Η επιτυχία της ακροδεξιάς εξηγείται από τον συνδυασμό τριών παραγόντων: την οικονομική κρίση που έσπρωξε μεγάλο κομμάτι της εργατικής τάξης σε ξενοφοβικά αντανακλαστικά· τη ρητορική του Σαρκοζύ που νομιμοποίησε στη συνείδηση πολλών την ιδεολογία της άκρας δεξιάς· και την προσωπικότητα της Μαρίν Λεπέν, πιο "εύπεπτη" για τα ΜΜΕ από αυτή του πατέρα της.

Ο Ολάντ έχει προβάδισμα για να ανακηρυχθεί νέος πρόεδρος της Γαλλίας σε δύο εβδομάδες οπότε και θα διεξαχθεί ο δεύτερος γύρος. Τίποτα όμως δεν είναι σίγουρο. Πολλά θα εξαρτηθούν από τη στάση των ψηφοφόρων της Λεπέν. Προς το παρόν 60% δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν Σαρκοζύ, ποσοστό που δεν του αρκεί για τη νίκη.

Όπως και να εξελιχθούν τα πράγματα ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των προεδρικών εκλογών σε σχέση με τις προηγούμενες είναι η έλλειψη ενθουσιασμού. Η πλειονότητα των Γάλλων, άσχετα με το τι ψήφισε, έχει συναίσθηση των δυσκολιών που έρχονται. Μετά από δέκα χρόνια δεξιάς διακυβέρνησης η χώρα βρίσκεται σε άσχημη κατάσταση.

Οι επανειλημμένες φοροελαφρύνσεις για τα υψηλά εισοδήματα έχουν μειώσει τα κρατικά έσοδα επιδεινώνοντας τα δημοσιονομικά. Οι μαζικές αφαιμάξεις θέσεων εργασίας στο δημόσιο έχουν αποδιοργανώσει σχολεία, νοσοκομεία, πανεπιστήμια και κοινωνικές υπηρεσίας. Η ανεργία καλπάζει στο 10%, υψηλότερο ποσοστό από τα μέσα της δεκαετίας του 90. Οι Άγιες αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης καραδοκούν...

Μέσα σε αυτό το ζοφερό κλίμα, η καμπάνια του φαβορί της αναμέτρησης Φρανσουά Ολάντ ήταν ιδιαίτερα συντηρητική και όχι πολύ πειστική. Αν κερδίσει τις εκλογές αυτό θα γίνει χάρη στη θέληση πολλών Γάλλων να ξεφορτωθούν τον Σαρκοζύ και... στην υποψηφιότητα του Ζαν Λικ Μελανσόν που συγκέντρωσε 11,14% των ψήφων.

Ο πρώην σοσιαλιστής και νυν ηγέτης του Μετώπου της Αριστεράς έδωσε δυναμική στην προεκλογική περίοδο και κατέληξε να γίνει το σημείο αναφοράς του πρώτου γύρου. Μέσα από μια επιτυχημένη καμπάνια κατάφερε να διαφοροποιήσει την ισορροπία δυνάμεων με το Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της αλλαγής, οι πρώτες έρευνες του Νοεμβρίου έδιναν την υποψηφιότητα του Μελανσόν στο 5%. Το 2007 η υποψήφια του ΚΚΓ, βασικού συστατικού του Μετώπου της Αριστεράς, δεν είχε ξεπεράσει το 2%. Το σύνολο των πέντε υποψηφίων στα αριστερά του Σοσιαλιστικού Κόμματος έφτασε τότε μόνο το 8,9%. Το 2012, με την υποψηφιότητα του Μελανσόν, το αθροιστικό ποσοστό της Αριστεράς εκτός Σοσιαλιστών και Οικολόγων φτάνει το 12,8%.

Η (σχετική) αυτή επιτυχία αφήνει παρακαταθήκη για το μέλλον. Σε πρώτη φάση για τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου. Μεσοπρόθεσμα για την ανάδειξη ενός αριστερόστροφου συνασπισμού διακυβέρνησης. Ο ίδιος ο Μελανσόν έχει θέσει ως χρονικό ορίζοντα για την κατάληψη της εξουσίας την προσεχή δεκαετία.

Στόχος του είναι να πάρει από τους σοσιαλιστές την πρωτοκαθεδρία στο προοδευτικό κομμάτι της κοινωνίας. Αν κάτι τέτοιο φαινόταν όνειρο θερινής νυκτός πριν από λίγους μήνες, τα σημερινά αποτελέσματα ανοίγουν νέα προοπτική.

Τηρουμένων των αναλογιών η ελληνική αριστερά μπορεί να βγάλει κάποια πρώτα συμπεράσματα από την καμπάνια του Μελανσόν, αν πραγματικά θέλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.

Ποια λοιπόν ήταν τα συστατικά της επιτυχίας για το Μέτωπο της Αριστεράς και τον υποψήφιο του;

-Ενωτική στρατηγική: από την αρχή η εκστρατεία του Μελανσόν ήταν ενωτική. Ο ίδιος και οι σύμμαχοι είχαν ως προτεραιότητα τη σύγκλιση μεταξύ των δυνάμεων που βρίσκονται αριστερά των Σοσιαλιστών. Όσοι δεν συμμετείχαν στο Μέτωπο της Αριστεράς αφανίστηκαν, όπως το Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα του Μπεζανσενό που δεν ξεπέρασε το 1,2%.

