même des coups ont volé. C’est la première fois depuis soixante ans que des tels incidents ont lieu le jour de la fête nationale du « OXI » (Non opposé par le peuple grec aux forces de Mussolini en 1940).

Très patriotes, voire nationalistes pour certains, les Grecs  honorent habituellement ce type de cérémonie de même qu’ils respectent les plus hautes autorités de l’Etat, de l’Armée et de l’Eglise qui occupent les tribunes officielles lors des parades de militaires et d’écoliers.

Pas cette fois-ci. La colère était trop grande. Le « Non » brandi sur les pancartes des manifestants comportait une suite : « Non à la misère », « Non à la Troïka », « Non aux mesures d’austérité ».

La rage dégagée par la rue lors de cette journée, mais aussi lors des précédentes innombrables mobilisations, a été tellement forte qu’elle a obligé Georges Papandréou à une énième diversion politicienne : l’annonce un projet flou de référendum afin d’éviter des élections anticipées, puis son retrait sous la pression du couple Sarkozy-Merkel et des « marchés ».

Le « plan de sauvetage » de la Grèce

Pourtant, à peine 48 heures avant les évènements de Thessalonique, dans la nuit du 26 octobre, les chefs d’Etat de la zone euro réunis à Bruxelles avaient conclu un accord avec les banques présenté par les médias comme historique.

Ce dernier inclut notamment la restructuration de la dette du pays qui verra les détenteurs d’obligations émises par l’Etat grec en effacer approximativement la moitié (il s’agit d’une décote, haircut dans le langage des financiers).

Cette nouvelle n’a pas réjoui les Grecs qui savent désormais très bien ce qui les attend. Depuis deux ans ils ont eu droit au même scenario à plusieurs reprises : des annonces de l’Europe censées résoudre le « problème grec » une fois pour toutes (en fait des prêts successifs à des taux élevés) ; des mesures d’austérité socialement injustes imposées par la Troïka (EU, BCE, FMI) et appliquées avec zèle par le gouvernement socialiste ; l’échec programmé de celles-ci ; des nouvelles mesures encore plus dures…

C’est ainsi que le 19 octobre, au milieu d’une énième manifestation de masse, la majorité a voté le dernier paquet de mesures en date. En dépit de la mort d’un manifestant à la suite des heurts violents sur la place Syntagma, à quelques dizaines de mètres du Parlement, 154 députés du PASOK (parti socialiste grec) ont approuvé des nouvelles taxes exceptionnelles sur la propriété et sur le revenu et l’abaissement du seuil d’imposition minimal à 5000 euros par an, soit 1500 euros en dessous du seuil statistique de la pauvreté.

La restructuration de la dette décidée par l’Allemagne et la France le 26 octobre et imposée au gouvernement grec fait désormais consensus auprès des décideurs européens. Pourtant, elle risque de déstabiliser encore plus les fonds de retraites, détenteurs d’obligations de l’Etat, qui voient leurs avoirs fondre de moitié.

Ce qui signifie à coup sûr des nouvelles diminutions des retraites, voir l’arrêt pur et simple des versements. De même les banques grecques devront être nationalisées. Un comble pour un pays incité à privatiser toutes les entreprises publiques !

On comprend mieux maintenant pourquoi ceux qui soutenaient dès 2009 que l’effacement d’une partie de la dette grecque était inévitable, n’avaient pas été entendus. Il s’agissait d’utiliser la menace de la faillite afin d’imposer aux Grecs les mesures impopulaires de la Troïka.

Il s’agissait aussi de donner le temps nécessaire aux banques européennes de se débarrasser de leurs « actifs toxiques » que sont devenues les obligations grecques, désormais détenues en grande partie par la BCE. Une fois le risque systémique pour le système financier a semblé s’éloigner, la sentence finale pour la Grèce a pu être prononcée.

La thérapie de choc en Europe

Cette sentence, accompagnant la restructuration de la dette, consiste en une application radicale des préceptes économiques néolibéraux jusqu’au moins 2020 : privatisations tous azimut, vente du domaine public aux investisseurs privés, licenciements massifs de fonctionnaires, dérèglementation du marché du travail avec suppression des conventions collectives, abaissement généralisé des salaires dans le public et le privé – ce que les économistes appellent élégamment une « dévaluation interne ».

C’est La stratégie du choc, décrite par Naomi Klein, installée dans la durée.

Tout cela pour que la dette revienne en 2020 au même niveau qu’en…2009 ! Mais les conséquences de cette politique se font déjà sentir : dégradation du service public, baisse continuelle des revenus, chômage de masse, poids insupportable des impôts de toute forme, obligation de desservir auprès des banques les prêts obtenus avant la crise.

Tout cela détériore petit à petit la santé mentale et physique des Grecs les plus démunis, détruit le lien social, met à l’épreuve les familles et exacerbe la violence sociale.

Lors de l’accord du 26 octobre le gouvernement grec a accepté également que l’application stricte de ce programme soit supervisée par les représentants de la Commission européenne, du Fond monétaire internationale et de la Banque centrale européenne.

Aucune décision de nature économique et sociale ne pourra être prise par le gouvernement élu sans l’aval de ces instances. L’adoption des mesures comme la fameuse « règle d’or » par la Grèce, c’est à dire l’interdiction de présenter un budget déficitaire, est d’ores et déjà acquise sans faire l’objet du moindre débat.

Les mesures économiques socialement injustes sont ainsi accompagnées par des humiliations politiques répétées et par un déni pur et simple de démocratie.

Le plan de Bruxelles ne prévoit aucune possibilité pour les citoyens Grecs d’avoir une réelle prise sur leur destin collectif. C’est ainsi que, au delà de son confort matériel et son pouvoir d’achat, le peuple grec est en train de perdre sa dignité.

La Grèce comme laboratoire

Les manifestations massives et répétées des citoyens Grecs indignés par le destin de leur pays n’y font rien. La répression est à chaque fois au rendez-vous, facilitée par des provocateurs dont l’origine et les motivations restent obscures.

