Aujourd’hui, des centaines d’entre eux se trouvent au chômage ou, au mieux, sont obligés d’accepter des diminutions de salaire et des retards de paiement. Les grèves dans le secteur se multiplient, comme celle du 17 et 18 janvier qui a plongé la Grèce dans un vide absolu d’information pendant 48 heures.

Au-delà de la crise économique qui affecte tous les secteurs d’activité, il y a des raisons particulières qui expliquent cette situation. Pendant les années des vaches grasses – entre la privatisation de la télévision à la fin des années 80 et le début de la crise en 2008 – les médias grecs ont connu un développement fulgurant.

Ainsi, jusqu’à récemment il y avait dans ce pays de dix millions d’habitants deux fois plus des médias qu’au Portugal : plus de 150 chaînes de télévision, dont 11 d’envergure nationale, 800 radios, des centaines de magazines et des dizaines de quotidiens nationaux, dont une bοnne quinzaine des journaux sportifs.

Ceci alors que la dépense publicitaire grecque en 2008 n’a été que de 2,7 milliards d’euros, dix fois inférieure à celle de la France. Cette hypertrophie caractérisée était tellement flagrante qu’elle a même fait l’objet d’un télégramme diplomatique de l’ambassade des Etats-Unis, révélé par Wikileaks.

Le contexte des médias en Grèce

Ce qui a permis ce développement disproportionnel des médias en Grèce ces vingt dernières années a été le contexte particulier de ce pays, caractérisé par un enchevêtrement complexe entre le monde politique et le pouvoir économique et médiatique (Chalkia, 2000, PDF). Les raisons qui ont créé et soutenu cet enchevêtrement sont multiples mais on pourrait les résumer en trois facteurs déterminants.

Premièrement, une longue période sans alternance de gouvernement, les socialistes du Pasok ayant gouverné de 1993 à 2004. Ces longues années au pouvoir ont créé objectivement les conditions, sinon d’une corruption structurelle et généralisée, au moins d’une connivence flagrante entre, d’une part, certains détenteurs des positions clés dans le système politique (gouvernement, administration, entreprises publiques, partis politiques) et, d’autre part, un petit nombre d’hommes d’affaires. Et la situation n’a pas changé avec la droite au pouvoir entre 2004 et 2009.

Deuxièmement, un développement économique déséquilibré dans lequel les dépenses de l’État et les marchés publics représentent une part disproportionnée des investissements. Cette tendance a même été renforcée dans les années 90 par l’afflux massif des fonds structurels européens mais également par la nécessité d’exécuter de grands travaux d’infrastructure, dans un laps de temps réduit, en vue des Jeux Olympiques de 2004. Ce qui a propulsé le secteur du BTP au premier rang et a permis l’entrée dans le secteur des plus grandes fortunes du pays.

Enfin, le développement anarchique et « sauvage » des médias audiovisuels privés dans ce pays au début des années 90 en dehors de tout cadre réglementaire. Ce qui a conduit à une situation chaotique quant à l’attribution des fréquences, les restrictions dans la propriété des médias, la transparence des comptes, la fiabilité du système de mesure de l’audience de la télévision. Même si de nombreuses lois ont été votées afin d’organiser et d’assainir le secteur des médias, il manquait la volonté politique mais également les instruments pour les faire respecter. Le lamentable échec de la loi anti-concentration dite de “l’actionnaire principal” en 2005 en est l’illustration  (Smyrnaios, 2005, PDF).

Un journalisme au service des puissants

Très vite les riches familles grecques bénéficiaires des contrats publics ayant pris le contrôle des médias populaires les ont utilisés comme des moyens de pression sur le pouvoir politique (Vovou, 2006). La rentabilité de ces entreprises n’était pas une priorité étant donné leur fonction particulière: en échange d’une exposition importante, synonyme de popularité, les politiciens favoris des médias octroyaient des marchés publics et d’autres faveurs à leurs propriétaires.

C’est ainsi que cette bulle médiatique, faite d’entreprises souvent déficitaires, a généré une inflation de contenus de piètre qualité. Le soutien inconditionnel des médias dominants au système politique corrompu et la médiocrité du journalisme qui s’y pratiquait a peu à peu dégradé l’image et la crédibilité de toute la profession. La confiance accordée aux informations télévisées et à la presse nationale par un public de plus en plus méfiant s’est écroulée.

Lors des manifestations répétées de ses dernières années les slogans anti-journalistes sont devenus courants. Les reporters de terrain couvrant ces évènements se trouvent désormais entre deux feux. D’un côté la répression policière s’abat sur eux de plus en plus durement afin de décourager la publicisation de ses excès et, de l’autre, des manifestants violents voient en eux les symboles de la désinformation. Les cas des journalistes souffrant des blessures sérieuses se multiplient comme celui de Manolis Kypraios qui a définitivement perdu son ouïe suite à l’explosion d’une grenade assourdissante de la police.

Les médias rattrapés par la crise

C’est dans ce climat déjà politiquement et socialement tendu que la crise économique a frappé de plein fouet les médias grecs. Les investissements publicitaires ont chuté de moitié depuis 2009 et les ventes en kiosque se sont effondrées. Dès lors les malformations du système médiatique ont éclaté au grand jour. Les dettes et les impayés se sont accumulés et les plans sociaux se succèdent désormais à un rythme effréné. Depuis deux ans plus de 1000 salariés du secteur ont été licenciés et plusieurs dizaines d’entreprises ont fermé.

Symbole de cette dégradation dramatique la chaine de télévision Alter est occupée par ses salariés depuis plusieurs semaines pour réclamer des impayés à la direction. Cette chaîne a fonctionné pendant des années avec des dettes colossales qui ont atteint les 500 millions d’euros sans être inquiétée, profitant d’un échange de bons services avec le personnel politique.

Désormais, Alter est le symbole du désarroi des journalistes et du vent de révolte qui souffle dans le pays. Ses salariés occupent l’antenne et l’utilisent pour dénoncer les pratiques douteuses du propriétaire et pour diffuser leurs revendications auprès de la population.

Autre cas emblématique, celui d’Eleftherotypia, seul quotidien majeur à s’être opposé aux mesures d’austérité. À cause du refus des banques de lui octroyer un prêt, le journal historique de la gauche, crée au lendemain de la chute des Colonels, est au bord de la banqueroute.

Ses journalistes asphyxiés financièrement qui n’ont pas été payés depuis six mois sont désormais en grève. Les grèves et les arrêts de travail se multiplient dans la presse y compris dans des endroits inattendus comme dans les journaux économiques Kerdos et Naftemporiki, réputés de droite.

Ailleurs, se sont des conventions d’entreprise qui remplacent les conventions collectives des journalistes, une mesure imposée au gouvernement grec par la Troïka (UE, FMI, BCE). C’est ainsi que les salariés du plus grand groupe de presse du pays, le DOL, ont accepté une baisse de 20% de leurs salaires et un plafond de 1 500 euros pour tous.

La direction du deuxième groupe de presse du pays, Pegasus, bataille actuellement avec les syndicats pour imposer des mesures similaires. Et pendant ce temps là le peu d’investisseurs étrangers qui s’étaient introduits dans le marché grec se retirent, à l’image du groupe RTL, propriétaire de M6, qui vient de vendre la chaine de télévision Alpha TV qu’il détenait

La crise une occasion de changer de journalisme ?

Néanmoins, cette situation dramatique sans précèdent du journalisme grec a le mérite de mettre en question les pratiques qui ont prévalu jusqu’à là. Pour la première fois depuis longtemps les journalistes semblent avoir les mêmes préoccupations que le reste de la population et d’être en phase avec elle.

À l’intérieur des rédactions, le pouvoir des cadres compromis et des éditorialistes vedettes est mis en cause. Celui, des leaders syndicaux « institutionnalisés » et des actionnaires véreux également.

Un foisonnement créatif s’exprime sur l’internet où les initiatives de journalisme alternatif et les blogs collectifs se multiplient. Les journalistes grévistes ou licenciés se réapproprient leur métier sur l’internet, dans la douleur mais en totale indépendance.

Aujourd’hui une sphère publique nouvelle semble émerger en Grèce loin des pratiques du passé. Reste à voir si elle prendra l’ampleur nécessaire pour proposer un récit alternatif à la société grecque au bord de l’implosion.

Pour aller plus loin:

Chronique de la crise grecque en français

Blogs des journalistes en grève:

Eleytherotypia

Alter

Journalistes au chômage

Une sélection des médias en ligne alternatifs

Tvxs.gr

Radiobubble

Omnia TV

The Press Project

Pandora’s Box

Salata TV

Red Notebook

***

Η βαθιά πολιτική κρίση που κυριαρχεί στην επικαιρότητα αυτές τις μέρες έπεισε και τους τελευταίους πολίτες για την πλήρη ανεπάρκεια αυτού που αποκαλούμε πολιτικό προσωπικό. Ταυτόχρονα επιβεβαιώθηκε για ακόμα μία φορά η ύπαρξη ενός δημοσιογραφικού κατεστημένου που έχει ως στόχο την χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Πρόκειται περί της μερίδας αυτής των δημοσιογράφων που έχουν καταλάβει τις πιο νευραλγικές θέσεις στα ΜΜΕ της χώρας, είτε αυτές είναι σε απευθείας επαφή με το ευρύ κοινό (παρουσιαστές δελτίων και ενημερωτικών εκπομπών σε κανάλια και ραδιόφωνα, columnists στις εφημερίδες), είτε σε διευθυντικά πόστα από τα οποία ελέγχουν την ιεράρχηση και την κατεύθυνση των ειδήσεων.