-Αξιόπιστη πρόταση διακυβέρνησης: το πρόγραμμα του Μελανσόν ήταν ιδιαίτερα ρηξικέλευθο αλλά ταυτόχρονα λεπτομερές και αξιόπιστο. Για παράδειγμα οι προτάσεις του για την οικονομία και το χρέος είναι εντελώς έξω από τα πλαίσια της κυρίαρχης ιδεολογίας αλλά βασίζονταν σε σοβαρή και συστηματική προεργασία. Αποτελούν δηλαδή πραγματική εναλλακτική λύση.

-Σκληρή κριτική της άκρας δεξιάς: βασικός και σοβαρός αντίπαλος της Αριστεράς στην Ευρώπη δεν είναι πλέον μόνο το αστικό πολιτικό κατεστημένο αλλά και η ακροδεξιά. Για παράδειγμα η Μαρίν Λεπέν ήρθε πρώτη σε ποσοστό μεταξύ των εργατών. Η Αριστερά πρέπει να απευθυνθεί και σε αυτό το κοινό. Ο Μελανσόν το κατάλαβε νωρίς και συγκέντρωσε τα πυρά του εκεί. Κατάφερνοντας σε σύντομο διάστημα να αποδομήσει τη ρητορική της Λεπέν βασισμένος σε επιχειρήματα και κάνοντας διαπαιδαγώγηση των λαϊκών στρωμάτων. Έστω και αν το τελικό ποσοστό της ακροδεξιάς είναι υψηλό υπό άλλες συνθήκες ίσως ήταν ακόμη υψηλότερο.

-Επένδυση των συλλογικών μύθων: ο Μελανσόν επανέφερε στο προσκήνιο τους συλλογικούς μύθους των Γάλλων επενδύοντας τους με αριστερό υπόστρωμα (Επανάσταση, τρίπτυχο Ελευθερίας, Αλληλεγγύης, Ισότητας, Κομούνα, Βίκτορ Ουγκό κλπ.). Έτσι δεν άφησε την ιστορία της χώρας να γίνει μονοπώλιο των πατριδοκάπηλων της δεξιάς.

-Ανάδειξη του οικολογικού προβλήματος: μέσω της ιδέας του οικολογικού σχεδιασμού (planification écologique) , ο Μελανσόν κατάφερε τη σύνθεση μεταξύ των προντουκτιβιστών κομμουνιστών και της εναλλακτικής Αριστεράς με την ισχυρή οικολογική συνείδηση. Έγινε έτσι αξιόπιστος πάνω στο πρόβλημα αυτό το οποίο είναι κεντρικό για τους νέους ψηφοφόρους.

-Κριτική στα ΜΜΕ: καθ'όλη την διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ο Μελανσόν δεν σταμάτησε να ασκεί κριτική στα κυρίαρχα ΜΜΕ, αναδεικνύοντας την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα που ασκούν. Δεν δίστασε μάλιστα να ανταλλάξει βαριές κουβέντες με μεγαλοδημοσιογράφους στα τηλεοπτικά πλατώ, κάτι που είχε θετικό αντίκτυπο στην κοινή γνώμη. Ταυτόχρονα επέμεινε στην υπεράσπιση της μάζας των απλών δημοσιογράφων που εργάζονται σε δύσκολες συνθήκες.

-Σωστή χρήση της επικοινωνίας και των νέων μέσων: η επικοινωνιακή πολιτική του Μελανσόν ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική. Επένδυσε ιδιαίτερα στο διαδίκτυο και κοινωνικά δίκτυα για να ισορροπήσει την ελλιπή κάλυψη από τα παραδοσιακά ΜΜΕ και το χαμηλό μπάντζετ. Για τον ίδιο λόγο βασίστηκε σε ομάδες εθελοντών με ιδιαίτερα δημιουργικές ιδέες. Ταυτόχρονα χρησιμοποίησε, με μέτρο, δουλειά πραγματικών επαγγελματιών της επικοινωνίας με σημαντική προϋπηρεσία ακόμη και στο χώρο της διαφήμισης για να αλλάξει την εικόνα του χώρου και να δώσει στην καμπάνια νεανικό και αισιόδοξο τόνο.

-Δικαίωμα στο όνειρο: τελικά η μεγαλύτερη επιτυχία του Μελανσόν ήταν το δικαίωμα στο όνειρο που έδωσε σε ένα μεγάλο κομμάτι των Γάλλων ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων του Ολάντ. Από το σύνολο των υποψηφίων, ακόμη και στην άκρα αριστερά, ήταν ο μόνος που δεν βασίστηκε στον φόβο, αλλά προσπάθησε να αναδείξει μια θετική προοπτική για μια νέα κοινωνία.

Μακριά από μικροπολιτικές λογικές και έξω από τον κορσέ του οικονομισμού, έθεσε το μόνο ερώτημα που αξίζει να απαντήσει κανείς σε μια τέτοια εκλογική αναμέτρηση: ποιος είναι ο κόσμος που θέλουμε για εμάς και τα παιδιά μας;

Στα μέσα του μήνα, στο φόρτε της κινητοποίησης,  ένα τρίτο των βενζινάδικων ήταν άδεια και τρία εκατομμύρια πολιτών διαδήλωναν κάθε τέσσερις μέρες. Εκατοντάδες λύκεια ήταν υπό κατάληψη, η πρόσβαση σε λιμάνια, σταθμούς και αεροδρόμια έκλεινε κατά τακτά διαστήματα.

Κυλιόμενες απεργίες εμπόδιζαν την κανονική λειτουργία δημόσιων υπηρεσιών (εφορίες, δήμοι, σχολεία, πανεπιστήμια) αλλά και στρατηγικών ιδιωτικών τομέων (διυλιστήρια, μεταφορές, ενέργεια). Σοβαρά επεισόδια  μεταξύ αστυνομίας και μαθητών κατέληγαν συχνά σε σκηνές αστικής βίας που θύμιζαν μικρογραφία των Δεκεμβριανών.

Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι η αίσθηση της κανονικότητας  για εκατομμύρια Γάλλους πήγε περίπατο. Περπατώντας στους δρόμους μιας χαμένης επαρχιώτικης γειτονιάς κάποιος μπορούσε να συναντήσει μια ομάδα συνδικαλιστών με αυτοκόλλητα της CGT να βαδίζουν προς άγνωστο προορισμό με αποφασιστικό βήμα σαν να είχαν μια μεγάλης σημασίας αποστολή να εκτελέσουν.

Στις παρυφές του Παρισιού, στη μέση μιας αχανούς βιομηχανικής ζώνης κάποιος μπορούσε να συναντήσει ένα μείγμα αντικαπιταλιστών,  συνταξιούχων, μαθητών και εργατών να τρώνε σάντουιτς με λουκάνικα μπροστά στην μπλοκαρισμένη είσοδο μια αποθήκης καυσίμων.

Στα ραντεβού για τα μπλοκαρίσματα στις πέντε το πρωί βρίσκονταν άνθρωποι διαφορετικοί αλλά αποφασισμένοι. Στοίβες από σκουπιδοντενεκέδες και καρέκλες εμπόδιζαν την είσοδο σε δημόσιες υπηρεσίες και σχολεία.

Το κίνημα κατάφερε,  το πιο δύσκολο, να παρεισφρήσει στην καθημερινότητα της « σιωπηλής πλειοψηφίας », να αγγίξει και τους πιο αδιάφορους « ψηφοφόρους » ρωτώντας τους τη μόνη ερώτηση που αξίζει να ρωτηθεί: ποιο μέλλον θέλεις για σένα και τα παιδιά σου;

Η συνταξιοδοτική απορρύθμιση του Σαρκοζύ δεν ήταν παρά η αφορμή. Σαφώς και πρόκειται περί καθαρά ταξικής επιλογής για αύξηση των ορίων ηλικίας, από την οποία θα πληγούν κυρίως  εργάτες και μισθωτοί με χαμηλή μόρφωση που μπήκαν νωρίς στην αγορά εργασίας,  γυναίκες και νέοι με τις ασυνεχείς και επισφαλείς καριέρες.

Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το συγκεκριμένο μέτρο δεν ήταν παρά η αφορμή για την έκφραση μιας μαζικής οργής, μιας ολικής αντίθεσης στην κατεύθυνση που παίρνει η γαλλική κοινωνία. Μια κοινωνία που οικοδομήθηκε πάνω στο –  ίσως ψευδεπίγραφο – ιδεώδες της κοινωνικής αλληλεγγύης και  του συλλογικού πεπρωμένου και η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια υπό τον ζυγό της πιο στυγνής ολιγαρχίας.

Πολιτικός οπορτουνισμός, αναλγησία, προπαγάνδα και χειραγώγηση είναι η πραγματικότητα της δημόσιας σφαίρας στη χώρα. Κοινωνική αδικία, ρατσισμός, ψυχολογική βία, φάσμα φτώχειας ή τουλάχιστον κοινωνικού υποβιβασμού είναι η καθημερινότητα των εργαζόμενων που υπομένουν τις « μεταρρυθμίσεις ». Προκλητικός πλούτος, κυνισμός, νεποτισμός και θέαμα ο κόσμος της Σαρκοζικής ολιγαρχίας και των συμμάχων της.

Μετά την ψήφιση του συνταξιοδοτικού και τις τελευταίες προγραμματισμένες κινητοποιήσεις το πιο πιθανό είναι το μαζικό κίνημα να σβήσει. Οι εκλογές είναι σε ενάμιση χρόνο, η κυβέρνηση θα υπενθυμίσει την δημοκρατική νομιμοποίηση της,  τα αφεντικά θα προτάξουν το « κόστος για την οικονομία και τον τουρισμό », τα κυρίαρχα ΜΜΕ θα επωμιστούν πάλι το ρόλο του μαντρόσκυλου που είχαν αναγκαστικά αποτινάξει έστω και λίγο υπό την πίεση του κινήματος.

Και τώρα τι; Μήπως ο Οκτώβρης δεν ήταν παρά ένα, λαμπερό, επεισόδιο της γαλλικής « μυθολογίας του κοινωνικού κινήματος », σουβενίρ και φολκλόρ χωρίς αντίκτυπο. Μπορεί και να ήταν.

Υπάρχει όμως ένα πεπραγμένο. Τα συνδικάτα ξέρουν ότι δεν μπορούν πια να υπολογίζουν σε κοινωνικούς συμβιβασμούς για να νομιμοποιηθούν. Οι πλατιές μάζες των εργαζομένων που ψήφισαν τον Σαρκοζύ πριν από τρία χρόνια ξέρουν ότι το όραμα του πλουτισμού μέσα από τη δουλειά που τους έταξε ήταν ψεύτικο. Οι καλοπροαίρετοι της ιντελιντζένσιας ξέρουν πια ότι χρειάζεται ρηξικέλευθος λόγος και σκέψη κριτική για να μη χαθεί το τελευταίο ίχνος της κοινωνικής νομιμοποίησης του ρόλου τους. Οι ρεφορμιστές κατάλαβαν ότι κι αν κερδίσουν την εξουσία όλα αυτά θα τα βρουν μπροστά τους.

Μπορεί λοιπόν ο γαλλικός Οκτώβρης να γίνει απαρχή για αντίσταση. Όχι της τσαμπουκαλεμένης πλην όμως ρηχής και σπασμωδικής εκδοχής της, αλλά της άλλης. Της θεωρητικά στιβαρής και πρακτικά αποφασισμένης και οργανωμένης αντίστασης σε καθημερινή βάση.