La violence policière est tellement systématique envers les manifestants pacifiques mais aussi les journalistes qu’elle semble avoir un objectif inavoué : casser le moral de ceux qui participent activement au mouvement social et effrayer ceux qui hésitent.

Cependant, malgré ses particularités, répétées avec délectation par les médias européens atteints d’une forme d’orientalisme, le cas grec n’est pas isolé. C’est un scenario du futur crédible pour beaucoup de pays européens au premier rang desquels la France.

La méthode avec laquelle la contrainte de la dette se transforme en politique économique est amenée à se reproduire ailleurs. D’ores et déjà l’Italie connaît le début du même scenario que la Grèce. Et les agences de notation s’immiscent de manière à peine dissimulée dans la politique française en rappelant au candidat du Parti socialiste les limites à ne pas dépasser.

Si il y a une leçon à tirer du cas grec, c’est la confirmation que désormais, face à de tels adversaires, les mouvements sociaux isolés au niveau d’un seul pays ne suffisent plus. Un projet politique alternatif à l’échelle de l’Europe et un mouvement social international le soutenant sont plus que jamais nécessaires.

Les illustrations photographiques de l’article sont proposées par leurs auteurs sous une licence Creative Commons. Cliquez sur les images pour plus d’informations.

Malgré d’énormes et réelles marges de manoeuvre concernant la taxation des revenus des grandes entreprises (armateurs grecs compris), de l’Église orthodoxe et des milliards d’euros dans des comptes des banques suisses, le gouvernement grec en accord avec la troïka, a annoncé une série d’impôts qui vont peser sur les bas et moyens revenus:

• Une taxe exceptionnelle sur la propriété (résidence) de plusieurs centaines d’euros. Un non-paiement de cette taxe, qui sera envoyée avec la facture d’électricité, conduira a une coupure de la fourniture d’électricité. Cette taxe sera versée pour 2011 et 2012.
• Une taxe exceptionnelle et importante sur les revenus de 2010 (décidée en Septembre 2011), de 2011 et 2012. Toutes ces taxes seront payées en 2012 dans un contexte de baisse de salaires et de retraites, de chômage a 16% (19% en 2012) et de récession (4e année en 2012). Cette taxe exceptionnelle sera infligée jusqu’en 2015.
• Une taxe pour les professions libérales qui correspond à 500 euros par an jusqu’en 2015 aussi  (ceci inclut des professions plutôt riches mais aussi des revenus modestes comme des plombiers, etc).
• Le seuil d’imposition minimal a ete diminué à 5000 euros, soit 1500 euros en dessous du seuil statistique de la pauvreté. Et cela dans un pays avec des transferts sociaux parmi les plus faibles en Europe. Le statut même de pauvre est bafoué.
• Les prix des services publics augmentent continuellement, comme celui de l’électricité et des transports publics, de même pour l’essence et le pétrole, qui est le combustible utilisé pour chauffer les maisons. La pauvreté énergétique guette.

L’hiver 2011- 2012 s’annonce rude. Les politiques actuelles conduisent à la marginalisation d’une grande partie de la population et à la hausse de la criminalité. Les risques de déstabilisation majeure de la cohésion sociale sont grandissants. Il est évident que des dizaines de milliers de ménages vont craquer sous la pression exercée simultanement par:

• La baisse continuelle des revenus, le chômage de masse, la suppression de l’état social, etc.
• Le poids insupportable des impôts de toute forme (exceptionnels, directs et indirects).
• L’obligation de desservir aupres des banques les prets qui avaient été obtenus avant la crise.

En amont, c’est a dire au niveau de la troika et de ses cadres et dirigeants, le but semble être désormais clair. Mettre la main sur la propriété immobilière détenue par les ménages grecs qui est en moyenne plus importante qu’en Europe occidentale en raison d’un exode rural plus recent.

L’incapacité de pouvoir supporter l’ensemble de ces dépenses va amener les ménages à se défaire de leurs maisons, terrains et autres biens, a des prix dérisoires. Cette attitude prédatrice de la part de la troïka ne devrait pas surprendre. Il s’agit de faire payer quoi qu’il arrive la facture de la crise par les peuples.

Les populations des autres pays européens doivent comprendre que la politique exercée en Grèce a dépassé depuis longtemps le stade de l’austérité. Il s’agit d’une véritable attaque prédatrice des marchés financiers et de leurs employés a l’égard de la société grecque.

L’hiver 2012 s’avérera sans doute un des plus durs pour la population. Au moindre événement malheureux (comme en 2008), on ne devra pas être surpris par une expression incontrôlable, violente et aveugle du désarroi social.

Υ.E.  du groupe La situation sociale en Grèce

Le dimanche 29 mai 2011 la place Syntagma d’Athènes a connu l’une des plus grandes manifestations de son histoire. Cent mille Indigné(e)s ont occupé la place pacifiquement et beaucoup d’entre eux y sont toujours. Dans le sillage du Printemps arabe et de la Democracia Real  espagnole, un nouvel acteur politique est en train d’émerger dans le pays: le peuple connecté.

Athènes 25/05/2011
Parmi tous les pays européens en crise, la Grèce est indiscutablement dans la pire situation. Depuis 2010,  la Troïka composée de l’Union européen, de la Banque centrale européenne, et du Fond monétaire international exerce une tutelle de fait sur le pays, le gouvernement socialiste du Pasok assurant l’exécution des injonctions.

Pour les salariés et les retraités celles-ci prévoient diminutions de salaire, suppression des conventions collectives et hausses de la fiscalité indirecte, socialement injuste. L’objectif déclaré de cette politique, largement illusoire, est de permettre à la Grèce de rembourser les dettes faramineuses que les gouvernements successifs ont contractées depuis trente ans.