Σε γενικές γραμμές, το κατεστημένο αυτό είναι προϊόν της ανάδυσης της ιδιωτικής τηλεόρασης τη δεκαετία του 90 ως αδιαμφισβήτητης κυρίαρχου της μαζικής επικοινωνίας στην Ελλάδα, έστω κι αν στη συνέχεια στα στελέχη που αναδείχθηκαν σε εκείνη την πρώιμη περίοδο προστέθηκαν κι άλλα νέας κοπής.

Έτσι, μέσω μηχανισμών που έχω περιγράψει αλλού (PDF), μια σχετικά μικρή ομάδα μεγαλοδημοσιογράφων και εκδοτών βρέθηκε να ελέγχει την συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικών ΜΜΕ επιβάλλοντας την ατζέντα της στον μέσο πολίτη.

Πίσω από τους σκυλοκαβγάδες και τα ξεκατινιάσματα στα τηλεοπτικά παράθυρα αναδείχθηκε σταδιακά μια ομοϊδεατική σύμπνοια στα βασικά : μικροκομματισμός, διαφθορά, νεοφιλελεύθερη ρητορική και κρατικοδίαιτη πρακτική, προστασία στα πολιτικά τζάκια και γλείψιμο στα αφεντικά, επίθεση σε ότι μοιάζει με κοινωνικό κίνημα και προσπάθεια αντίστασης στα παραπάνω…

Δυστυχώς για την πλειοψηφία των εργαζομένων στα ΜΜΕ, το κατεστημένο της δημοσιογραφίας ταυτίστηκε στη συνείδηση του κόσμου με το σάπιο οικοδόμημα της Ελλάδας του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας.

Αντίθετα από ότι πιστεύουν πολλοί Έλληνες, τα ίδια φαινόμενα με τοπικές ιδιαιτερότητες παρατηρούνται και στις μεγαλύτερες προηγμένες χώρες. Παράδειγμα η απάτη της Wall Street Journal στην οποία αναφέρθηκα σε προηγούμενο ποστ.

Στη Γαλλία το δημοσιογραφικό κατεστημένο είχε γίνει αντικείμενο κριτικής ακόμα κι από τον μεγάλο κοινωνιολόγο Pierre Bourdieu (Για την τηλεόραση, Εκδόσεις Πατάκη, 1998) .

Μόλις χθες η Monde δημοσίευσε άρθρο πάνω σε αυτό ακριβώς το θέμα διερωτώμενη εάν οι πολυπράγμονες δημοσιογράφοι που βρίσκονται παντού και μιλάνε για τα πάντα δεν στρεβλώνουν τελικά τη δημόσια συζήτηση.

Τα τελευταία χρόνια η ανάδυση της διαδικτυακής δημοσιογραφίας και η αυξανόμενη χρήση κοινωνικών δικτύων από δημοσιογράφους και κοινό σχολιάστηκε θετικά. Πολλοί παρατηρητές υποστήριξαν ότι μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί απαρχή μιας διαδικασίας αναδιάρθρωσης της δημοσιογραφίας και της ενημέρωσης.

***

Σε μια πρόσφατη έρευνα με τον συνάδελφο Bernhard Rieder από το πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ προσπαθήσαμε να εξετάσουμε το κατά πόσο η χρήση των κοινωνικών δικτύων επιτρέπει σε Γάλλους δημοσιογράφους που δεν ανήκουν στην καθεστηκυία τάξη των ΜΜΕ να γίνουν γνωστοί και να κατακτήσουν σταδιακά επιρροή σε όλο και μεγαλύτερα κομμάτια του πληθυσμού. Παρακάτω θα παρουσιάσω κάποια από τα ευρήματα.

Το πρώτο εύρημα της έρευνας είναι μεθοδολογικό. Καταφέραμε, ίσως για πρώτη φορά, να εφαρμόσουμε την θεωρία γράφων στην κοινωνιολογική ανάλυση του δημοσιογραφικού πεδίου. Σε αυτό μας βοήθησε το γεγονός ότι οι σχέσεις που αναπτύσσουν τα μέλη του Twitter μεταξύ τους καθώς και το τι λένε αποτελούν στην πλειοψηφία τους προσβάσιμα και εκμεταλλεύσιμα δεδομένα.

Αυτό που κάναμε λοιπόν ήταν να απορροφήσουμε όλες τις πληροφορίες που μπορούσαμε ενός δείγματος 1816 λογαριασμών που ανήκουν σε χρήστες δημοσιογράφους. Στη συνέχεια θεωρήσαμε την κοινότητα των δημοσιογράφων στο συγκεκριμένο κοινωνικό δίκτυο ως γράφο. Οι κόμβοι του γράφου αποτελούνται από τους χρήστες και οι συνδέσεις μεταξύ τους από mentions και retweets.

Κλικ για μεγένθυνση

Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά από χάρτες που απεικονίζουν της κοινότητα των Γάλλων δημοσιογράφων έτσι όπως λειτουργεί στο Twitter. Συνοπτικά τα συμπεράσματα που βγάλαμε από αυτή την πρώτη ανάλυση είναι τα εξής:

- Οι δημοσιογράφοι στο Twitter αποτελούν μια συμπαγή κοινότητα με υψηλό βαθμό αλληλοσύνδεσης

- Κάποιοι από αυτούς αποτελούν κεντρικό κομμάτι της γαλλόφωνης τουιτοσφαίρας.

– Η επιρροή τους, όπως αυτή εκφράζεται από τον αριθμό των mentions και retweets που δέχονται από το σύνολο των χρηστών, δεν είναι απευθείας συνάρτηση ούτε του αριθμού των followers που έχουν, ούτε της ποσότητας των tweets που παράγουν.

- Οι δημοσιογράφοι που εισπράττουν τις περισσότερες αναφορές είναι αυτοί που έχουν μια ισορροπημένη χρήση του μέσου, που αναπτύσσουν διάλογο με χρήστες μη δημοσιογράφους και που συνδέονται με άλλους κοινωνικούς, πολιτικούς και επαγγελματικούς χώρους πλην της δημοσιογραφίας.

Τέλος, το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι ότι η ιεραρχία των Γάλλων δημοσιογράφων στο Twitter δεν ταυτίζεται με την ιεραρχία του δημοσιογραφικού πεδίου στο σύνολο του. Με άλλα λόγια, οι δημοσιογράφοι με τη μεγαλύτερη επιρροή στο συγκεκριμένο μέσο δεν είναι αυτοί που ελέγχουν τις καίριες θέσεις στο μηντιακό κατεστημένο της χώρας.

Μεταξύ των δημοσιογράφων που έχουν κεντρικό ρόλο στη Γαλλόφωνη τουιτοσφαίρα και κατ’επέκταση μεγαλύτερη επιρροή στους χρήστες του μέσου βρίσκουμε σχετικά νέους δημοσιογράφους, με χαμηλές θέσεις στην ιεραρχία, οι οποίοι δουλεύουν σε δευτερευόντα ΜΜΕ όπως οι ενημερωτικοί ιστότοποι και γενικά δεν έχουν το προφίλ των μεγαλοδημοσιογράφων.

Στην συγκεκριμένη φάση της έρευνας δεν έχουμε ακόμα αναλύσει το κατά πόσο η συγκεκριμένη ομάδα είναι φορέας εναλλακτικής πρότασης είτε αυτή αφορά την ατζέντα των θεμάτων που προωθεί, είτε ως προς το περιεχόμενο της ίδιας της επαγγελματικής της ιδιότητας.

Διαφαίνεται όμως ήδη ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων και των νέων μέσων γενικότερα ως όχημα ανανέωσης και αναδιάρθρωσης του δημοσιογραφικού πεδίου. Μένει να δούμε κατά πόσο μια τέτοια εξέλιξη θα επιβεβαιωθεί.

Ολόκληρη η έρευνα στα γαλλικά εδώ: Nikos Smyrnaios et Bernhard Rieder, Les journalistes français sur Twitter: une étude exploratoire, Inaglobal, novembre 2011.

Η παρουσίαση της έρευνας σε βίντεο στην ημερίδα “Sources et flux des news/nouvelles”, Université Sorbonne Nouvelle, Paris 3, 12 septembre, 2011.

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που στηρίζουν αυτές τις κατηγορίες αφορά τα μαγειρέματα των στατιστικών στοιχείων της Ελληνικής οικονομίας. Απ’ότι φαίνεται όμως η ίδια Wall Street Journal επιδίδεται σε παρόμοιες πρακτικές παραχάραξης στοιχείων.

Όπως αποκαλύπτει ο Guardian εδώ και χρόνια η εταιρεία Dow Jones, ιδιοκτήτρια της Wall Street Journal και μέρος της πολυεθνικής News Corp., διοχετεύει μαύρα ποσά μέσω τρίτων εταιρειών με σκοπό την αγορά χιλιάδων αντιτύπων της εφημερίδας σε πολύ χαμηλές τιμές.

Σκοπός αυτής της τακτικής είναι να φουσκωθούν τεχνητά τα στοιχεία κυκλοφορίας της εφημερίδας ούτως ώστε να αυξηθούν οι τιμές της διαφήμισης στο έντυπο. Με άλλα λόγια η εφημερίδα μαγειρεύει τα βιβλία για να αυξήσει τα κέρδη της.