Και ίσως στο τέλος να έρθει και η « εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης » που τόσο επιτακτικά απαιτούν από την Αριστερά οι τηλεοπτικοί αστέρες .  Από τα κάτω των κοινωνικών διεργασιών κι όχι από τα πάνω των σοφιστικέ γραφείων του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος.

Το μέλλον για τον Ζίζεκ είναι αυτό που αποκαλεί “a comical regime with authoritarian structure”. Μια συντηρητική κοινωνία του θεάματος υπό ταξική κυριαρχία στηριζόμενη σε μια καταπιεστική για τις ατομικές ελευθερίες υποδομή καταστολής.

Υπό αυτή την έννοια ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι είναι πράγματι πρωτοπόρος. Η στρατηγική του αποτελεί παράδειγμα για όσους οραματίζονται μια τέτοια εξέλιξη: στυγνή ταξική πολιτική με φοροαπαλλαγές για το κεφάλαιο και τις μεγάλες περιουσίες· έλεγχος ή τρομοκράτηση των ΜΜΕ· πόλεμος στην ανεξάρτητη δικαιοσύνη και συγκάλυψη σκανδάλων· λαϊκισμός και πολιτικός οπορτουνισμός· συμμαχία με την άκρα δεξιά· επίδειξη του πλουτισμού και της προσωπικής ζωής· κυριαρχία της κουλτούρας και της αισθητικής της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Βέβαια, η ανάδυση και η παγίωση ενός τέτοιου συστήματος προϋποθέτει το βάπτισμα του μέσα από τις κάλπες. Χρειάζεται δηλαδή την απογύμνωση της αστικής δημοκρατίας από κάθε ουσιαστική πολιτική διεργασία εκτός των εκλογών. Οι τελευταίες λειτουργούν ως κολυμπήθρα όπου και επισημοποιήται το βάπτισμα του ηγέτη στον οποίο η “λαϊκή βούληση” παραδίδει την εξουσία. Έτσι τα προσχήματα σώζονται και η ζωή συνεχίζεται.

Ο καλύτερος μαθητής του Μπερλουσκόνι στην Ευρώπη φαίνεται να είναι ο Σαρκοζύ.
Το τελευταίο σκάνδαλο που συγκλονίζει την γαλλική πολιτική σκηνή έδειξε πλέον με τον πιο καθαρό τρόπο ότι και στην Γαλλία η αστική δημοκρατία έχει δώσει πλέον τη θέση της σε ένα νέο μόρφωμα που μοιάζει δραματικά με το “comical regime with authoritarian structure” του Ζίζεκ.

Στην Γαλλία του Σαρκοζύ, η Λιλιάν Μπετανκούρ, 87 ετών, μεγαλύτερη περιουσία της χώρας, χρηματοδοτεί τη δεξιά, φοροδιαφεύγει στυγνά μέσω οφ σορ ενώ απολαμβάνει νόμιμες φοροαπαλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, προσλαμβάνει τη γυναίκα του υπουργού οικονομικών για να επενδύσει την περιουσία της, κι όλα αυτά μέσα σε πλήρη ασυλία.

Το σκάνδαλο εξελίσσεται σε φόντο σικ ιπποδρομιών, ταξιδιών στη Γενεύη, ιδιωτικών νησιών στις Σεϋχέλες, γκουρμέ και σαμπάνιας…Κατά σύμπτωση, ίδιος υπουργός, ο Eric Woerth, πρώην οικονομικών νυν εργασίας, που μοίραζε φοροαπαλλαγές και συνέλεγε τα μπακσίσια για τον Σαρκοζύ, προωθεί πλέον το νομοσχέδιο για το ασφαλιστικό με συνταγή ΔΝΤ.

Την ίδια στιγμή, υφυπουργός υπεύθυνος για την καταπολέμηση της ανεργίας κάνει εκδηλώσεις τη Σίτυ του Λονδίνου ζητώντας χρηματοδότηση από τους Γάλλους γιάπις, άλλος αγοράζει πούρα για 12 000 ευρώ με δημόσια λεφτά, άλλος χρησιμοποιεί ιδιωτικό τζετ για μία μέρα με κόστος 100 000 ευρώ. Ακολουθώντας το παράδειγμα του, όλοι οι άνθρωποι του προέδρου απολαμβάνουν ξεδιάντροπα πλουτισμό και υπερεξουσίες ενώ ταυτόχρονα κατεδαφίζουν κοινωνικό κράτος και ατομικές ελευθερίες.

Το θέαμα είναι κάτι μεταξύ γκροτέσκ και μπουρλέσκ. Οι Γάλλοι, έτοιμοι πάντα να κάνουν μάθημα δημοκρατικής κουλτούρας στους άλλους, παρακολουθούν έκπληκτοι τον τελευταίο καιρό τον θρίαμβο του μπερλουσκονισμού στην χώρα της Επανάστασης και του Διαφωτισμού…

Αλλού:

Berlusconismo στη Wikipedia

Berlusconism and the Modern State (EU Reporter)

Notes on the Crisis of Berlusconism and the So-Called “Cultural Hegemony” of the Italian Left

Sarkozy’s summer of scandal (Independent)

L’affaire Woerth: un déni de démocratie

Κοινό στοιχείο των παραγωγών αυτών είναι η ρεαλιστική απεικόνιση της βίας, η πρόκληση αλλά και ο κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός, έστω κι αν το τελευταίο στοιχείο καλύπτεται πολλές φορές από το σκάνδαλο που προκαλούν τα κλιπ.