Les Grecs sont pris en tenaille entre la dégradation accélérée de leur niveau de vie, qui désormais touche toute la population, et les exigences pressantes de leurs créanciers. Ces exigences minent la croissance, laminent le pouvoir d’achat et augmentent les tensions sociales déjà exacerbées.

C’est ainsi que fonctionne le cercle vicieux dont les conséquences s’étalent sur les écrans de télévision du monde entier, entre dégradations par les agences de notation et violents affrontements avec la police.

Cette mécanique n’a pu être enrayée jusque-là. Les parties de gauche minées par leurs divisions et les centrales syndicales perçues comme archaïques et/ou complices de la situation peinent  à mobiliser sur les mots d’ordres classiques de grève et de manifestation.

Les défilés syndicaux et militants se heurtent systématiquement à la répression policière. Lors du dernier défilé de ce genre le 11 mai dernier, un manifestant et blogueur, Yannis Kafkas, a été frappé violemment par les policiers antiémeute. Il a finalement échappé à la mort après être resté plusieurs jours dans le coma.

Un français présent sur place et dont le tabassage a été filmé a même témoigné de la violence de cette répression. En Grèce, tout le monde se souvient aussi des trois employés de la banque Marfin, brûlés vifs dans leur lieu de travail lors de la manifestation massive du 5 mai 2010.

Mais l’exemple espagnol et une rumeur infondée ont suffit à renverser la situation. Les jeunes d’abord, puis la masse des classes moyennes, largement fatalistes jusqu’à là, ont fait irruption sur la scène publique le mercredi 25 mai 2011. La rumeur, infondée mais reprise sur des blogs et jusqu’aux médias dominants, voulait que les Espagnols de la Puerta del Sol aient inventé un nouveau mot d’ordre provocateur: « Silence, les Grecs dorment ! ».

Le soir même la place de Syntagma, où en 1843 la foule avait réclamé une Constitution, était noire de monde. Elle n’a pas désemplie depuis. Comme en Tunisie, en Egypte et en Espagne, et toutes proportions gardées, le mouvement agrège des groupes sociaux divers.

Il y a les fonctionnaires, décriés et dévalorisés, les petits entrepreneurs familiaux, subissant la récession, les retraités paupérisés, les cadres du privé, dépités par la corruption.

Le mouvement des Indignés grecs se présente comme « apolitique », ressemblant un large éventail d’opinions allant de l’extrême gauche aux patriotes de droite, et des étatistes aux libéraux. Mais ce sont surtout les jeunes (étudiants, chômeurs et salariés) qui constituent le cœur du mouvement. Polyglottes, surqualifiés et frustrés de leur sort, ils sont aussi les plus déterminés.

L’emprise des jeunes a introduit l’internet et les médias sociaux dans la partie. Ils constituent l’infrastructure informationnelle du mouvement. Les blogs, les réseaux sociaux et les plateformes d’hébergement de contenu permettent de se coordonner, mais également de proposer une information alternative en temps réel, et ceci à une échelle internationale. Le contact avec les Espagnols par exemple est permanent.

Les uns observent les autres par webcams et smartphones interposés. On s’inspire des innovations et des initiatives qui se créent aux quatre coins de l’Europe, on se chicane, on se motive..Thessaloniki 29/05/2011

Le journalisme citoyen est au cœur du mouvement grec car il permet d’abord d’articuler une voix discordante face à l’uniformité des médias traditionnels. Ces derniers, aux mains d’une élite d’hommes d’affaires ayant largement profité des largesses de l’Etat, ne cessent de déformer la réalité sociopolitique du pays pour soutenir les mesures du gouvernement et de la Troïka.

C’est la raison pour laquelle, en Grèce, les médias et les journalistes les plus en vue sont violemment rejetés par la population, au même titre que le système politique.

Le 29 mai, Mega Channel, la chaîne la plus regardée du pays, a subi ainsi sur Facebook un assaut par des anonymes qui voulaient protester contre la faible couverture du mouvement. Une vague de commentaires critiques voir insultants a obligé Facebook de bloquer l’accès à la page officielle de la chaîne. Le lendemain de l’attaque le journal télévisé de Mega a couvert la manifestation des Indignés avec plusieurs reportages et sur un ton très favorable.

Facebook a été d’ailleurs le facteur qui a permis au mouvement de se massifier étant donné son taux de pénétration très élevé en Grèce qui dépasse le 70% des internautes. Il a permis aux Indignés de toucher des populations non habituées aux manifestations. Des gens qui n’avaient jamais manifesté y ont été entraînés par des connaissances plus ou moins proches.

Mais au-delà de son rôle dans la dénonciation et la mobilisation, l’internet grec a donné ces derniers temps naissance à un véritable système d’information alternatif, fondé sur le journalisme citoyen.

Les composants de ce système pour la plupart préexistaient, mais le mouvement des Indignés les a structurés autour d’une cause commune. Ainsi, tous les soirs Radiobubble construit son journal radiophonique à partir des informations de terrain diffusées par ses auditeurs à travers Twitter. Implantée au centre d’Athènes elle fédère un réseau des correspondants composé de journalistes professionnels et de simples citoyens.

Le portail ThePressProject quant à lui rediffuse tous les soirs en direct l’Assemblée générale tenue sur la place de Syntagma. Les créateurs du site ont également financé le documentaire Debtocracy, dénonçant les effets de la dette dite « odieuse », c’est-à-dire illégalement contractée.

Ils ont utilisé la méthode de crowd-funding, faisant directement appel aux dons des internautes, pour permettre aux journalistes Katerina Kitidi et Aris Hatzistefanou de tourner le film.Celui-ci a depuis dépassé le demi million de visionnage sur les différents plateformes web et a été traduit en plusieurs langues.
Debtocracy International Version par BitsnBytes

Les sites internet ad hoc comme Real-democracy.gr ou M25gr se sont joints aux centaines des blogs préexistants et aux groupes Facebook qui poussent comme des champignons.