Μάλιστα, για να πείσουν της εταιρείες που συνεργάστηκαν στην απάτη, οι υπεύθυνοι της εφημερίδας υπόσχονταν ευνοϊκά άρθρα ! Η νέα αυτή αποκάλυψη που αφορά την πολυεθνική των ΜΜΕ  του Rupert Murdoch προέκυψε λίγους μόνο μήνες μετά από το σκάνδαλο της News of the World και το οποίο κατέληξε στο κλείσιμο της σκανδαλοθηρικής εφημερίδας.

Για τον Murdoch και τους φίλους του η αγγλοσαξωνική νεοφιλελεύθερη “ηθική”, αδυσώπητη με τους κατεργάρηδες του Νότου, μάλλον αφορά μόνο τους αλλους …

Σε πρόσφατο άρθρο του ο Dan Gillmor, από τους πιο γνωστούς ακαδημαϊκούς προαγωγούς της διαδικτυακής δημοσιογραφίας, δήλωσε την ενθουσιώδη αισιοδοξία του για το μέλλον της ενημέρωσης.

Το βασικό επιχείρημα του Gillmor είναι ότι στο διαδίκτυο τείνουν να εξαφανιστούν τα υπάρχοντα οικονομικά εμπόδια για κάποιον που θέλει να εισέλθει στο χώρο των παραδοσιακών ΜΜΕ.

Η βιομηχανική υποδομή του τύπου και της ραδιοτηλεόρασης και τα κόστη που αυτή προϋποθέτει δεν είναι πλεόν απροσπέλαστη προϋπόθεση για κάποιον που θέλει να αγγίξει το ευρύ κοινό.

Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τον Gillmor, οι εκατοντάδες καινοτόμες πρωτοβουλίες διαδικτυακής δημοσιογραφίας που ανθίζουν παγκοσμίως παράγουν ένα ενημερωτικό περιβάλλον ποικιλομορφότερο και απαλλαγμένο από τα βάρη του παρελθόντος. Βάρη και εξαρτήσεις που διαφαίνονται και στο πρόσφατο σκάνδαλο του News of the World.

Σαφώς και δεν μπορεί να διαφωνήσει κανείς με τη γενική διαπίστωση του Gillmor. Είναι όμως απαραίτητο να υπενθυμιστεί το εξής: η διαδικτυακή δημοσιογραφία αναπτύσσεται σε συνεχή αλληλεπίδραση με την βιομηχανία των παραδοσιακών ΜΜΕ και υπό την επιρροή γιγάντων του διαδικτύου όπως Google, Facebook, Microsoft κλπ.

Αρκεί κανέις να ρίξει μια ματιά στα στατιστικά επισκεψιμότητας για να διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι χρήστες του διαδικτύου ενημερώνονται μέσα από ιστότοπους οι οποίοι ανήκουν σε μεγάλα εκδοτικά και επικοινωνιακά συγκροτήματα.

Αυτή η διαπίστωση δεν αναιρεί την αρχική παρατήρηση του Gillmor ότι το διαδίκτυο απότελεί πεδίο καινοτομίας και ανανέωσης για τη δημοσιογραφία. Η αποτίμηση όμως της ποικιλομορφίας και του πλουραλισμού της επιγραμμικής ενημέρωσης με επιστημονικά κριτήρια δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσα από το πρίσμα του ενθουσιασμού και της αισιοδοξίας που προκαλεί η διαδικτυακή avant garde.

Η έρευνα πρέπει απαραίτητα να εξετάσει το πεδίο της νέας δημοσιογραφίας σε όλες του τις εκφάνσεις ακόμα κι αν αυτές δεν συμφωνούν με το καινοτόμο μοντέλο που περιέγραψε ο Gillmor και άλλοι τεχνόφιλοι διανοούμενοι.

Μια τέτοια ακριβώς προσπάθεια επιστημονικής αποτίμησης της σύγχρονης δημοσιογραφίας σε όλες της τις πτυχές προσπάθησε να κάνει το συνέδριο Diversity of Journalisms: shaping complex media landscapes που έγινε στην Παμπλόνα της Ισπανίας στις 4 και 5 Ιουλίου. Ο υπότιτλος εκφράζει την πολυπλοκότητα του συγκεκριμένου γνωστικού πεδίου το οποίο χαρακτηρίζεται από αντιφατικές τάσεις.

Λόγω του μεγάλου αριθμού των ερευνητικών προτάσεων με εξαιρετικό ενδιαφέρον δεν μπορώ να κάνω εδώ μια συνθετική παρουσίαση του συνεδρίου. Για όσους ενδιαφέρονται τα κέιμενα είναι ήδη διαθέσιμα στον επίσημο ιστότοπο σε μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου (PDF). Σημειώνω την αξιολογη πρωτοβουλία των διοργανωτών να τα διαθέσουν ελεύθερα με άδεια Creative Commons.

Παρακάτω θα περιγράψω εν συντομία τα δύο κέιμενα που παρουσίασα εκεί σε συνεργασία με Γάλλους συναδέλφους.

Το πρώτο έχει τίτλο «The development of online local journalism in South-Western France: the case of La Dépêche du Midi », με τον Franck Bousquet. Πρόκειται για μια έρευνα πεδίου που διεξάγαμε το 2010 μέσω συνεντεύξεων και εθνογραφικής παρατήρησης της ηλεκτρονικής σύνταξης (online newsroom) της εφημερίδας La Dépêche du Midi η οποία καλύπτει μονοπωλιακά τη νοτιοδυτική Γαλλία.

Επιγραμματικά κάποια συμπεράσματα:
- Οι δημοσιογράφοι της εφημερίδας χρησιμοποιούν πλέον τα στατιστικά του ιστότοπου για να μάθουν ποια άρθρα είχαν τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα. Αυτό το κριτήριο χρησιμοποιείται ακόμη και από αρχισυντάκτες για την επιλογή θεμάτων. Το ποσοτικό κριτήριο της επισκεψιμότητας, ανάλογο της τηλεθέασης, μπαίνει έτσι από το παράθυρο στις συντάξεις του τύπου, μέσω διαδικτύου.

- Η διεύθυνση της εφημερίδας προσεγγίζει το διαδίκτυο με κριτήρια που εξαντλούνται στο μάρκετινγκ. Σκοπός τους δεν είναι να ανανεώσουν τη δημοσιογραφία ή να παράξουν καινοτομία αλλά να επιτύχουν οικονομικό κέρδος, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο στις παρούσες συνθήκες. Κατά συνέπεια επιβάλλουν σκληρές συνθήκες δουλειάς στους δημοσιογράφους, δεν αναγνωρίζουν τη δραστηριότητα τους ως δημοσιογραφία και τους περιορίζουν σε καθήκοντα ρουτίνας.

- Οι δημοσιογράφοι του ιστότοπου ασχολούνται ουσιαστικά μόνο με τη διαχείριση περιεχομένου που προέρχεται από άλλες πηγές (εφημερίδα, πρακτορεία κλπ) χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να εκφραστούν και να παράγουν πρωτότυπη ενημέρωση (shovelware). Με άλλα λόγια οι νέοι αυτοι εργαζόμενοι, με όλα τα στοιχεία πρεκαριάτου, απασχολούνται σε μια φάμπρικα περιεχομένου που μόνο στόχο έχει να μειώσει τα έσοδα και να αυξήσει την επισκεψιμότητα (Το πλήρες κείμενο της παρουσίασης στα αγγλικά εδώ σε PDF).

Η τάση αυτή που περιγράφω παραπάνω είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Δεκάδες πλέον έρευνες περιγράφουν το ίδιο μονότονο περιβάλλον αναπαραγωγής και πληθωρισμού της πληροφορίας. Από συζητήσεις που είχα στο παρελθόν μέ Έλληνες δημοσιογράφους του διαδικτύου αποκόμισα την εντύπωση ότι η κατάσταση είναι περίπου ίδια στα καλά μαγαζιά και πολύ χειρότερη σε αυτά της Β΄ κατηγορίας (βλέπε πχ. εδώ).

Σε τέτοιες συνθήκες η καινοτομία και η δημιουργία είναι πολύ δύσκολη και περιορίζεται συχνά στο packaging της πληροφορίας και όχι στο περιεχόμενο.

Η δεύτερη παρουσίαση είναι μεθοδολογικής φύσης και έχει τίτλο «A multifaceted study of online news diversity: issues and methods », με τους Emmanuel Marty και Franck Rebillard. Σε αυτή περιγράφουμε τις δυσκολίες που παρουσιάζονται όταν κανείς προσπαθήσει να μετρήσει ή να αποτιμήσει την ποικιλομορφία και τον πλουραλισμό στο διαδίκτυο. Αυτό επιχειρούμε σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο Internet, Redondance et Pluralisme de l’Information (IPRI) του οποίου τα τελικά αποτελέσματα θα δημοσιευθούν εντός του 2012.

Το βασικό ερώτημα της παρουσίασης είναι το πως πρέπει να συνδυαστούν ερευνητικές μέθοδοι που προέρχονται από τις κοινωνικές επιστήμες όπως η κοινωνικοοικονομική ανάλυση, η εθνογραφική παρατήρηση και η ανάλυση περιεχομένου με τη χρήση προγραμμάτων για την επεξεργασία των τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων που παράγουν οι χρήστες του διαδικτύου.

Από θεωρητικής άποψης δείχνουμε το πως το θεωρητικό πλάισιο των digital methods μπορεί να εφαρμοστεί στο γνωστικό αντικέιμενο της διαδικτυακής δημοσιογραφίας και ενημέρωσης (για ένα παράδειγμα της δουλειάς μας σε αυτό το κομμάτι βλέπε εδώ).