Προσωπικά βρίσκω ότι οι εικόνες του Γαυρά τζούνιορ είναι μοντέρνες, με την έννοια που ήταν και αυτές του πατέρα του πριν από τριάντα χρόνια: αντικατοπτρίζοντας τις εντάσεις, τις φοβίες και την αισθητική που διατρέχουν τις σύγχρονες κοινωνίες.

Το τελευταίο κλίπ του Ρομάν Γαβρά για το γκρουπ M.I.A. δημιούργησε πάλι σκάνδαλο αφού κατόρθωσε να λογοκριθεί, μεταξύ άλλων, κι από το YouTube.

Σαφώς εμπνευσμένο από το Punishment Park του Peter Watkins, το Born Free χρησιμοποιεί ακόμη μια φορά το βίντεο κλιπ ως μέσο για να μιλήσει για άλλα πράγματα.

Η καλή είδηση είναι ότι ο Γαβράς τελείωσε τα γυρίσματα της πρώτης του ταινίας μεγάλου μήκους που θα βγει στις γαλλικές αίθουσες το Σεπτέμβρη. Εκεί θα δούμε αν μπόρεσε να μετουσιώσει το στύλ του σε “πραγματικό” σινεμά…

Περιμένοντας, ορίστε κάποιες εικόνες του Notre Jour Viendra (Η μέρα μας θα’ρθει).

Ο Μίλγκραμ επηρεασμένος από τα γραπτά της Χάνα Άρεντ πάνω στους μηχανισμούς χειραγώγησης του ναζισμού θέλησε να εξετάσει το κατά πόσο απλοί άνθρωποι είναι ικανοί να πράξουν θηριωδίες όταν αυτές τους επιβάλλονται από μια εξουσιαστική αυθεντία.

Το αποτελέσματα του πειράματος ήταν θεαματικά: 62,5 % των συμμετεχόντων υπάκουσαν στην εντολή του «επιστήμονα » και έδωσαν “θανατηφόρα” ηλεκτροσόκ στα υποτιθέμενα θύματα. Παρόμοια πειράματα σε Ισπανία, ΗΠΑ και Ιταλία απέδωσαν ακόμη πιο υψηλά ποσοστά.

Ο παραγωγός Christophe Nick είχε την ιδέα να αναπαράγει το πείραμα σε μορφή τηλεπαιχνιδιού (zone Xtrême) ακολουθώντας όλους τους κώδικες των ριάλιτι. Σε συνεργασία με μια ομάδα κοινωνικών επιστημόνων έφτιαξε ένα πειραματικό πρωτόκολλο και το προσάρμοσε στην τηλεόραση.

80 υποψήφιοι έπαιξαν πιστεύοντας ότι οι συνθήκες είναι πραγματικές. Ο ρόλος τους ήταν να επιφέρουν “ηλεκτρικές εκκενώσεις” σε άλλους υποψήφιους-ηθοποιούς όταν αυτοί έδιναν λάθος απαντήσεις στον παρουσιαστή. Οι εκκενώσεις ήταν όλο και πιο ισχυρές με τους υποψήφιους-ηθοποιούς να μιμούνται τα σημάδια πόνου ενός πραγματικού ηλεκτροσόκ.

81% των « πειραματόζωων » συνέχισαν μέχρι τη “θανατηφόρα” εκκένωση των 460 volt. Υπό την πίεση του παρουσιαστή και του κοινού, εν είδη αυθεντίας, μόνο ένας στους πέντε αρνήθηκε να υπακούσει…
Zone Xtrême – Jusqu’ou va la télé ? docu réalité de France 2
envoyé par thony911. – Rencontrez plus de personnalités du web.

Το συγκεκριμένο πείραμα αποδεικνύει την τάση της πλειοψηφίας να υπακούει ακόμα και σε παράλογες επιταγές όταν αυτές δικαιολογούνται από μια εξουσία και όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Πέρα από αυτό το γνωστό ούτως ή άλλως συμπέρασμα το πείραμα αποδεικνύει επίσης ότι η τηλεόραση στις σύγχρονες κοινωνίες αποτελεί το κατεξοχήν μέσο ιδεολογικής προπαγάνδας και επιβολής κοινωνικών και πολιτικών νορμών.

Αυτό είναι ξεκάθαρο για παράδειγμα στα ριάλιτι και στην ατομικιστική ιδεολογία που τα διαχέει. Το συγκεκριμένο είδος τηλεοπτικού προϊόντος ταιριάζει άψογα στη κυρίαρχη ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού και της κυριαρχίας των αγορών την οποία και νομιμοποιεί.

Ταυτόχρονα όμως κατά παράδοξο τρόπο, η ίδια η ύπαρξη της εκπομπής δείχνει επίσης ότι η τηλεόραση μπορεί να αποτελέσει  εξαιρετικό εργαλείο διαπαιδαγώγησης και κριτικής ενάντια στην κυρίαρχη ιδεολογία. Αρκεί να απελευθερωθεί από το ζυγό της τηλεθέασης και του πολιτικού ελέγχου. Όπως είναι γνωστό η γαλλική δημόσια τηλεόραση δεν έχει διαφημίσεις το βράδυ…

Πηγές:

BBC (με βίντεο)

Télérama

Stanley Milgram, Obedience to authority: an experimentalview , 1974 (Google Books)

George A. Comstock, Erica Scharrer, The psychology of media and politics, 2005 (Google Books)

Ο Eric Besson χαρακτηρίζεται συχνά ως ο Ιούδας της γαλλικής πολιτικής σκηνής. Μέχρι το 2007 ήταν βουλευτής και υπεύθυνος για την οικονομία στο Σοσιαλιστικό κόμμα. Εργαζόταν μάλιστα για την προεκλογική εκστρατεία της υποψήφιας των σοσιαλιστών Segolène Royal. Μετά τη νίκη του Σαρκοζύ στις προεδρικές εκλογές ο Besson αυτομόλησε στη δεξιά. Από τον Ιανουάριο του 2009 είναι υπουργός Εθνικής Ταυτότητας και Μετανάστευσης στην κυβέρνηση Fillon.