En dépit des technosceptiques comme Evgeny Morozov, l’exemple grec démontre encore une fois qu’internet constitue désormais la condition matérielle sine qua non de tout mouvement social de masse. Il ne s’agit pas d’un miracle technologique, mais d’une configuration historique unique alliant des mouvements sociaux et générationnels divers mais proches à des outils de communication inédits. C’est le mouvement des cognitaires, y compris en Grèce.

Le but des Indignés consiste désormais à occuper l’espace public. Des dizaines d’assemblées générales se tiennent tous les soirs à Athènes, Thessalonique ou Patras. Le mouvement se structure petit à petit. Il entre ainsi dans sa phase la plus difficile. Il s’agit d’accoucher d’une mutation sociale et politique profonde. Sa principale revendication est que le peuple ait son mot à dire sur la suite : un referendum sur l’acceptabilité, ou pas, des mesures d’austérité à l’image de l’Islande est désormais exigé du gouvernement .

Les illustrations photos sont distribués librement par leurs auteurs ou sous Licence Creative Commons. Cliquez sur les images pour plus d’info.

hashtags: #M25gr #syntagma #greekrevolution

Το Δίκτυο για την Ψηφιακή Απελευθέρωση (DLN) διοργανώνει ολοήμερο εκδηλώσεων για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ελευθερίες με υπέρτιτλο “Διαρρυγνύοντας τον Χωροχρόνο” στα πλαίσια του BFEST 2011, του διεθνούς αντιεξουσιαστικού Φεστιβάλ της εφημερίδας Βαβυλωνία. Βασικός στόχος της διοργάνωσης είναι η συνεισφορά στη συγκρότηση ενός κινήματος από τα κάτω για την προάσπιση και τη διεύρυνση της ελευθερίας στον ψηφιακό κόσμο. Το ολοήμερο έχει διοργανωθεί σε συνεργασία και με την πολύτιμη βοήθεια της οργανωτικής επιτροπής του Φεστιβάλ. Οι εκδηλώσεις θα λάβουν χώρα την Πέμπτη, 26 Μαΐου, δεύτερη ημέρα του Φεστιβάλ, στον χώρο της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (Πειραιώς 256, Ρέντη). Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων έχει ως εξής :

ΟΜΙΛΙΕΣ :

19:00 «Ψηφιακή Αντίσταση & Κοινωνικά Κινήματα»

Ομιλητές: -Aragorn! (Anarchist News, USA)

-Annabelle Sreberny (SOAS, UK)

21:00 «Ιmaginary Futures: Από τις Νοήμονες Μηχανές στο Παγκόσμιο Χωριό»

Ομιλητής: -Richard Barbroοk (Hypermedia Research Center, UK)

-Κορίννα Πατέλη (Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ :

20:00 «Αξιοποίηση ή Εκποίηση: Το Οπτικοακουστικό Αρχείο της ΕΡΤ»

Εισηγητής : Γιώργος Παπανικολάου (P2P Foundation)

21:00 «Διαδίκτυο & Κοινωνία – Μία Ριζοσπαστική Θεώρηση»

Christian Fuchs (Uppsala University, με βιντεοσκοπημένη ομιλία)

Εισηγητής : Δημήτρης Δασκαρόλης (DLN)

Βιογραφικά Ομιλητών

Richard Barbrook

Ο Richard Barbrook είναι ο συγγραφέας του βιβλίου “Imaginary Futures” καθώς και μιας σειράς δοκιμίων για τη σύγκρουση μεταξύ εμπορευματικοποίησης και ελεύθερης συνεργασίας στο Διαδίκτυο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα ‘The Hi-Tech Gift Economy’, ‘Cyber-communism’, ‘The Regulation of Liberty’ και, μαζί με τον Andy Cameron, το ‘The Californian Ideology’, που δημοσιεύθηκε το 1995 και αποτέλεσε μία δημοφιλή κριτική των νεοφιλελεύθερων κατευθύνσεων του περιοδικού Wired. Προσφάτως, δημοσίευσε το βιβλίο The Class of the New (2006), που περιγράφει τις κοινωνικές ομάδες οι οποίες πρωτοστατούν στη διαμόρφωση της κοινωνίας της πληροφορίας. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, συμμετείχε σε πειρατικά και κοινοτικά ραδιόφωνα και βοήθησε να συσταθεί το “Spectrum Radio”, ένας πολυγλωσσικός ραδιοφωνικός σταθμός στο Λονδίνο, δημοσιεύοντας ταυτόχρονα εκτενώς σε θέματα ραδιοφώνου. Μεταξύ 1995 και 2005, υπήρξε συντονιστής του πρωτοποριακού Hypermedia Research Centre του Πανεπιστημίου του Westminster και ήταν υπεύθυνος μεταπτυχιακού με αντίστοιχη θεματική, το πρώτο του είδους στη Βρετανία. Με σπουδές σε Cambridge, Essex και Kent, ο Barbrook είναι σήμερα Λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Westminster.

Christian Fuchs

Ο Christian Fuchs κατέχει έδρα καθηγητή στις σπουδές μέσων ενημέρωσης και επικοινωνίας στο τμήμα Πληροφορικής και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου της Ουψάλα. Στο Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ, ήταν βοηθός καθηγητής (2005-2008) και επίκουρος καθηγητής (2008-2010) στον τομέα ΤΠΕ & Κοινωνία. Από το 2000 μέχρι το 2005, ήταν ομιλητής και επιστημονικός συνεργάτης για τις μελέτες της κοινωνίας της πληροφορίας, στο Ινστιτούτο της Σχεδίασης και Αξιολόγησης της Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας της Βιέννης. Είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Unified Theory of Information Research Group (http://www.uti.at), συντάκτης του tripleC (cognition, communication, co-operation): Journal for a Global Sustainable Information Society (http://www.triple-c.at), και μέλος του διοικητικού συμβουλίου διαφόρων περιοδικών στους τομείς των μέσων ενημέρωσης και επικοινωνίας, της έρευνας του Διαδικτύου και της επιστήμης της πληροφορικής.Κύρια αντικείμενα έρευνας του Christian είναι: η κριτική μελέτη και θεωρία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, η κριτική μελέτη της πολιτικής οικονομίας των μέσων ενημέρωσης και της επικοινωνίας, οι ΤΠΕ και η κοινωνία των πολιτών, το Διαδίκτυο και η κοινωνία, οι μελέτες της κοινωνίας της πληροφορίας, η κοινωνική θεωρία και κριτική θεωρία. Είναι συγγραφέας πολλών ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων, συμπεριλαμβανομένων των μονογραφιών “Internet and Society: Social Theory in the Information Age” (2008) και “Foundations of Critical Media and Information Studies“ (2011).