Πράγματι, το τελευταίο δεν μπορεί να προσεγγισθεί μόνο μέσω παραδοσιακών μεθόδων των κοινωνικών επιστημών. Αυτό γιατί εξαρτάται από εργαλεία η χρήση των οποίων αφήνει άπειρα “ίχνη” (επισκέψεις, likes, tweets κλπ.) τα οποία αναλογούν σε κοινωνική δραστηριότητα και μπορούν να αναλυθούν με αυτοματοποιημένο τρόπο (News science of networks).

Ταυτόχρονα όμως, η αυτόματη ανάλυση δεν αρκεί για να δώσει νόημα σε σύνθετες κοινωνικές πρακτικές όπως η λειτουργία της δημόσιας σφαίρας και των ΜΜΕ. Μόνο ο συνδυασμός των δύο μπορεί να δώσει μια σαφή και σφαιρική εικόνα ενός τόσο πολύπλοκου γνωστικού πεδίου (Το πλήρες κείμενο εδώ σε PDF).

Α

Στην Ελλάδα η κρίση στον χώρο των ΜΜΕ άρχισε να γίνεται αισθητή το 2008 και πλέον έχει λάβει διαστάσεις χιονοστιβάδας: καθίζηση της διαφήμισης και της κυκλοφορίας, μεγάλες ζημιές και αθρόες απολύσεις στα συγκροτήματα ΜΜΕ.

Οι λόγοι που εξηγούν αυτή την κατάσταση στην Ελλάδα είναι συγκυριακοί – όπως η οικονομική κρίση – αλλά και δομικοί. Για παράδειγμα η διαγώνια συγκέντρωση που θριάμβευσε τις τελευταίες δύο δεκαετίες στη χώρα επέτρεψε σε επιχειρηματίες να συντηρούν για χρόνια ζημιογόνα ΜΜΕ με σκοπό την άσκηση πίεσης στην πολιτική εξουσία, τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και εν τέλει την εξυπηρέτηση αλλότριων σκοπών. Το σκάσιμο της Ελληνικής « φούσκας » μοιραία λοιπόν επέφερε εκατόμβη στο χώρο.

Πλέον, τα παραδοσιακά εκδοτικά συγκροτήματα βλέπουν ως μόνη σανίδα σωτηρίας τους το διαδίκτυο. Η ιδέα αυτή όμως, πέρα από τον τεχνολογικό ντετερμινισμό που τη χαρακτηρίζει, αγνοεί κάποια βασικά προβλήματα οικονομικής και κοινωνικής φύσης.

Το διαδίκτυο αποτελεί πεδίο διαφημιστικού υπερανταγωνισμού και όχι ολιγοπωλίου όπως η τηλεόραση και ο τύπος. Αυτό σημάνει ότι, σε μια μικρή αγορά όπως η Ελλάδα, εκατοντάδες ιστότοποι ανταγωνίζονται για την προσοχή του (μικρού σχετικά) κοινού και για την διαφημιστική δαπάνη που αυτή συνεπάγεται.

Το μοντέλο που κερδίζει τη μάχη της επισκεψιμότητας είναι αυτό του copy-paste και της σκανδαλολογίας (χαμηλό κόστος/πολλά κλικ) στο οποίο ειδικεύονται pure-players και ψευδοblogs. Παράλληλα για να φτάσουν στο κοινό οι παραγωγοί περιεχομένου εξαρτώνται όλο και περισσότερο από ενδιάμεσους όπως η Google, η Apple και το Facebook που κρατούν για τον εαυτό τους τη μερίδα του λέοντος της διαφημιστικής υπεραξίας.

Την ίδια στιγμή το διαδικτυακό κοινό, έχοντας καλύψει την ανάγκη του για βασική ενημέρωση και ψυχαγωγία, αρνείται να πληρώσει για επιγραμμικά κακέκτυπα εφημερίδων και καναλιών. Αντίθετα, οι ίδιοι οι χρήστες συμμετέχουν στην παραγωγή και κυρίως στη διάδοση της πληροφορίας μέσω συμμετοχικών εργαλείων και διαδικασιών.

Στο διαδίκτυο ο πλουραλισμός και η καινοτομία στην ενημέρωση, με όλες τις αντιθέσεις τους, προέρχονται από τα κάτω και όχι από τα γραφεία υψηλόβαθμων στελεχών συγκροτημάτων επικοινωνίας.  Όμως το ερώτημα για το πως θα χρηματοδοτηθεί η ανεξάρτητη επαγγελματική δημοσιογραφία παραμένει ανοιχτό.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρόν, 8/05/11

Ραδιοφωνική συνένετευξη στο Βασίλη Κουφόπουλο πάνω στο ίδιο θέμα 28/04/11

Ο δεύτερος σκοπός της έκδοσης μας αποκαλύπτει την τραγική ειρωνεία που βιώνουμε: ενώ δουλεύουμε στα Μέσα ενημέρωσης δεν έχουμε φωνή, δεν έχουμε λόγο, η άποψη μας δεν δημοσιοποιήται πουθενά. Δεν είναι ο μέσος δημοσιογράφος αυτός που στις πορείες βλέπει “μπάχαλα”, αυτός που στις απεργίες ματαδίδει “την ταλαιπωρία χιλιάδων Αθηναίων”, που θεωρεί τους δημόσιους υπαλλήλους τεμπέληδες, τους φοιτητές “ταραξίες”.

Αν λοιπόν οι εφημερίδες όντως ελέγχονταν από τους εργαζόμενους, θα ήταν κάπως σαν και αυτή που κρατάτε: ειλικρινείς, έντιμες, αλληλέγγυες, αξιοπρεπείς.”

Η βασική ιδέα του Wikileaks είναι να αποτελέσει το δοχείο διαρροής εγγράφων τα οποία αποδεικνύουν κάθε είδους κατάχρηση εξουσίας, χειραγώγηση, καταπάτηση του νόμου, εκμετάλλευση κλπ. είτε αυτή προέρχεται από κράτη, διεθνείς οργανισμούς, πολιτικά και δημόσια πρόσωπα ή επιχειρήσεις.
Ως αντάλλαγμα της εμπιστοσύνης των πληροφοριοδοτών, το Wikileaks προσφέρει εχεμύθεια, αλλά κυρίως τη μέγιστη δυνατή έκθεση στα διεθνή ΜΜΕ αφού οποιοσδήποτε (δημοσιογράφος, ερευνητής ή απλός πολίτης) μπορεί να κατεβάσει και να χρησιμοποιήσει τα έγγραφα.
Από την ίδρυση του το Wikileaks έχει ήδη καταφέρει πολλά χτυπήματα: από τη δημοσιοποίηση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της Σάρα Πάλιν, μέχρι την διαρροή της αλληλογραφίας των επιστημών του GIEC που προκάλεσε το clilmategate.

Τελευταία, στόχος των διαρροών έχει γίνει η Αμερικανική κυβέρνηση κάτι που τράβηξε ιδιαίτερα τη δημοσιότητα αλλά και την μήνι των Αμερικάνων. Τον Ιούλιο του 2010 το Wikileaks δημοσιοποίησε 91 000 έγγραφα του αμερικανικού στρατού σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράκ. Μεταξύ αυτών υπήρχε κι ένα βίντεο που έδειχνε την εκτέλεση δύο φωτογράφων του Reuters από αμερικανικό ελικόπτερο στη Βαγδάτη το 2007.

Την εποχή εκείνη συνελήφθη και ο στρατιώτης Bradley Manning ως πληροφοριοδότης του Wikileaks. Αυτό το γεγονός ήταν η αφορμή για το Wikileaks να αλλάξει τακτική. Έτσι για την επόμενη αποκάλυψη συνεργάστηκε με έγκυρες εφημερίδες όπως η New York Times και η Guardian οι οποίες και ανέλαβαν να διερευνήσουν και να ανωνυμοποιήσουν τα στοιχεία.
Τον Οκτώβριο του 2010 έγινε η ταυτόχρονη δημοσίευση 391 000 εγγράφων του αμερικανικού στρατού σχετικά με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Όπως και στην περίπτωση της διαρροής για το Ιράκ, τα έγγραφα επιβεβαίωσαν αυτά που όλοι υποψιάζονταν και οι ειδικοί γνώριζαν: ο πόλεμος στο Αφγανιστάν προκάλεσε και συνεχίζει να προκαλεί μαζικούς θανάτους αθώων, οι τοπικοί αξιωματούχοι είναι εντελώς διεφθαρμένοι, η πολυαναμενόμενη εκδημοκρατικοποίηση της χώρας δεν υφίσταται κλπ.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες διαρροές, τα διπλωματικά έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν χθές έχουν αρκετές ιδιαιτερότητες. Καταρχάς αποτελούν μια κατεξοχήν παγκοσμιοποιημένη είδηση αφού αφορούν την πλειονότητα των χωρών. Όλοι, ακόμη κι οι Έλληνες, θα βρουν έστω και μια ειδησούλα που θα τους αφορά. Έτσι εξασφαλίζεται μια παγκόσμια ταυτόχρονη κάλυψη του γεγονότος, κάτι που είναι σπάνιο εκτός από την περίπτωση φυσικών καταστροφών και σημαντικών ένοπλων συγκρούσεων.
Επίσης τα έγγραφα που διέρρευσαν δίνουν μια σαφή εικόνα για το πως η υπερδύναμη βλέπει στην πραγματικότητα τους ηγέτες των άλλων χωρών. Έτσι ο Σαρκοζύ χαρακτηρίζεται “γυμνός αυτοκράτορας”, ο Μπερλουσκόνι “ανεύθυνος και ασταθής” που προτιμά τα πάρτυ από τη δουλειά, ο Πούτιν “επιβήτορας”, η Μέρκελ “αναποφάσιστη και δυσκίνητη”, ο Τσάβεζ “τρελός” , ο Αχμαντζινετζάντ “Χίτλερ” κι ο Καντάφι εξαρτημένος από την Ουκρανέζα νοσοκόμα του με το μεγάλο στήθος.
Σε μια εποχή στην οποία η κακώς εννοούμενη “επικοινωνιακή πολιτική” και η ξύλινη γλώσσα των δημόσιων σχέσεων έχει αποστειρώσει το δημόσιο λόγο, οι αποκαλύψεις του Wikileaks δίνουν την πραγματική διάσταση αυτών που κυβερνάνε τον πλανήτη. Ταυτόχρονα βέβαια δείχνουν και την αλαζονεία της Αυτοκρατορίας που κοιτά αφ’υψηλού τους ιθαγενείς που χειραγωγεί στην παγκόσμια σκακιέρα.