Το υπουργείο αυτό δεν υπήρχε πριν την νίκη του Σαρκοζύ το 2007. Δημιουργήθηκε από τον τελευταίο ως προεκλογική δέσμευση προς τους ακροδεξιούς ψηφοφόρους που άφησαν τον Le Pen για τον Σαρκοζύ. Από μόνη της η σύνδεση στην ονομασία του υπουργείου της έννοιας της εθνικής ταυτότητας με τη μετανάστευση αποτελεί αναφορά στις χειρότερες ώρες της γαλλικής ιστορίας και την δωσίλογη κυβέρνηση του Vichy.

Λίγους μήνες πριν παραιτηθεί από το Σοσιαλιστικό κόμμα, ο Besson εξέδωσε ένα βιβλίο με τίτλο « L’inquiétante “rupture tranquille” de Monsieur Sarkozy » στο οποίο αποδομούσε την ιδεολογία του Σαρκοζύ η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την γαλλική δημοκρατική (républicaine) παράδοση, κληρονόμο της Διαφώτισης και της Γαλλικής επανάστασης. Στο βιβλίο ο Besson αναφέρθηκε στον Σαρκοζύ ως « αμερικάνο νέοσυντηρητικό με γαλλικό διαβατήριο».

Η κριτική του Besson αφορούσε σε μεγάλο βαθμό την πολιτική που εφάρμοσε ο Σαρκοζύ στο μεταναστευτικό ως υπουργός δημόσιας τάξης. Δύο χρόνια μετά, ο ίδιος ο Besson εφαρμόζει αυτή την πολιτική με ιδιαίτερο ζήλο. Σε τι συνιστάται όμως και πως μεταφράζεται το ιδεολογικό κράμα Σαρκοζύ/Besson ;

Καταρχάς, σαν υπουργός ο Besson εφήρμοσε με σκληρό τρόπο τον νόμο Σαρκοζύ περί βοήθειας σε μετανάστες χωρίς χαρτιά. Εκατοντάδες άτομα στη Γαλλία έχουν βρεθεί στα κρατητήρια της αστυνομίας και στα δικαστήρια γιατί φάνηκαν αλληλέγγυοι σε ξένους χωρίς άδεια παραμονής: κάποιοι τους φιλοξένησαν, άλλοι τους έδωσαν φαγητό ή τους παραχώρησαν μια πρίζα για να φορτώσουν το κινητό τους. Κάθε πολίτης της χώρας είναι πλέον υποχρεωμένος από τον νόμο να καταδίδει στην αστυνομία κάθε περίπτωση παράνομου μετανάστη που πέφτει στην αντίληψη του.

Ο ίδιος υπουργός συνέχισε την πολιτική εκβιομηχανοποίησης των κέντρων κράτησης μεταναστών που εγκαινίασε ο Σαρκοζύ. Πλέον χιλιάδες ξένοι είναι έγκλειστοι σε αυτά για μήνες περιμένοντας το τσάρτερ που θα τους στείλει πίσω στην χώρα τους. Τα περιστατικά κακοποίησης και θανάτου κατά τη διάρκεια της μεταφοράς των κρατουμένων μετρούνται σε εκατοντάδες. Ο Besson δεν διστάζει πλέον να επαναπατρίσει ακόμη και Αφγανούς λέγοντας ότι πλέον η χώρα είναι ασφαλής.

Στην εποχή του Σαρκοζύ και του Besson κάθε μετανάστης, με χαρτιά ή χωρίς, είναι α πριορί ύποπτος. Παντρεύεται με γάλλο υπήκοο; Πρέπει να αποδείξει ότι ο γάμος είναι πραγματικός και όχι φτιαχτός. Θέλει να φέρει την οικογένεια του στη Γαλλία; Πρέπει να περάσει από μια δαιδαλώδη διαδικασία και να αποδείξει ότι κερδίζει αρκετά χρήματα για να τη συντηρήσει.

Αυτή η πολιτική έχει εμπνεύσει μέχρι και κινηματογραφικά έργα όπως το Eden à l’Ouest του Κώστα Γαβρά και το Welcome. Χιλιάδες πολίτες και πολλοί σημαντικοί διανοούμενοι έχουν βάλει την υπογραφή τους στο ψήφισμα για το κλείσιμο του υπουργείου Εθνικής Ταυτότητας και Μετανάστευσης.

Αντί για αυτό Σαρκοζύ και Besson εμπνεύστηκαν τον μεγάλο διάλογο για την Εθνική ταυτότητα. Στο μέσο μιας τεράστιας οικονομικής, κοινωνικής και οικολογικής κρίσης, οι Γάλλοι καλούνται να συζητήσουν για το τι σημαίνει να είσαι Γάλλος σήμερα. Προφανώς πρόκειται για αντιπερισπασμό εν όψει και των τοπικών εκλογών του Απριλίου.