Annabelle Sreberny

H Annabelle Sreberny είναι καθηγήτρια Διεθνών Μέσων και Επικοινωνιών και διευθυντής του Κέντρου Σπουδών για τα Μέσα Ενημέρωσης και τον Κινηματογράφο στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Τις δύο τελευταίες δεκαετίες το περισσότερο από το ερευνητικό έργο της εντοπίζεται στον τομέα της διεθνούς επικοινωνίας, την παγκοσμιοποίηση και με ισχυρό φεμινιστικό προσανατολισμό. Έχει υπάρξει σύμβουλος για την UNESCO, το Βρετανικό Συμβούλιο, το Συμβούλιο του Άρθρο 19, την ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Το επιστημονικό της ενδιαφέρον εστιάζεται στις επικοινωνίες και τα κοινωνικά κινήματα σε διεθνές πλαίσιο, με ιδιαίτερη έμφαση στη δυναμική της παγκόσμιας φεμινιστικής πολιτικής, την αλληλεγγύη και τη συμμετοχή, με όλο και μεγαλύτερη επικέντρωση στο Διαδίκτυο. Έχει διεξάγει έρευνα πάνω στις διακρατικές φεμινιστικές δικτυώσεις και στη φεμινιστική πολιτική στο πλαίσιο της παγκόσμιας πολιτικής δυναμικής της κοινωνίας των πολιτών. Έχει επικεντρωθεί στα μέσα ενημέρωσης και τις διαδικασίες της κοινωνικο-πολιτικής αλλαγής και εκδημοκρατισμού του Νότου, με ιδιαίτερη έμφαση στη Μέση Ανατολή και το Ιράν. Δημοσιεύσεις της περιλαμβάνουν βιβλία όπως το “Small media, big revolution: Communication, culture, and the Iranian revolution”(1994), άρθρα όπως το “The global and the local in international communications” (2002) and αρχισυνταξία βιβλίων όπως το “Media and Political Violence” (2007).

ΔΙΚΤΥΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Ως καλός γνώστης της ιστορίας της περιοχής αλλά και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων (τα οποία εξιστορεί στην εκπομπή του Νίκου Ξυδάκη στο Radiobubble), ο Παπακωνσταντίνου ξέρει ότι η κοινωνική έκρηξη στην Αίγυπτο είναι αποτέλεσμα σύνθετων κοινωνικών διεργασιών των οποίων το διαδίκτυο δεν αποτελεί παρά ένα κομμάτι.

Η πρόθεση του είναι να αποδομήσει τον τεχνολογικό ντετερμινισμό που διακατέχει μεγάλο τμήμα των ΜΜΕ και ο οποίος εμπλουτίζεται συχνά από οριενταλισμό και σύμπλεγμα ανωτερότητας σε ότι αφορά τους πρώην αποικιοκράτες Δυτικούς.

Ξεκινώντας όμως από αυτή την εύλογη αφετηρία, το κείμενο καταλήγει στην κριτική “μιας ορισμένης Αριστεράς light, που εκστασιάζεται με τον ιντερνετικό ακτιβισμό και τα μεταμοντέρνα «αντι-ιεραρχικά δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης»”. Ο δημοσιογράφος ταυτίζει δηλαδή την άποψη των κυρίαρχων ΜΜΕ σχετικά με τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα με τη δράση των διαδικτυακών ακτιβιστών.

Το συγκεκριμένο άρθρο αποτελεί, τηρουμένων των αναλογιών, παράδειγμα αυτού που ο Jay Rosen αποκαλεί the “Twitter Can’t Topple Dictators” article. Οι συγγραφείς τέτοιων άρθρων, χαρακτηριστικό παράδειγμα των οποίων αποτελεί ο Evgeny Morozov, στην προσπάθεια τους να αντιταχθούν στην υπεραπλούστευση που χαρακτηρίζει πολλά παραδοσιακά ΜΜΕ αλλά και μέρος της διαδικτυακής ελίτ, συγχέουν αυτή την μηντιακή λογική με την πραγματική διάσταση της τεχνολογίας ως μέσο χειραφέτησης.

Επιμένοντας στο τι “μαγικό” δεν κάνει το διαδίκτυο, ξεχνούν να θέσουν το κρίσιμο ερώτημα: ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος του διαδικτύου στα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα ; πως αυτό συνδυάζεται με παραδοσιακές μορφές πάλης και πολιτικής συνειδητοποίησης ; γιατί η αρχιτεκτονική του δυσκολεύει την λογοκρισία και τον κεντρικό έλεγχο της πληροφόρησης, είτε αυτός επιχειρείται από ολοκληρωτικά καθεστώτα, είτε από ιδιωτικά ολιγοπώλια του θεάματος ; γιατί συμπληρώνει αλλά και αντιτίθεται στα παραδοσιακά μέσα με την τεράστια επιρροή στις λαϊκές μάζες ;

Η έλλειψη αυτής της σημαντικής προβληματικής από τα γραφόμενα των τεχνοσκεπτικιστών τους οδηγεί σε αντίστροφο αλλά ανάλογο με αυτό των τεχνόφιλων ντετερμινισμό.