Πέρα από αυτά τα προφανή, η διαρροή του Wikileaks δείχνει ενδιαφέροντα στοιχεία και για τους μηχανισμούς που διαμορφώνουν την ενημέρωση το 2010.
- Το πρώτο στοιχείο είναι ότι είναι σαφές πλέον ότι το διαδίκτυο βρίσκεται αδιαμφισβήτητα στο κέντρο του παγκόσμιου επικοινωνιακού συστήματος διαμορφώνοντας όλο και συχνότερα την ατζέντα των υπολοίπων  ΜΜΕ. Η πρωτοκαθεδρία του παραδοσιακού Τύπου στην αποκάλυψη πληροφοριών είχε εδώ και καιρό κλονιστεί, αλλά πλέον η αλλαγή αυτή είναι δεδομένη και για μεγάλο κομμάτι του κοινού.
- Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι, παρόλες τις προσπάθειες που καταβάλλουν, γίνεται όλο και πιο δύσκολο για τα κέντρα εξουσίας (κυβερνήσεις, πολυεθνικές, λόμπι) να επιβάλλουν πλήρη μυστικότητα γύρω από τις    δραστηριότητες τους. Τα δίκτυα είναι ευάλωτα όσο κι απαραίτητα για τους σύγχρονους οργανισμούς εξουσίας. Το ρητό ουδέν κρυπτό υπό τον ήλιο φαίνεται να είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε.
- Το τρίτο στοιχείο είναι η απαραίτητη συμπληρωματικότητα των πρωτοβουλιών οι οποίες έχουν ως βασικό εργαλείο το διαδίκτυο, όπως το Wikileaks,  με τα παραδοσιακά ΜΜΕ που διαθέτουν τους ανθρώπινους πόρους και την εμπειρία στην διερεύνηση, διασταύρωση και κριτική κάθε είδους πρωτογενούς πληροφορίας. Αντίθετα από ότι υποστηρίζεται συχνά, το διαδίκτυο και η συμμετοχικές διαδικασίας συλλογής πληροφοριών δεν αντικαθιστούν αλλά συμπληρώνουν την επαγγελματική δημοσιογραφία.
- Το τέταρτο στοιχείο είναι ότι οι δεξιότητες των παραδοσιακών δημοσιογράφων είναι πλέον εντελώς ανεπαρκείς στο νέο τοπίο της ενημέρωσης έτσι όπως διαμορφώνεται στο διαδίκτυο. Η πολυπλοκότητα της ηλεκτρονικής δημόσιας σφαίρας απαιτεί τη σύγκλιση μεταξύ της δημοσιογραφικής πρακτικής (έρευνα, διασταύρωση, δεοντολογία) και της τεχνολογικών μέσων έκφρασης και μετάδοσης της πληροφορίας.
Μια κατεύθυνση που φαίνεται αρκετά γόνιμη από αυτή την άποψη είναι η ανάδυση του data journalism, δηλαδή μιας δημοσιογραφίας ικανής να μεταφράσει όγκους δεδομένων, όπως τα έγγραφα του Wikileaks, σε πληροφόρηση προσβάσιμη και κατανοητή για το ευρύ κοινό.
Όπως και να έχει, φαίνεται ότι βρισκόμαστε σαφώς στην αυγή μιας νέας εποχής για την δημοσιογραφία και την ενημέρωση.

Η παρακμή των παραδοσιακού τύπου συνοδεύεται από την άνθιση της διαδικτυακής δημοσιογραφίας, που όμως είναι προβληματική σε ότι αφορά την ποιότητα αλλά και την βιωσιμότητα της.

Η πρώτη διαπίστωση της ετήσιας έκθεσης State of the media για το 2009 είναι η επιβάρυνση της ήδη δύσκολης οικονομικής κατάστασης των εφημερίδων στις ΗΠΑ. Υπολογίζεται ότι από το 2000 κι έπειτα το σύνολο του αμερικάνικου τύπου έχει χάσει το ένα τρίτο των μέσων δημοσιογραφικής παραγωγής που διέθετε.

Η κρίση αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις στη λειτουργία της δημόσιας σφαίρας αφού, όπως έδειξε μια άλλη έρευνα του Project for Excellence in Journalism, οι εφημερίδες αποτελούν ακόμη και σήμερα τον κύριο παραγωγό πρωτογενούς πληροφόρησης και πρωτότυπου ρεπορτάζ. Φαίνεται λοιπόν ότι ενισχύεται η σταδιακή μείωση των παραδοσιακών πηγών χρηματοδότησης της δημοσιογραφίας όπως η διαφήμιση αλλά και η πληρωμή από το κοινό.

Αυτό συμβαίνει όχι μόνο στον τομέα του τύπου αλλά και στο διαδίκτυο. Από οικονομικής άποψης μια εφημερίδα είναι κλασική περίπτωση σύνθετου προϊόντος (bundling): κάποιος που αγοράζει μια εφημερίδα γιατί θέλει να διαβάσει τα αθλητικά και τις μικρές αγγελίες χρηματοδοτεί επίσης και μια ανάλυση ή ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ.  Το ντιλ αυτό επέτρεψε για σχεδόν δύο αιώνες της ανάπτυξη της ερευνητικής και κριτικής δημοσιογραφίας που από μόνη της δεν αποτελεί επικερδή προϊόν σε μαζική κλίμακα.

Στο διαδίκτυο οι αναγνώστες μεταμορφώνονται σε καταναλωτές συνθέτοντας την δική τους ενημέρωση και συνδυάζοντας διαφορετικές πηγές. Η πληροφορία διασπάται σε περιεχόμενα το καθένα από τα οποία πωλείται ξεχωριστά στη διαφημιστική αγορά. Ως αποτέλεσμα η διαφημιστική αξία του κάθε επισκέπτη σε έναν ενημερωτικό ιστότοπο είναι δέκα φορές μικρότερη από την αξία ενός αναγνώστη εφημερίδας.

Ταυτόχρονα, μόνο ένας στους τρεις Αμερικάνους χρήστες του διαδικτύου δηλώνει έτοιμος να πληρώσει για να ενημερωθεί από το διαδίκτυο. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων κάνει πολλή δύσκολη, προς το παρόν, την εγκαθίδρυση ενός οικονομικού μοντέλου ικανού να στηρίξει σε βάθος χρόνου την ποιοτική και κριτική δημοσιογραφία.  Όπως αναφέρει κι ο Clay Shirky βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση δημιουργικής καταστροφής όπως την περιέγραψε ο Schumpeter.

Η δεύτερη διαπίστωση είναι ότι η διαδικτυακή ενημέρωση δεν φαίνεται προς το παρόν να μπορεί να αντισταθμίσει την παρακμή των παραδοσιακών ΜΜΕ σε ότι αφορά την παραγωγή πρωτότυπων ειδήσεων. Για παράδειγμα στο πλαίσιο της έκθεσης State of the media οι ερευνητές έδειξαν ότι οι 80% των συνδέσμων που διαμοιράζονται μέσω κοινωνικών δικτύων (Facebook, Twitter κλπ) αλλά και ιστολογίων οδηγούν σε ιστότοπους παραδοσιακών ΜΜΕ. Κι αυτό ενώ η πλειοψηφία των χρηστών χρησιμοποιεί πλέον κάποια από αυτά τα εργαλεία.

Παράλληλα, αντίθετα από ότι θα περίμενε κανείς, η ενημέρωση στο διαδίκτυο χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση σε μικρό αριθμό ιστότοπων. Το 7% των ενημερωτικών ιστότοπων συγκεντρώνει το 80% των επισκέψεων. Οι κυριότεροι από αυτούς ανήκουν σε παραδοσιακά ΜΜΕ ή σε μεγάλους διαδικυακούς παίκτες (Google, Yahoo, Microsoft) οι οποίοι δεν παράγουν πρωτότυπο ρεπορτάζ.

Οι οικονομικές δυσκολίες των ΜΜΕ και οι περικοπές προσωπικού έχουν ως αποτέλεσμα την όλο και μεγαλύτερη πίεση στους δημοσιογράφους για να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους. Η κυριαρχία των breaking news στο διαδίκτυο εις βάρος της έρευνας και της ανάλυσης καταλήγει στην άκριτη αναπαραγωγή δελτίων τύπου κάτι που ενισχύει την επίσημη εκδοχή των γεγονότων έτσι όπως αυτά περιγράφονται από τους εμπλεκόμενους παράγοντες (αστυνομία, κράτος, επιχειρήσεις, λόμπυ).