Η πρωτοβουλία αυτή αποτέλεσε αφορμή για καταιγισμό ρατσιστικών και ισλαμοφοβικών στερεοτύπων που κατέκλυσαν τον ιστότοπο του υπουργείου αλλά και τα ΜΜΕ. Τελικά μάλλον δεν χαίρομαι για τη σύμπλευση του Χρυσοχοΐδη με τον Besson …

Η στρατηγική του Σαρκοζύ σε ότι αφορά τα θέματα διαδικτύου συνδυάζει κατασταλτικά μέτρα ενάντια σε εναλλακτικές πρακτικές όπως το peer-to-peer με οικονομική υποστήριξη της παραδοσιακής επικοινωνιακής και πολιτισμικής βιομηχανίας.

Με πρόσχημα την ενίσχυση της δημιουργίας, η γαλλική κυβέρνηση προσπαθεί να ελέγξει τη μαζική επικοινωνία μέσω οικονομικών ανταλλαγμάτων. Η περίπτωση του τύπου και των διαδικτυακών ιστότοπων ενημέρωσης που ανέφερα εδώ είναι χαρακτηριστική.

Τα συμπεράσματα της επιτροπής Zelnik έρχονται ως συμπλήρωμα του « νόμου κατά της πειρατείας » (Hadopi, three strikes). Ο στόχος είναι  από τη μία να καταπολεμηθεί η ανταλλαγή περιεχομένου σε βάση ισοτιμίας (peer-to-peer) και από την άλλη να ενισχυθεί η νόμιμη επιγραμμική πώληση μουσικής.

Μερικά από τα μέτρα που προτείνει η έκθεση είναι τα εξής:

- Δημιουργία μιας κάρτας αγοράς μουσικής στο διαδίκτυο για τους νέους της οποίας το μισό κόστος θα πληρωθεί από το κράτος.

- Διαφημιστική καμπάνια υπέρ της αγοράς μουσικής κόστους πέντε εκατομμυρίων ευρώ

- Αύξηση των φοροαπαλλαγών για τις δισκογραφικές εταιρείες

- Δημιουργία μιας κοινής άδειας χρήσης από διαδικτυακές υπηρεσίες για τους καταλόγους όλων των εταιρειών

- Αναδιαπραγμάτευση των σχέσεων μεταξύ δημιουργών και εταιρειών προς όφελος των πρώτων

- Φορολόγηση των πάροχων αλλά και των μεγάλων παικτών του διαδικτύου για τη χρηματοδότηση ενός ταμείου υπέρ της πνευματικής δημιουργίας.

Οι τρεις πρώτες προτάσεις είναι καθαρό δώρο στο λόμπι των δισκογραφικών. Οι δύο επόμενες είναι ενδιαφέρουσες και προς τη σωστή κατεύθυνση. Όμως είναι η τελευταία πρόταση και κυρίως η ιδέα φορολόγησης της Google, την οποία υποστήριξε και δημόσια ο ίδιος ο Σαρκοζύ, που προκάλεσε ειρωνικά σχόλια από τον αγγλικό και αμερικανικό τύπο.

Δείτε την New York Post και το Wired όπου  επιστρατεύτηκαν στερεότυπα της Γαλλίας ως χώρα που φορολογεί τα πάντα καθώς και καρικατούρες του Σαρκοζύ. Ο τελευταίος μάλιστα χαρακτηρίστηκε ως λαϊκιστής και δημαγωγός από το Wired.

Όμως στα παραπάνω δεν δόθηκαν ξεκάθαρες απαντήσεις στο γιατί μια τέτοια φορολόγηση είναι αστεία ή αδύνατη. Περισσότερο ουσιαστική κριτική στην πρόταση αυτή έγινε από καλούς γνώστες των νέων μέσων και της γαλλικής πραγματικότητας όπως ο Frédéric Filloux.

Άσχετα αν η συγκεκριμένη ιδέα εντάσσεται σε μια πολιτική στρατηγική, στην συγκεκριμένη περίπτωση αυτή του Σαρκοζύ, το πραγματικό ερώτημα είναι εάν και κατά πόσο μπορεί και πρέπει η Google να χρηματοδοτήσει την πνευματική δημιουργία.

Στη σημερινή διάρθρωση του διαδικτύου, η συγκεκριμένη εταιρεία εκμεταλλεύεται προς όφελος της την θετική εξωτερικότητα που συνιστά το ελεύθερα διαθέσιμο περιεχόμενο, είτε αυτό είναι ιδιοκτησία της πολιτισμικής βιομηχανίας, είτε δημιούργημα ερασιτεχνών.

Τα περιεχόμενα όπως τα κείμενα, οι εικόνες, τα βίντεο και οι ήχοι προς τους οποίους κατευθύνει το κοινό η μηχανή αναζήτησης της Google αποτελούν και το κυριότερο κίνητρο χρήσης της τελευταίας. Όμως παρόλα αυτά η Google αρνείται συστηματικά να χρηματοδοτήσει την πνευματική δημιουργία ενώ η ίδια διανέμει κέρδη στους μετόχους της τάξης των πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Όχι μόνο αυτό αλλά η Google, όπως όλες οι πολυεθνικές όχι μόνο του διαδικτύου, φοροδιαφεύγει συστηματικά στις χώρες που δραστηριοποιείται και δη στην Ευρώπη. Για παράδειγμα στη Γαλλία δηλώνει τζίρο 40 εκατομμυρίων δολαρίων ενώ στην πραγματικότητα αυτός ξεπερνάει τα 800. Στην Μεγάλη Βρετανία η φοροδιαφυγή σύμφωνα με την Guardian φτάνει τα  450 εκατομμύρια λίρες !

Είναι σίγουρο ότι η προσπάθεια φορολόγησης της Google και άλλων πολυεθνικών του διαδικτύου υπέρ της πνευματικής δημιουργίας είναι δύσκολη από τεχνική, πολιτική και νομική άποψη. Ωστόσο θεωρώ ότι μεσοπρόθεσμα είναι ένας από τους τρόπους εξισορρόπησης του διαδικτυακού οικοσυστήματος προς όφελος των δημιουργών και του πλουραλισμού.