Έτσι, για να εξηγήσει την έντονη χρήση του διαδικτύου ως μέσου πληροφόρησης και συντονισμού των πρόσφατων κοινωνικών κινημάτων, ο Παπακωνσταντίνου υποστηρίζει ότι “οι επαναστάτες όλων των αιώνων και όλων των ηπείρων ήταν ανοιχτόμυαλοι άνθρωποι, έτοιμοι να αξιοποιήσουν τα πιο προχωρημένα επικοινωνιακά μέσα της εποχής τους”.

Στη θεώρηση αυτή, ανεξαρτήτως ιστορικής συγκυρίας, τα μέσα προϋπάρχουν των κοινωνικών ζυμώσεων και όταν αυτές ωριμάσουν, αρκεί στους πρωταγωνιστές τους να διαλέξουν τα πιο προχωρημένα μέσα και να τα θέσουν στην υπηρεσία του πολιτικού σκοπού τους :  όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν που λέει κι ο καλλιτέχνης.

Σαφώς και το κοινωνικό σώμα σε μια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία εξέγερσης στρέφεται προς τα μέσα πληροφόρησης και συντονισμού της εποχής του. Οι πρακτικές του όμως σφυρηλατούνται μακροπρόθεσμα. Δεν αναδύονται με μαγικό τρόπο σε κοινωνιολογικό κενό, ούτε είναι εξωγενή στις ίδιες τις πολιτικές διεργασίες. Εξαρτώνται δε από τεχνικούς και οικονομικούς περιορισμούς.

Ο τρόπος και η ένταση με την οποία συγκεκριμένα επικοινωνιακά εργαλεία χρησιμοποιούνται υπό συνθήκες λαϊκής εξέγερσης δεν περιέχονται στην τεχνική τους φύση, ούτε στο “ανοιχτόμυαλο” DNA των εκάστοτε επαναστατών: αποτελούν ζητούμενο που διαμορφώνεται από τις συνθήκες και του οποίου η επιτυχημένη έκβαση δεν είναι εγγυημένη.

Από την άλλη, τα ίδια τα εργαλεία με τη σειρά τους διαμορφώνουν την εξέλιξη των κινηματικών διεργασιών στο βαθμό που αποτελούν την ραχοκοκκαλιά τους σε ότι αφορά την επικοινωνία, την προπαγάνδα και τον συντονισμό.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι η εφεύρεση της τυπογραφίας στη δυτική Ευρώπη αποτέλεσε την απαρχή αυτού που ο Marcel Gauchet αποκαλεί “μοντέρνα επανάσταση”, δηλαδή την σταδιακή αυτονόμηση του ατόμου από την ετερονομία της θρησκείας. Ούτε ότι ο Τύπος στα τέλη του 18ου αιώνα αποτέλεσε τη βάση της ανάδυσης της δημόσιας σφαίρας με την έννοια που της δίνουν ο Jurgen Habermas και η Elizabeth Eisenstein. Ούτε ότι η μαζική πολιτιστική βιομηχανία του 20ου αιώνα, με κύριους φορείς το ραδιόφωνο και τον κινηματογράφο, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην παγίωση και την νομιμοποίηση των ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ευρώπη τη δεκαετία του 20 και του 30.

Κάθε φορά, σε κάθε κοινωνική και ιστορική συγκυρία η σχέση των κοινωνικών κινημάτων με τα μέσα επικοινωνίας που οι φορείς τους χρησιμοποιούν κάθε άλλο παρά απλή και αυτόματη δεν μπορεί να θεωρηθεί. Η αποτίμηση αυτού του κρίσιμου ζητήματος χρειάζεται λοιπόν ψυχραιμία και νηφαλιότητα, όχι ρητορικές συνταγές και αφ’υψηλού κριτική.

Εν προκειμένω, από τα Δεκεμβριανά μέχρι την εξέγερση στην Τυνησία και την Αίγυπτο, από το Wikileaks μέχρι τα flashmobs, το διαδίκτυο δεν αποτελεί απλά ένα ακόμα μέσο επικοινωνίας και ενημέρωσης: το διαδίκτυο είναι από μόνο του ένα νέο πολιτικό φαινόμενο.

Ανοίγοντας το δημόσιο διάλογο στο ευρύ κοινό, ανανεώνοντας τις δυνατότητες κριτικής και δράσης, προσφέροντας τη βάση για αυτο-οργάνωση των πολιτών, επιτρέποντας την κοινωνικοποίηση της γνώσης, οι χρήσεις και οι πρακτικές που αναπτύσσονται στο διαδίκτυο διευρύνουν και εμβαθύνουν το δημόσιο χώρο και προσφέρουν πεδίο μετεξέλιξης στην ίδια τη δημοκρατία.

Αυτό τουλάχιστον δείχνει η εμπειρική έρευνα πάνω στο αντικείμενο, που σαφώς και δεν ταυτίζεται με τις άναρθρες κραυγές των κυρίαρχων ΜΜΕ, ούτε με την εγωκεντρική θεώρηση της διαδικτυακής ελίτ.

Σχετική βιβλιογραφία

Lincoln Dahlberg et Eugenia Siapera, Radical Democracy and the Internet: Interrogating Theory and Practice (Palgrave Macmillan, 2007).

Natalie Fenton, New Media, Old News: Journalism & Democracy in the Digital Age (SAGE Publications Ltd, 2009).

Dominique Cardon et Fabien Granjon, Médiactivistes (Les Presses de Sciences Po, 2010).

Dominique Cardon, La démocratie Internet : Promesses et limites (Seuil, 2010).

Brian Still, “Hacking for a cause,” text, Septembre 5, 2005, http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/viewArticle/1274/1194.

Paul A. Taylor, “From hackers to hacktivists: speed bumps on the global superhighway?,” New Media & Society 7, n°. 5 (Octobre 1, 2005): 625 -646, http://nms.sagepub.com/content/7/5/625.abstract.