Σε αυτή την τάση προστίθεται επίσης οι φήμες, οι ψεύτικες ειδήσεις, οι ανακρίβειες που αναπαράγωνται και εξαπλώνονται πλέον με μεγάλη ταχύτητα.

Σε γενικές γραμμές λοιπόν, το παρόν της ενημέρωσης, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, είναι ζοφερό. Το μέλλον θα εξαρτηθεί από το αν η κριτική και ερευνητική δημοσιογραφία καταφέρει να βρει ένα νέους τρόπους έκφρασης αλλά και χρηματοδότησης.

Όπως αναφέρει και ο Michael Schudson στην έκθεση με τίτλο The Reconstruction of American Journalism η αγορά δεν είναι πλέον ικανή να στηρίξει την ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Το μελλοντικό μοντέλο που βρίσκεται σε φάση ανάδυσης θα συνδυάζει υποχρεωτικά τα ιδιωτικά ΜΜΕ με την δημοσιογραφία των πολιτών και τη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Μένει να δούμε αν θα προκύψει μια νέα ισορροπία επωφελής για την δημόσια σφαίρα και πως.

Άλλες πηγές:

Understanding the Partipatory News Consumer

2009 Social Media & Online Usage Study (PDF)

Facebook and Twitter ‘reshaping journalism as we know it’ (PDF)

Πάνω από 15 χρόνια μετά

Σε ένα πρόσφατο άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Journalism (Οκτώβριος 2009), η Eugenia Mitchelstein και ο Pablo J. Boczkowski από το Northwestern University των ΗΠΑ επιχείρησαν να συνθέσουν τα αποτελέσματα της αγγλόφωνης έρευνας γύρω από τα διακυβεύματα της διαδικτυακής δημοσιογραφίας.

Σύμφωνα με το άρθρο, η έρευνα πάνω στο ζήτημα επικεντρώνεται σε πέντε βασικές θεματικές:

1. Το οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η διαδικυακή δημοσιογραφία (business models).

2. Τη δυναμική της καινοτομίας στο χώρο των ηλεκτρονικών ΜΜΕ.

3. Τους τρόπους και μεθόδους παραγωγής της πληροφορίας στο διαδικτυακό περιβάλλον.

4. Τις αλλαγές στο επαγγελματικό γίγνεσθαι των δημοσιογράφων.

5. Τη διάδραση της επαγγελματικής δημοσιογραφίας με την ερασιτεχνική παραγωγή περιεχομένου (user generated content).

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του άρθρου κατ’εμέ είναι η βιβλιογραφία. Πράγματι οι δύο ερευνητές έκαναν μια αξιόλογη προσπάθεια αναζήτησης και καταγραφής των σημαντικότερων επιστημονικών άρθρων και βιβλίων πάνω στο θέμα από το 2000 κι έπειτα.

Βέβαια περιορίζονται στο αγγλόφωνο κομμάτι που είναι όμως και το πλουσιότερο. Ακολουθεί αυτούσια η βιβλιογραφία όπως είναι στο άρθρο. Όσοι θέλετε και το κείμενο αλλά δεν έχετε πρόσβαση στη βάση του Sage στείλτε ένα μέηλ στο nikos (AT) smyrnaios.net

Αγγλόφωνη βιβλιογραφία για την διαδικτυακή δημοσιογραφία

Ahlers, D. (2006) ‘News Consumption and the New Electronic Media’, Harvard International Journal of Press-Politics 11(1): 29–52.
Allan, S. (2006) Online News. Maidenhead: Open University Press.
Al-Saggaf, Y. (2006) ‘The Online Public Sphere in the Arab World: The War in Iraq on the Al Arabiya Website’, Journal of Computer-Mediated Communication 12(1): 311–34.
AlShehri, F. and B. Gunter (2002) ‘The Market for Electronic Newspapers in the Arab
World’, Aslib Proceedings 54(1): 56–70.
Benkler, Y. (2006) The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom. New Haven, CT: Yale University Press.
Bentley, C., B. Hamman, J. Littau, H. Meyer, B. Watson and B. Welsh (2007) ‘Citizen
Journalism: A Case Study’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and the
Future of Media, pp. 239–59. New York: Routledge.
Boczkowski, P. J. (2002) ‘The Development and Use of Online Newspapers: What
Research Tells Us and What We Might Want to Know’, in L. A. Lievrouw and
S. Livingstone (eds) Handbook of New Media: Social Shaping and Consequences of
ICTs, pp. 270–86. London: SAGE.
Boczkowski, P. J. (2004a) Digitizing the News: Innovation in Online Newspapers.
Cambridge: MIT Press.
Boczkowski, P. J. (2004b) ‘The Mutual Shaping of Technology and Society in Videotex
Newspapers: Beyond the Diffusion and Social Shaping Perspectives’, Information
Society 20(4): 255–267.
Boczkowski, P. J. (2004c) ‘The Processes of Adopting Multimedia and Interactivity in
Three Online Newsrooms’, Journal of Communication 54(2): 197–213.
Boczkowski, P. J. (in press) ‘Newspaper Culture and Technical Innovation: American
Newspapers Approach their Digital Future, 1980–2005’, in W. R. Neumann (ed.)
Media, Technology and Society: The Challenges of Digital Convergence. Ann Arbor:
University of Michigan Press.
Boczkowski, P. J. (2009) ‘Rethinking Hard and Soft News Production: From Common
Ground to Divergent Paths’, Journal of Communication 59(1): 98–116.
Boczkowski, P. J. and M. de Santos (2007) ‘When More Media Equals Less News: Patterns of Content Homogenization in Argentina’s Leading Print and Online Newspapers’, Political Communication 24(2): 167–80.
Boczkowski, P. J. and J. A. Ferris (2005) ‘Multiple Media, Convergent Processes, and
Divergent Products: Organizational Innovation in Digital Media Production at
a European Firm’, Annals of the American Academy of Political and Social Science
597(1): 32–47.
Bolaño, C., G. Mastrini and F. Sierra (2004) ‘Global Changes in the Economic System
and in Communications: A Latin American Perspective for the Political Economy
of Communications’, Javnost-The Public 11(3): 47–58.
Bruns, A. (2008) ‘The Active Audience: Transforming Journalism from Gatekeeping to
Gatewatching’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News: The
Ethnography of New Media Production, pp. 171–84. New York: Peter Lang.
Bustamante, E. (2004) ‘Cultural Industries in the Digital Age: Some Provisional Con-
clusions’, Media, Culture & Society 26(6): 803–20.
Butsch, R. (2008) The Citizen Audience: Crowds, Publics and Individuals. New York:
Routledge.
Carlson, D. (2003) ‘The History of Online Journalism’, in K. Kawamoto (ed.) Digital
Journalism: Emerging Media and the Changing Horizons of Journalism, pp. 31–55.
Lanham, MD: Rowman and Littlefi eld.
Carlson, M. (2007) ‘Blogs and Journalistic Authority’, Journalism Studies 8(2): 264–79.
Cassidy, W. P. (2005) ‘Variations on a Theme: The Professional Role Conceptions of
Print and Online Newspaper Journalists’, Journalism and Mass Communication
Quarterly 82(2): 264–80.
Cassidy, W. P. (2007) ‘Online News Credibility: An Examination of the Perceptions of
Newspaper Journalists’, Journal of Computer-Mediated Communication 12(2).
Castells, M. (1996) The Rise of the Network Society. Blackwell: Oxford.
Cawley, A. (2008) ‘News Production in an Irish Online Newsroom: Practice, Process
and Culture’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News: The
Ethnography of New Media Production, pp. 45–60. New York: Peter Lang.
Chan, J. M., F. L. F. Lee and Z. D. Pan (2006) ‘Online News Meets Established Jour-