Αλλού για το θέμα:

Guardian

Editorsweblog

Los Angeles Times

Οι γαλλικές εφημερίδες δέχονται

Ο Frédéric Filloux, πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος και νυν παρατηρητής των γαλλικών ΜΜΕ, έγραψε ένα άρθρο τον Μάιο του 2009 με τίτλο « Η μέρα που ο Σαρκοζύ αγόρασε τον Τύπο». Αναφερόταν στην ανακοίνωση από τον Γάλλο πρόεδρο της νέας κρατικής ενίσχυσης προς τις εφημερίδες της χώρας.

Σύμφωνα με τον Filloux, το σκεπτικό του Σαρκοζύ είναι το εξής: ο τρόπος για να ελεγχθούν όσα ΜΜΕ δεν ανήκουν σε φίλα προσκείμενα επιχειρηματίες (Dassult, Bouygues, Bolloré, Lagardère, Weil) και δεν διοικούνται από διορισμένους δημοσιογράφους, όπως η δημόσια ραδιοτηλεόραση, είναι το χρήμα.

Η οικονομική αδυναμία των μεγαλύτερων γαλλικών εφημερίδων, που θα είχαν χρεοκοπήσει εδώ και καιρό χωρίς την κρατική βοήθεια, τις υποχρεώνει να αναζητούν την εύνοια της εξουσίας. Οι οικονομικές επιχορηγήσεις και η κρατική διαφήμιση είναι για τον Σαρκοζύ ο καλύτερος τρόπος για να μένει στο απυρόβλητο σε ότι αφορά την ουσία της πολιτικής του. Πρόκειται για μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή του κάποτε παντοδύναμου « συστήματος Ρουσόπουλου ».

Τα τελευταία χρόνια, η πιο εμπεριστατωμένη κριτική της διακυβέρνησης Σαρκοζύ προέρχεται από το διαδίκτυο. Εξού και η μανία του Γάλλου προέδρου να επιβάλει κατασταλτικά μέτρα στο διαδίκτυο (εδώ κι εδώ).

Η μέθοδος όμως δεν έχει μόνο μαστίγιο αλλά και καρότο. Έτσι, για πρώτη φορά, οι ανεξάρτητοι δημοσιογραφικοί ιστότοποι θα λάβουν χρήματα από το κράτος : 20 εκατομμύρια ευρώ για τρία χρόνια.

Για παράδειγμα το Rue89 θα πάρει 249.000 ευρώ, το  Mediapart και το Slate.fr από 200.000 ευρώ. Ο πρώην δημοσιογράφος Daniel Schniedermann, ο οποίος απολύθηκε από την κρατική τηλεόραση όταν εκλέχτηκε ο Σαρκοζύ το 2007 δημιουργώντας τον ιστότοπο Arretsurimages, αρνήθηκε την επιδότηση.

Το πρόσφατο άρθρο του Xavier Ternisien στη Le Monde που αποκάλυψε τα ποσά, ξεσήκωσε θύελλα συζητήσεων μεταξύ ιστολόγων και δημοσιογράφων. Ο Narvic έγραψε για προδοσία έναντι ενός πινακίου φακής, αφού θεώρησε ότι έτσι οι δημοσιογραφικοί ιστότοποι θα απολέσουν την ανεξαρτησία τους.

Ο Thierry Crouzet αμφισβητεί τα κριτήρια της επιδότησης. Γιατί θα πρέπει να πάρουν κι άλλα λεφτά οι ιστότοποι εφημερίδων που ήδη επιχορηγούνται αδρά; Γιατί τα ποιοτικά ιστολόγια δεν αξίζουν να ενισχυθούν μόνο και μόνο γιατί δεν εργάζονται σε αυτά επαγγελματίες δημοσιογράφοι;

Άλλοι υποστηρίζουν ότι οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι στο διαδίκτυο δεν έχουν καταφέρει ούτε να ανανεώσουν την ενημέρωση ούτε να καινοτομήσουν.

Οι καινοτομίες στο χώρο της επιγραμμικής ενημέρωσης προέρχονται είτε από του διαδικτυακούς παίκτες όπως η Google, είτε από την δημοσιογραφία των πολιτών και τα ιστολόγια. Γιατί ο φορολογούμενος πρέπει να επιδοτήσει μια βιομηχανία που πεθαίνει αφού δεν προσαρμόστηκε στη δικτυακή πραγματικότητα;

Σχετικά, έχω αναφέρει την άποψη μου. Η ποιοτική ενημέρωση δεν είναι πλέον κερδοφόρα δραστηριότητα και δη στο διαδίκτυο. Η διαδικτυακή διαφήμιση δεν είναι δυνατόν, άλλα ούτε και ευκταίο, να χρηματοδοτήσει μια ποιοτική, κριτική δημοσιογραφία. Η οικονομική ενίσχυση μπορεί να βοηθήσει στη σταδιακή ανάδυση μιας τέτοιας δημοσιογραφίας στο διαδίκτυο.

Όμως πρέπει να είναι εντελώς ανεξάρτητη από κομματικές επιδιώξεις και να μην περιορίζεται στο  συμβολικό μονοπώλιο της επαγγελματικής δημοσιογραφίας αλλά να αφορά κάθε κοινωνική πρωτοβουλία σε αυτήν την κατεύθυνση. Στην προκειμένη περίπτωση οι δύο αυτές συνθήκες δεν υπάρχουν.