Wael Salah Fahmi, “Bloggers’ street movement and the right to the city. (Re)claiming Cairo’s real and virtual “spaces of freedom”,” Environment and Urbanization 21, n°. 1 (Avril 1, 2009): 89 -107, http://eau.sagepub.com/content/21/1/89.abstract.

Elizabeth L. Eisenstein, The Printing Press As an Agent of Change: Communications and Cultural Transformations in Early-Modern Europe (Cambridge University Press, 1980).

Jurgen Habermas, The Structural Transformation of the Public Sphere: Inquiry into a Category of Bourgeois Society, New edition. (Polity Press, 1992).

Marcel Gauchet, L’avènement de la démocratie : Tome 1, La révolution moderne (Editions Gallimard, 2007).

Ο τρόπος με τον οποίο το ευρύ κοινό ιδιοποιείται τις τεχνολογίες της πληροφορίας είναι κρίσιμος για τη δομή και την οργάνωση του δυνητικού δημόσιου χώρου. Δυστυχώς, για μεγάλο κομμάτι των χρηστών του διαδικτύου η επιλογή εργαλείων και πρακτικών για την πρόσβαση σε πολιτιστικά και πληροφοριακά αγαθά γίνεται με καθαρά ουτιλιταριστικά κριτήρια. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται η τάση για συγκέντρωση των πληροφοριακών και τεχνικών πόρων στα χέρια μονοπωλίων, κάτι που υποσκάπτει την αρχή της διαδικτυακής ουδετερότητας.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 90 και τη διάδοση του διαδικτύου στο ευρύ κοινό, η ανάγκη για επιγραμμική  διάχυση πολιτιστικών αγαθών εκφράστηκε κυρίως μέσα από εργαλεία τα οποία, σε διαφορετικό βαθμό, στηρίχτηκαν σε αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική.

Για παράδειγμα τα δίκτυα peer-to-peer ήταν μέχρι πρόσφατα τα σημαντικότερα κανάλια ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών. Αυτό έγινε για διάφορους λόγους. Ένας από αυτούς είναι ότι το peer-to-peer είναι το οικονομικότερο σύστημα διανομής πληροφορίας, αφού το κόστος των απαιτούμενων πόρων διαμοιράζεται σε όλους τους χρήστες ενός δικτύου ανταλλαγής. Η δημιουργία πολυάριθμων κοινοτήτων, όπως στην περίπτωση των torrent trackers, αύξησε την ποικιλία διαθέσιμων αγαθών μέσω του network effect βελτιώνοντας ταυτόχρονα την ποιότητα υπηρεσίας (π.χ. την ταχύτητα).

Στην αρχιτεκτονική των δικτύων ανταλλαγής σε βάση ισοτιμίας (peer-to-peer) κάθε πόλος αποτελεί ταυτόχρονα υποδοχέα ( client) και διακομιστή (server) πληροφορίας, κάτι που είναι σύμφωνο με την πρώιμη αρχιτεκτονική του διαδικτύου στο σύνολο του.

Η βασική αυτή πτυχή της αποκεντρωμένης αρχιτεκτονικής προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα: η κατανάλωση πόρων είναι βέλτιστη ·  η ανταλλαγές πληροφορίας μεταξύ πάροχων υπηρεσιών είναι σε γενικές γραμμές ισορροπημένη, κάτι που επιτρέπει τις συμφωνίες peering ·  η λογοκρισία και ο έλεγχος της ροής της πληροφορίας είναι αδύνατον να επιβληθούν μαζικά λόγω της πληθωρικής ύπαρξης της (redundancy).

Η ανάδυση ολιγοπωλίων στο τομέα της εμπορικής διανομής πολιτιστικών και πληροφοριακών αγαθών από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει τα δεδομένα. Για παράδειγμα η Google με το YouTube κυριάρχησε στον τομέα του video streaming και  η Apple με το iTunes στην επιγραμμική διανομή μουσικής.

Η εξέλιξη αυτή έχει σαφώς αρνητικές επιπτώσεις στην πολιτική οικονομία του διαδικτύου. Τα διαδικτυακά μονοπώλια έχουν πλέον το πάνω χέρι ακόμη και επί παραγωγών περιεχομένου με παραδοσιακή πολιτική επιρροή, όπως οι εκδότες. Αυτό δείχνει και η τελευταία σύγκρουση τους με την Apple σχετικά με την διανομή εφημερίδων και περιοδικών μέσω iPad.

Παράγοντες όπως η Apple είναι πλέον σε θέση να επιβάλλον τον έλεγχο τους σε σημαντικό ποσοστό του προσφερόμενου πληροφοριακού και πολιτιστικού πλούτου.

Αυτή η εξέλιξη έχει όμως και επιπτώσεις στην αρχιτεκτονική του διαδικτύου, με ότι αυτό συνεπάγεται. Η διανομή της πληροφορίας συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερους κόμβους του διαδικτύου αφήνοντας στην τεράστια πλειοψηφία τον ρόλο του απλού υποδοχέα. Η δομή της πληροφοριακής ροής γίνεται κατά βάση μονόδρομη.

Η τάση αυτή ισχυροποιείται πλέον ακόμη και στο κομμάτι της ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών, η οποία μέχρι πρόσφατα ήταν ως επί το πλείστον οριζόντια. Όπως είχα σημειώσει, βασιζόμενος σε σχετικές μελέτες, ήδη από τα τέλη του 2009:

«τα δύο τελευταία χρόνια παρατηρείται η έκρηξη του streaming και του direct downloading, ως αντικαταστάτες της χρήσης του p2p. Όπως αναφέρουν τα στοιχεία της Arbor και της Sandvine, οι χρήστες έχουν περάσει από μια λογική αποθήκευσης του περιεχομένου και κατανάλωσης του σε δεύτερο χρόνο, που αντιστοιχεί στην χρήση του p2p, σε μια λογική άμεσης πρόσβασης που αντιστοιχεί στο streaming και το direct downloading. Πλέον έχει δημιουργηθεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα γύρω από αυτές τις νέες πρακτικές. Κοινότητες χρηστών διατηρούν ιστότοπους στους οποίους σταχυολογούνται σύνδεσμοι προς το περιεχόμενο το οποίο αποθηκεύεται σε ειδικευμένες υπηρεσίες όπως Megaupload και Rapidshare. Η σταδιακή μείωση του κόστους του bandwidth και του storage επέτρεψε τον πολλαπλασιασμό τέτοιων υπηρεσιών καθώς και άλλων περιφερειακών.»