nalism: How China’s Journalists Evaluate the Credibility of News Websites’, New
Media and Society 8(6): 925–47.
Chan-Olmsted, S. M. and L. S. Ha (2003) ‘Internet Business Models for Broadcasters:
How Television Stations Perceive and Integrate the Internet’, Journal of Broad-
casting and Electronic Media 47(4): 597–617.
Chyi, H. I. (2005) ‘Willingness to Pay for Online News: An Empirical Study on the
Viability of the Subscription Model’, Journal of Media Economics 18(2): 131–42.
Chyi, H. I. and D. L. Lasorsa (2002) ‘An Explorative Study on the Market Relation
between Online and Print Newspapers’, Journal of Media Economics 15(2): 91–106.
Chyi, H. I. and G. Sylvie (2001) ‘The Medium is Global, the Content is not: The Role
of Geography in Online Newspaper Markets’, Journal of Media Economics 14(4):
231–48.
Clemons, E. K., B. Gu and K. R. Lang (2002) ‘Newly Vulnerable Markets in an Age of
Pure Information Products: An Analysis of Online Music and Online News’,
Journal of Management Information Systems 19(3): 17–41.
Cohen, E. L. (2002) ‘Online Journalism as Market-Driven Journalism’, Journal of
Broadcasting and Electronic Media 46(4): 532–48.
Conboy, M. and J. Steel (2008) ‘The Future of Newspapers’, Journalism Studies 9(5):
650–61.
Constantinescu, A. R. and J. C. Tedesco (2007) ‘Framing a Kidnapping’, Journalism Studies 8(3): 444–64.
Daniels, G. L. (2006) ‘The Role of Native American Print and Online Media in the “Era
of Big Stories”: A Comparative Case Study of Native American Outlets’ Coverage
of the Red Lake Shootings’, Journalism 7(3): 321–42.
De Sola Pool, I. (1983) Technologies of Freedom. Cambridge, MA: Belknap Press.
Del Aguila-Obra, A. R., A. Padilla-Melendez and C. Serarols-Tarres (2007) ‘Value
Creation and New Intermediaries on Internet. An Exploratory Analysis of the
Online News Industry and the Web Content Aggregators’, International Journal of
Information Management 27(3): 187–99.
Dennis, E. E. (2006) ‘Television’s Convergence Conundrum: Finding the Right Digital
Strategy’, Television Quarterly 37(1): 22–6.
Deuze, M. (2003) ‘The Web and its Journalisms: Considering the Consequences of
Different Types of Newsmedia Online’, New Media and Society 5(2): 203–30.
Deuze, M. (2004) ‘What is Multimedia Journalism?’, Journalism Studies 5(2): 139–52.
Deuze, M. (2006) ‘Participation, Remediation, Bricolage: Considering Principal
Components of a Digital Culture’, Information Society 22(2): 63–75.
Deuze, M. (2007) Media Work. Cambridge: Polity.
Deuze, M. (2008) ‘Toward a Sociology of Online News?’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: The Ethnography of New Media Production,
pp. 199–209. New York: Peter Lang.
Deuze, M. and C. Dimoudi (2002) ‘Online Journalists in the Netherlands: Towards a
Profi le of a New Profession’, Journalism 3(1): 85–100.
Deuze, M. and S. Paulussen (2002) ‘Research Note: Online Journalism in the Low
Countries – Basic, Occupational and Professional Characteristics of Online
Journalists in Flanders and the Netherlands’, European Journal of Communication
17(2): 237–45.
Deuze, M., A. Bruns and C. Neuberger (2007) ‘Preparing for an Age of Participatory
News’, Journalism Practice 1(3): 322–38.
Dimitrova, D. V., L. L. Kaid, A. P. Williams and K. D. Trammell (2005) ‘War on the Web. The Immediate News Framing of Gulf War II’, Harvard International Journal of
Press-Politics 10(1): 22–44.
Domingo, D. (2008a) ‘Interactivity in the Daily Routines of Online Newsrooms: Dealing
with an Uncomfortable Myth’, Journal of Computer-Mediated Communication
13(3): 680–704.
Domingo, D. (2008b) ‘Inventing Online Journalism: A Constructivist Approach to the
Development of Online News’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making
Online News: The Ethnography of New Media Production, pp. 15–28. New York:
Peter Lang
Domingo, D., T. Quandt, A. Heinonen, S. Paulussen, J. B Singer and M. Vujnovic (2008)
‘Participatory Journalism Practices in the Media and Beyond: An International
Comparative Study of Initiatives in Online Newspapers’, Journalism Practice 2(3):
326–42.
Douglas, S. J. (1987) Inventing American Broadcasting, 1899–1922. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
Dupagne, M. and B. Garrison (2006) ‘The Meaning and Infl uence of Convergence’,
Journalism Studies 7(2): 237–55.
Ekstrand, V. S. (2002) ‘Online News: User Agreements and Implications for Readers’,
Journalism and Mass Communication Quarterly 79(3): 602–18.
Esser, F. and B. Pfetsch (2004) Comparing Political Communication: Reorientations in a Changing World. Cambridge: Cambridge University Press.
Fishman, M. (1980) Manufacturing the News. Austin: University of Texas Press
García, E. P. (2008) ‘Print and Online Newsrooms in Argentinean Media: Autonomy
and Professional Identity’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online
News: The Ethnography of New Media Production, pp. 61–75. New York: Peter Lang.
Garrison, B. (2001) ‘Diffusion of Online Information Technologies in Newspaper
Newsrooms’, Journalism 2(2): 221–39.
Garrison, B. (2005) ‘Online Newspapers’, in M. B. Salwen, B. Garrison and P. D. Driscoll (eds) Online News and the Public, pp. 3–46. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Gentzkow, M. (2007) ‘Valuing New Goods in a Model with Complementarity: Online
Newspapers’, American Economic Review 97(3): 713–44.
Ghareeb, E. (2000) ‘New Media and the Information Revolution in the Arab World:
An Assessment’, The Middle East Journal 54(3): 395.
Gilbert, C. G. (2005) ‘Unbundling the Structure of Inertia: Resource versus Routine
Rigidity’, Academy of Management Journal 48(5): 741–63.
Gillmor, D. (2004) We the Media: Grassroots Journalism by the People, for the People.
Sebastopol, CA: O’Reilly Media.
Greer, J. D. (2004) ‘Advertising on Traditional Media Sites: Can the Traditional
Business Model be Translated to the Web?’, Social Science Journal 41(1): 107–13.
Haas, T. (2005) ‘From “Public Journalism” to the “Public’s Journalism”? Rhetoric and
Reality in the Discourse on Weblogs’, Journalism Studies 6(3): 387–96.
Hallin, D. and P. Mancini (2007) Comparing Media Systems: Three Models of Media and Politics (Vol. 3). Cambridge: Cambridge University Press.
He, Z. and J.-H. Zhu (2002) ‘The Ecology of Online Newspapers: The Case of China’,
Media, Culture & Society 24(1): 121–37.
Hendrickson, L. (2007) ‘Press Protection in the Blogosphere: Applying a Functional
Defi nition of “Press” to News Weblogs’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship
and the Future of the Media, pp. 187–204. New York: Routledge.
Herbert, J. and N. Thurman (2007) ‘Paid Content Strategies for News Websites’,