Η στροφή των χρηστών προς το ddl είναι μεταξύ άλλων αποτέλεσμα της καταστολής του peer-to-peer.  Αυτό φάνηκε καθαρά και στην μελέτη (PDF στα αγγλικά) που δημοσίευσε η γαλλική Αρχή Hadopi, υπεύθυνη για το μεγαλύτερο σύστημα καταστολής του peer-to-peer στην Ευρώπη.

Εκεί φαίνεται ότι η εφαρμογή της αρχής three-strikes στη Γαλλία δεν μείωσε τον αριθμό των «πειρατών » που παραμένουν κοντά στο 50% των Γάλλων χρηστών του διαδικτύου. Αυτό που άλλαξε όμως είναι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την πρόσβαση σε πολιτιστικά αγαθά χωρίς πληρωμή.

Πλέον η πλειοψηφία των Γάλλων χρησιμοποιεί υπηρεσίες ddl αντί για δίκτυα p2p. Έτσι η Orange, βασικός πάροχος σύνδεσης στη Γαλλία, καταγράφει κάθε μήνα αύξηση της τάξης του 20% της επισκεψιμότητας του Megaupload, μεγαλύτερης κι από αυτής του YouTube.

Η αλλαγή αυτή έχει αρνητικές συνέπειες σε διαφορετικά επίπεδα:

Στο επίπεδο της πολιτικής οικονομίας του διαδικτύου, παράγοντες όπως το Megaupload και το Rapidshare δύνανται πλέον να αποκομίσουν υπεραξία από τις κατά βάση μη εμπορικές πρακτικές ανταλλαγής περιεχομένου μεταξύ χρηστών. Αυτό γίνεται μέσω της διαφήμισης ο όγκος της οποίας αυξάνεται ανάλογα με την επισκεψιμότητα αυτών των ιστότοπων (π.χ. το Megaupload συγκεντρώνει 45 εκατομμύρια επισκέπτες την ημέρα). Γίνεται επίσης μέσω της πώλησης συνδρομών (premium) για ταχύτερη πρόσβαση σε περιεχόμενα μεγάλο μέρος των οποίων προστατεύεται από copyright. Η αποκόμιση διαφημιστικής υπεραξίας από μη  εμπορικές πρακτικές ανταλλαγής δεν είναι κάτι νέο, ακόμη και για το peer-to-peer (βλέπε π.χ. Kazaa αλλά και torrent trackers). Αυτό που αλλάζει στην περίπτωση του ddl είναι η κλίμακα και ο τρόπος της εμπορικής εκμετάλλευσης που πλέον περιλαμβάνει την απευθείας πληρωμή των ενδιάμεσων.

Στο επίπεδο της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου, η αυξανόμενη χρήση του ddl επιτείνει και επιταχύνει την μονοδρόμηση της πληροφοριακής ροής, από λίγους μονοπωλιακούς κόμβους προς το ευρύ κοινό. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί εστίες τριβής μεταξύ των πάροχων σύνδεσης – κυρίως των ιστορικών πρώην μονοπωλίων – και των ενδιάμεσων όπως των ιστόπων ddl. Έτσι εξηγείται και η πρόσφατη σφοδρή σύγκρουση μεταξύ της Orange και των Megaupload και Cogent. Οι δεύτεροι δηλώνουν ότι η πρώτη εμποδίζει τους πελάτες της να έχουν πρόσβαση στο περιεχόμενο τους για να προωθήσει καλύτερα της δικές της υπηρεσίες VOD. Η Orange από την πλευρά της υποστηρίζει ότι η ασυμμετρία της ροής πληροφορίας μεταξύ τους δεν καλύπτεται από το σημερινό καθεστώς peering, υπονοώντας ότι πλέον Megaupload κλπ. πρέπει να πληρώσουν για την ευρυζωνικότητα που καταναλώνουν. Προφανώς και τα δύο αληθεύουν, πράγμα που σημαίνει ότι μαίνεται μάχη με διακύβευμα τα χρυσοφόρα κανάλια μονόδρομης διανομή περιεχομένου, κάτι που θα έχει ως πρώτο θύμα την διαδικτυακή ουδετερότητα.

Σε επίπεδο ελευθερίας έκφρασης η εξέλιξη είναι επίσης αρνητική. Οι εμπορικοί παράγοντες του ddl ελέγχουν πλέον και αυτοί μεγάλο κομμάτι της διάχυσης πολιτιστικών αγαθών στο διαδίκτυο. Ακόμη και οι μη εμπορικές κοινότητες ανταλλαγής περιεχομένου που βασίζονται σε τέτοιες υπηρεσίες (π.χ. τα φόρουμ ) είναι ευάλωτες  από τη στιγμή που οι συνθήκες διανομής αλλά και αποθήκευσης των ψηφιακών αρχείων εξαρτώνται ολοκληρωτικά από ιδιωτικές εταιρείες. Αυτό υποστηρίζει και ο Peter Sunde, συνιδρυτής του Pirate Bay, σε πρόσφατη συνέντευξη στη Le Monde.

Σχετικές ειδήσεις:
Κλείσιμο από τις αμερικανικές Αρχές δέκα ιστότοπων, μεταξύ των οποίων και το Rojadirecta, που αναμετέδιδαν ζωντανά αθλητικά γεγονότα χωρίς άδεια.
Σύλληψη στην Ελλάδα φερόμενων ως μελών σε φόρουμ ddl.