Journalism Practice 1(2): 208–26.Hermida, A. and N. Thurman (2008) ‘A Clash of Cultures’, Journalism Practice 2(3):343–56.

Herring, S. C., L. A. Scheidt, E. Wright and S. Bonus (2005) ‘Weblogs as a Bridging Genre’, Information, Technology and People 18(2): 142–71.
Hujanen, J. and S. Pietikainen (2004) ‘Interactive Uses of Journalism: Crossing
between Technological Potential and Young People’s News-Using Practices’, New
Media and Society 6(3): 383–401.
Hutchins, B. (2007) ‘Public Culture, Independent Online News and the Tasmanian
Times’, Journalism 8(2): 205–25.
Kim, E.-G. and J. W. Hamilton (2006) ‘Capitulation to Capital? OhmyNews as
Alternative Media’, Media, Culture & Society 28(4): 541–60.
Klinenberg, E. (2005) ‘Convergence: News Production in a Digital Age’, Annals of the
American Academy of Political and Social Science 597(1): 48–64.
Kopper, G. G., A. Kolthoff and A. Czepek (2000) ‘Research Review: Online Journalism
– A Report on Current and Continuing Research and Major Questions in the
International Discussion’, Journalism Studies 1(3): 499–512.
Lagerkvist, J. (2008) ‘Online Journalism in China: Constrained by Politics, Spirited by
Public Nationalism’, in C. A. Paterson and D. Domingo (eds) Making Online News:
The Ethnography of New Media Production, pp. 127–41. New York: Peter Lang.
Lawson-Borders, G. (2006) Media Organizations and Convergence: Case Studies of Media Convergence Pioneers. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Lowrey, W. (2006) ‘Mapping the Journalism–Blogging Relationship’, Journalism 7(4):
477–500.
Lowrey, W. and W. Anderson (2005) ‘The Journalist behind the Curtain: Participatory
Functions on the Internet and their Impact on Perceptions of the Work of Jour-
nalism’, Journal of Computer-Mediated Communication 10(3).
Lowrey, W. and J. Latta (2008) ‘The Routines of Blogging’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: the Ethnography of Online News Production,
pp. 185–97. New York: Peter Lang.
Luhmann, N. (2000) The Reality of the Mass Media. Palo Alto, CA: Stanford University
Press.
McCoy, M. E. (2001) ‘Dark Alliance: News Repair and Institutional Authority in the
Age of the Internet’, Journal of Communication 51(1): 164–93.
Marjoribanks, T. (2000a) ‘The “Anti-Wapping”? Technological Innovation and
Workplace Reorganization at the Financial Times’, Media, Culture & Society 22(5):
575–93.
Marjoribanks, T. (2000b) News Corporation, Technology and the Workplace: Global
Strategies, Local Change. Cambridge: Cambridge University Press.
Matheson, D. (2004) ‘Weblogs and the Epistemology of the News: Some Trends in
Online Journalism’, New Media and Society 6(4): 443–68.
Meier, K. (2007) ‘Innovations in Central European Newsrooms’, Journalism Practice
1(1): 4 – 19.
Millen, D. R. and S. M. Dray (2000) ‘Information Sharing in an Online Community
of Journalists’, Aslib Proceedings 52(5): 166–73.
Nerone, J. and K. G. Barnhurst (2001) ‘Beyond Modernism – Digital Design,
Americanization and the Future of Newspaper Form’, New Media and Society 3(4):
467–82.
Nicholas, D., P. Williams, P. Cole and H. Martin (2000) ‘The Impact of the Internet on
Information Seeking in the Media’, Aslib Proceedings: New Information Perspectives
52(3): 98–114.
O’Sullivan, J. and A. Heinonen (2008) ‘Old Values, New Media: Journalism Role
Perceptions in a Changing World’, Journalism Practice 2(3): 357–71.
Ornebring, H. (2008) ‘The Consumer as a Producer of What?’, Journalism Studies 9(5):
771–85.
Owens, L. and L. K. Palmer (2003) ‘Making the News: Anarchist Counter-public Rela-
tions on the World Wide Web’, Critical Studies in Media Communication 20(4):
335–61.
Papacharissi, Z. (2002) ‘The Virtual Sphere: The Internet as a Public Sphere’, New
Media and Society 4(1): 9–27.
Papacharissi, Z. (2004) ‘Democracy Online: Civility, Politeness, and the Democratic
Potential of Online Political Discussion Groups’, New Media and Society 6(2):
259–83.
Papacharissi, Z. (2007) ‘The Blogger Revolution? Audiences as Media Producers:
Content Analysis of 260 Blogs’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and
the Future of Media, pp. 21–38. New York: Routledge.
Pavlik, J. (2000) ‘The Impact of Technology on Journalism’, Journalism Studies 1(2):
229–37.
Pavlik, J. (2001) Journalism and New Media. New York: Columbia University Press.
Project for Excellence in Journalism (2007) ‘State of the News Media’, URL (consulted
June 2008): http://www.stateofthenewsmedia.com/2007/index.asp
Project for Excellence in Journalism (2008) ‘State of the News Media’, URL (consulted
June 2008): http://www.stateofthenewsmedia.com/2008/index.asp
Quandt, T. (2008a) ‘(No) News on the World Wide Web?’, Journalism Studies 9(5):
717–38.
Quandt, T. (2008b) ‘News Tuning and Content Management: An Observation Study
of Old and New Routines in German Online Newsrooms’, in C. A. Paterson and
D. Domingo (eds) Making Online News: The Ethnography of New Media Production,
pp. 77–97. New York: Peter Lang.
Quandt, T., M. Loffelholz, D. Weaver, T. Hanitzsch and K.-D. Altmeppen (2006)
‘American and German Online Journalists at the Beginning of the 21st Century’,
Journalism Studies 7(2): 171–86.
Quinn, S. (2005) ‘Convergence’s Fundamental Question’, Journalism Studies 6(1):
29–38.
Reese, S. D., L. Rutigliano, K. Hyun and J. Jeong (2007) ‘Mapping the Blogosphere:
Professional and Citizen-based Media in the Global News Arena’, Journalism
8(3): 235–61.
Reich, Z. (2008) ‘How Citizens Create News Stories’, Journalism Studies 9(5): 739–58.
Robinson, S. (2006) ‘The Mission of the J-Blog: Recapturing Journalistic Authority
Online’, Journalism 7(1): 65–83.
Robinson, S. (2007) ‘‘Someone’s Gotta Be in Control Here’, Journalism Practice 1(3):
305–21.
Rosenstiel, T. (2005) ‘Political Polling and the New Media Culture: A Case of More
Being Less’, Public Opinion Quarterly 69(5): 698–715.
Ruggiero, T. E. and S. P. Winch (2005) ‘The Media Downing of Pierre Salinger: Jour-
nalistic Mistrust of the Internet as a News Source’, Journal of Computer-Mediated
Communication 10(2): article 8.
Russell, A. (2001) ‘Chiapas and the New News: Internet and Newspaper Coverage of
a Broken Cease-fi re’, Journalism 2(2): 197–220.
Rutigliano, L. (2007) ‘Emergent Communications Network as Civic Journalism’,
in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship and the Future of Media, pp. 225–37.
New York: Routledge.
Salwen, M. B. (2005) ‘Online News Trends’, in M. B. Salwen, B. Garrison and P. D.
Driscoll (eds) Online News and the Public, pp. 47–77. Mahwah, NJ: Lawrence
Erlbaum.
Scheufele, D. A. and M. C. Nisbet (2002) ‘Being a Citizen Online – New Opportunities
and Dead Ends’, Harvard International Journal of Press-Politics 7(3): 55–75.
Schiffer, A. J. (2006) ‘Blogswarms and Press Norms: News Coverage of the Downing
Street Memo Controversy’, Journalism and Mass Communication Quarterly 83(3):
494–510.
Schultz, T. (2000) ‘Mass Media and the Concept of Interactivity: An Exploratory Study
of Online Forums and Reader Email’, Media, Culture & Society 22(2): 205–21.
Semetko, H. A. and N. Krasnoboka (2003) ‘The Political Role of the Internet in Societies
in Transition – Russia and Ukraine Compared’, Party Politics 9(1): 77–104.
Shin, J.-H. and G. T. Cameron (2003) ‘The Interplay of Professional and Cultural
Factors in the Online Source–Reporter Relationship’, Journalism Studies 4(2):
253–72.
Shoemaker, P. J. and A. A. Cohen (2006) News around the World: Content, Practitioners,
and the Public. New York: Routledge.
Sigal, L. V. (1973) Reporters and Offi cials: The Organization and Politics of Newsmaking. Lexington, MA: Heath.
Singer, J. B. (2001) ‘The Metro Wide Web: Changes in Newspapers’ Gatekeeping Role
Online’, Journalism and Mass Communication Quarterly 78(1): 65–80.
Singer, J. B. (2003a) ‘Campaign Contributions: Online Newspaper Coverage of
Election 2000’, Journalism and Mass Communication Quarterly 80(1): 39–56.
Singer, J. B. (2003b) ‘Who are these Guys? The Online Challenge to the Notion of
Journalistic Professionalism’, Journalism 4(2): 139–63.
Singer, J. B. (2004) ‘Strange Bedfellows? The Diffusion of Convergence in Four News
Organizations’, Journalism Studies 5(1): 3–18.
Singer, J. B. (2005) ‘The Political J-Blogger: “Normalizing” a New Media Form to Fit
Old Norms and Practices’, Journalism 6(2): 173–98.
Singer, J. B. (2006a) ‘The Socially Responsible Existentialist’, Journalism Studies 7(1):
2–18.
Singer, J. B. (2006b) ‘Stepping back from the Gate: Online Newspaper Editors and
the Co-production of Content in Campaign 2004’, Journalism and Mass Com-
munication Quarterly 83(2): 265–80.
Singer, J. B. and M. Gonzalez-Velez. (2003) ‘Envisioning the Caucus Community:
Online Newspaper Editors Conceptualize their Political Roles’, Political Communi-
cation 20(4): 433–52.
Song, Y. (2007) ‘Internet News Media and Issue Development: A Case Study on the
Roles of Independent Online News Services as Agenda-builders for Anti-US
Protests in South Korea’, New Media and Society 9(1): 71–92.
Sousa, H. (2006) ‘Information Technologies, Social Change and the Future: The Case
of Online Journalism in Portugal’, European Journal of Communication 21(3):
373–87.
Stober, R. (2004) ‘What Media Evolution Is: A Theoretical Approach to the History of
New Media’, European Journal of Communication 19(4): 483–505.
Thompson, J. B. (1995) The Media and Modernity: A Social Theory of the Media.
Cambridge: Polity Press.
Thurman, N. (2008) ‘Forums for Citizen Journalists? Adoption of User-generated
Content Initiatives by Online News Media’, New Media and Society 10(1): 139–57.
Trammell, K. D., A. Tarkowski and A. M. Sapp (2006) ‘Rzeczpospolita blogow [Republic
of Blog]: Examining Polish Bloggers through Content Analysis’, Journal of
Computer-Mediated Communication 11(3): 702–22.
Tremayne, M. (2007) ‘Harnessing the Active Audience: Synthesizing Blog Research
and Lessons for the Future of Media’, in M. Tremayne (ed.) Blogging, Citizenship
and the Future of Media, pp. 261–72. New York: Routledge.
Tuchman, G. (1978) Making News. New York: Free Press.
Turow, J. (1997) Breaking up America: Advertisers and the New Media World. Chicago, IL: University of Chicago Press.
Turow, J. (2005) ‘Audience Construction Culture Production: Marketing Surveillance
in the Digital Age’, Annals of the American Academy of Political and Social Science
597(1): 103–21.
Turow, J. (2006) Niche Envy: Marketing Discrimination in the Digital Age. Cambridge,
MA: MIT Press.
Ursell, G. (2001) ‘Dumbing down or Shaping up? New Technologies, New Media,
New Journalism’, Journalism 2(2): 175–96.
Wall, M. (2005) ‘“Blogs of War”: Weblogs as News’, Journalism 6(2): 153–72.
Weber, I. and L. Jia (2007) ‘Internet and Self-regulation in China: The Cultural Logic
of Controlled Commodifi cation’, Media, Culture & Society 29(5): 772–89.
White, D. M. (1949) ‘“The Gatekeeper”: A Case Study in the Selection of News’,
Journalism Quarterly 27(1): 383–90.
Williams, B. A. and M. X. Delli Carpini (2000) ‘Unchained Reaction: The Collapse of
Media Gatekeeping and the Clinton–Lewinsky Scandal’, Journalism 1(1): 61–85.
World Association of Newspapers (2008) ‘Majority Editors See Integrated Newsrooms
in the Near Future’, URL (consulted June 2008): http://www.wan-press.org/
article17089.html
Yang, H. S. and M. B. Oliver (2004) ‘Exploring the Effects of Online Advertising on
Readers’ Perceptions of Online News’, Journalism and Mass Communication
Quarterly 81(4): 733–49.
Ye, X. and X. Li (2006) ‘Internet Newspapers’ Public Forum and User Involvement’, in
X. Li (ed.) Internet Newspapers: The Making of a Mainstream Medium, pp. 243–59.
Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Zavoina, S. and T. Reichert (2000) ‘Media Convergence/Management Change: The
Evolving Workfl ow for Visual Journalists’, The Journal of Media Economics 13(2):
143–51.